Phát huy thành tựu nổi bật trong công tác lập pháp năm 2025, khẩn trương thể chế hóa đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống

Trước những yêu cầu đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đồng hành cùng Chính phủ và cả hệ thống chính trị, Quốc hội đã quyết liệt đổi mới, nỗ lực vượt bậc, khẳng định vai trò tiên phong, đi trước mở đường về thể chế, pháp luật và đã làm lên những thành tựu lập hiến, lập pháp nổi bật, tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, cụ thể là:

Thứ nhất, quán triệt sâu sắc yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật. Thực hiện nghiêm túc các nghị quyết, kết luận của Đảng và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, đồng chí Chủ tịch Quốc hội đã có các Công thư gửi tới từng đại biểu Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã kịp thời ban hành các kế hoạch, kết luận yêu cầu quán triệt sâu sắc, thực hiện nghiêm túc các nghị quyết của Đảng trong từng khâu, từng bước của quá trình xây dựng pháp luật.

Trên cơ sở đó, các luật, nghị quyết được Quốc hội ban hành thời gian qua đã quán triệt và đổi mới mạnh mẽ tư duy theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa bảo đảm yêu cầu kiến tạo phát triển; dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, không đẩy khó khăn cho người dân, doanh nghiệp, giảm chi phí tuân thủ pháp luật, xóa bỏ cơ chế “xin - cho”, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh lành mạnh, thuận lợi; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Đồng thời, để bảo đảm tính ổn định và giá trị lâu dài của luật, bên cạnh một số bộ luật, luật quy định về quyền con người, quyền công dân, tố tụng tư pháp cần quy định cụ thể, về cơ bản các luật khác, nhất là các luật điều chỉnh các nội dung về kiến tạo phát triển chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề nguyên tắc và thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động thì giao cho Chính phủ, bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn. Nhiều luật được Quốc hội thông qua đã giảm đáng kể số lượng các chương, điều, khoản, thậm chí có những luật giảm trên 50% số lượng điều, khoản so với trước đây.

Năm 2025 lần đầu tiên Quốc hội tổ chức Diễn đàn xây dựng pháp luật nhằm mở ra không gian đối thoại chuyên sâu để tiếp tục bàn thảo các vấn đề đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng lập pháp và các trọng tâm công tác lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XVI... Sự thành công của Diễn đàn tiếp tục góp phần khẳng định vai trò quan trọng của Quốc hội trong dẫn dắt cải cách thể chế.

Thứ hai, sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013. Nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương lớn của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng “tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, sát thực tiễn”, Quốc hội đã thành lập Ủy ban dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 với nhiều đổi mới trong phương pháp và quy trình thực hiện. Việc nghiên cứu, sửa đổi Hiến pháp đã được tiến hành khẩn trương, nghiêm túc, khoa học, cầu thị, trách nhiệm; đã ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, nhất là thông qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia VNeID để tổ chức lấy ý kiến Nhân dân.

Kết quả, đã có hơn 280 triệu lượt ý kiến Nhân dân tham gia với sự đồng thuận cao (99,75%), cho thấy sự quan tâm và tinh thần trách nhiệm rất cao của các tầng lớp Nhân dân đối với công việc hệ trọng của đất nước, thực sự là đợt sinh hoạt chính trị - pháp lý dân chủ, sâu rộng trong toàn hệ thống chính trị, xã hội.

Ngày 16/6/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp với tỷ lệ đồng thuận tuyệt đối 470/470 đại biểu có mặt biểu quyết tán thành. Đây thực sự là minh chứng về “ý Đảng hợp với lòng dân”, là cơ sở hiến định để thực hiện thắng lợi nghị quyết của Đảng.

Việc thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp sớm hơn 2 tuần so với kế hoạch đã tạo điều kiện để sớm thông qua các luật, nghị quyết về tổ chức bộ máy, góp phần đẩy nhanh tiến độ hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/7/2025.

Thứ ba, xem xét, thông qua số lượng luật, nghị quyết đặc biệt lớn. Năm 2025, Quốc hội tổ chức 3 kỳ họp với trọng tâm là công tác lập hiến, lập pháp; đã thông qua số lượng các luật, nghị quyết quy phạm pháp luật kỷ lục, với những quyết sách mang tính lịch sử, vừa đáp ứng kịp thời yêu cầu của thực tiễn, vừa kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho giai đoạn phát triển mới (cụ thể, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Chín, thông qua 4 luật và 3 nghị quyết quy phạm pháp luật; tại Kỳ họp thứ Chín, sửa đổi Hiến pháp và thông qua 34 luật, 34 nghị quyết quy phạm pháp luật; tại Kỳ họp thứ Mười, thông qua 51 luật và 8 nghị quyết quy phạm pháp luật).

Chỉ tính riêng số lượng luật được Quốc hội thông qua trong năm 2025 đã chiếm 59,3% tổng số luật của cả nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XV. Các luật, nghị quyết được ban hành đã bao quát toàn diện các lĩnh vực như: tổ chức bộ máy nhà nước, sắp xếp lại các đơn vị hành chính; tài chính - ngân sách; văn hóa - xã hội; y tế - giáo dục; khoa học - công nghệ; tài nguyên - môi trường; quốc phòng - an ninh; tư pháp, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đối ngoại, hội nhập quốc tế…, thể hiện rõ tinh thần Quốc hội kiến tạo - đồng hành - lắng nghe - dẫn dắt sự phát triển.

Thứ tư, tạo lập khuôn khổ pháp lý cho những vấn đề mới, xu hướng mới, phi truyền thống để tạo đột phá phát triển đất nước. Với tư duy kiến tạo phát triển, pháp luật phải đi sớm, đi trước, mở đường, nắm bắt các xu thế, tận dụng mọi cơ hội để phát triển đất nước, Quốc hội đã đồng hành cùng với Chính phủ, cả hệ thống chính trị, khẩn trương xem xét, thảo luận thấu đáo và ban hành nhiều luật, nghị quyết điều chỉnh những lĩnh vực, vấn đề mới (như Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Chuyển đổi số, Luật Dữ liệu, Luật Trí tuệ nhân tạo, Nghị quyết về Trung tâm tài chính quốc tế, Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế…). Đây là những cơ sở pháp lý rất quan trọng cho việc hình thành các động lực tăng trưởng mới, các quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất mới, các ngành công nghiệp, dịch vụ mới, kết nối Việt Nam với thị trường tài chính toàn cầu, đón các dòng vốn đầu tư quốc tế.

Thứ năm, đổi mới quy trình xây dựng luật. Để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, khắc phục cơ bản những hạn chế trong quy trình xây dựng pháp luật, Đảng đoàn Quốc hội (nay là Đảng ủy Quốc hội) đã chủ động xây dựng, trình Bộ Chính trị xem xét, thông qua Đề án “Đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật chuyên nghiệp, khoa học, kịp thời, khả thi, hiệu quả” và ban hành Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/1/2025.

Thực hiện Kết luận của Bộ Chính trị, Quốc hội đã sửa đổi căn bản Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật với những đổi mới, cải cách mạnh mẽ về quy trình xây dựng pháp luật; phát huy tính năng động, sáng tạo, tích cực, trách nhiệm của tất cả các chủ thể, nhất là Chính phủ, trong quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Chính nhờ sự đổi mới kịp thời này đã góp phần giúp Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hoàn thành khối lượng công việc lập pháp đặc biệt lớn trong năm 2025 (với 89 luật và 45 nghị quyết quy phạm pháp luật được thông qua).

Thứ sáu, thiết lập cơ chế đặc biệt để tháo gỡ “điểm nghẽn” của pháp luật. Cùng với việc khẩn trương sửa đổi, bổ sung, ban hành các luật, nghị quyết trên các lĩnh vực, tại Kỳ họp thứ Chín, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Theo đó, Quốc hội cho phép Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ban hành Nghị quyết để điều chỉnh một số quy định tại các luật, nghị quyết của Quốc hội nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc gây kìm hãm, ách tắc, cản trở phát triển kinh tế - xã hội (thời hạn thực hiện cơ chế này đến ngày 28/2/2027).

Vừa qua, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết loại này, tháo gỡ nhiều “điểm nghẽn” về quản lý đô thị, điều chỉnh quy hoạch khi sắp xếp đơn vị hành chính, về quản lý sử dụng ngân sách, giao quyền trong hoạt động dầu khí, cắt giảm thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu…

Tại phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật cuối năm 2025, đồng chí Tổng Bí thư đã đánh giá cao những nỗ lực của Quốc hội, Chính phủ trong việc hoàn thành mục tiêu của Nghị quyết số số 66-NQ/TW: “Năm 2025, cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ điểm nghẽn do quy định của pháp luật”.

Tại Nghị quyết Kỳ họp thứ Mười - tổng kết nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XV, Quốc hội đã ghi nhận, biểu dương sự nỗ lực vượt bậc, tinh thần trách nhiệm cao và kết quả đặc biệt tích cực đạt được trong công tác lập pháp năm 2025, đã kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, đề xuất nhiều chính sách mới ngay trong quá trình xây dựng, hoàn thiện các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đáp ứng yêu cầu sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, xây dựng và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khơi thông nguồn lực cho phát triển đất nước.

Thế giới đang trong thời kỳ thay đổi có tính thời đại, đất nước đang đứng trước cánh cửa lịch sử bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa thành công rất tốt đẹp đã xác định một trong 6 nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời cũng là một trong 3 đột phá chiến lược trong nhiệm kỳ Đại hội XIV là tập trung ưu tiên xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, trọng tâm là hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách để khơi thông, phát huy hiệu quả mọi nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm sự đồng bộ, hài hòa giữa tăng trưởng và phát triển; giữa kinh tế, xã hội, môi trường với quốc phòng, an ninh, đối ngoại; giữa đổi mới, hoàn thiện thể chế với các chuyển đổi trọng tâm, toàn diện trên mọi lĩnh vực, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới. Điều đó đặt ra những vấn đề cấp bách cần giải quyết.

Người dân, doanh nghiệp kỳ vọng Quốc hội tiếp tục đổi mới, nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả công tác lập pháp để tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở đó, công tác lập pháp trong nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XVI cần tập trung vào những nhiệm vụ chủ yếu sau đây:

Một là, bám sát Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, định hướng, chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị để khẩn trương hoàn thiện, trình Bộ Chính trị Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội Khóa XVI.

Các định hướng và nhiệm vụ lập pháp phải thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng nhằm bảo đảm mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam có hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi với cơ chế tổ chức thực hiện nghiêm minh, nhất quán, bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động bình thường, liên tục của các cơ quan sau sắp xếp tổ chức bộ máy, tháo gỡ vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, mở đường cho kiến tạo phát triển, huy động mọi người dân và doanh nghiệp tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội.

Hai là, tiếp tục thực hiện hiệu quả yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực phát triển đất nước, xác định xây dựng pháp luật là “đột phá của đột phá”. Lập pháp cần chuyển từ tư duy “tiền kiểm”, “an toàn tuyệt đối” sang chủ động chấp nhận rủi ro có kiểm soát, mở rộng không gian đổi mới sáng tạo. Cần mạnh mẽ luật hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox); nâng cao chất lượng công tác dự báo chính sách; xây dựng đội ngũ “kiến trúc sư thể chế” có tư duy toàn diện, đủ khả năng nắm bắt xu hướng toàn cầu và kiến tạo các mô hình mới.

Ba là, tiếp tục tập trung rà soát, tháo gỡ nhanh nhất các “điểm nghẽn”, khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật, không để cản trở quá trình phát triển, khẩn trương đưa các nguồn lực xã hội đang bị đình trệ, ách tắc vào phục vụ hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế của đất nước, cải thiện và nâng cao đời sống Nhân dân.

Bốn là, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh và sự xuất hiện của các mô hình kinh tế mới. Khung pháp lý điều chỉnh nội dung này cần được xây dựng và hoàn thiện để đi trước mở đường, tạo không gian pháp lý thông thoáng, huy động mọi nguồn lực cho phát triển đất nước, bảo đảm thực hiện mục tiêu đã được Nghị quyết số 66-NQ/TW đề ra đến năm 2028 hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư, kinh doanh, góp phần đưa môi trường đầu tư của Việt Nam nằm trong nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN.

Năm là, tiếp tục rà soát, hoàn thiện khung pháp lý để vận hành đồng bộ, hiệu quả mô hình chính quyền 3 cấp phù hợp với phương châm “Trung ương kiến tạo, địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cần gắn với cơ chế hậu kiểm và giám sát hiệu quả, kiểm soát quyền lực nhằm vừa bảo đảm sự chủ động cho địa phương, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp, nâng cao chất lượng quản lý và hiệu quả của bộ máy.

Sáu là, tiếp tục hoàn thiện pháp luật để bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong giai đoạn phát triển mới; hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp, bổ trợ tư pháp phù hợp với mục tiêu, định hướng cải cách tư pháp. Tăng cường kiểm soát quyền lực trong hoạt động xây dựng pháp luật nhằm ngăn chặn tình trạng lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong xây dựng chính sách, bảo đảm mọi quyết định đều đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và lợi ích của Nhân dân lên trên hết.

Bảy là, trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế số, dữ liệu số đang được ứng dụng ngày càng sâu rộng vào mọi lĩnh vực quản trị quốc gia, công tác hoàn thiện thể chế, pháp luật không thể đứng ngoài dòng chảy đó. Do đó, cần tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong xây dựng pháp luật và giám sát tổ chức thi hành pháp luật nhằm làm cho hệ thống pháp luật Việt Nam được ban hành, vận hành minh bạch, bảo đảm thông suốt, hiệu quả, phát huy tác dụng trong cuộc sống.

Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của Quốc hội - 80 năm đồng hành cùng dân tộc, với quyết tâm cao nhất, Quốc hội phấn đấu cùng toàn Đảng, toàn dân và toàn quân thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nhất định công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội trong thời gian tới và nhiệm kỳ Khóa XVI sẽ đáp ứng kỳ vọng của Đảng và Nhân dân, góp phần tạo nền tảng vững chắc và động lực mạnh mẽ cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.