Chiến lược AI trong đà phát triển nóng của giới sách Trung Quốc

Hội sách quốc tế Bắc Kinh năm nay đã diễn ra từ ngày 17 đến 21/6 tại Trung Quốc, thu hút hơn 300.000 lượt khách đến khám phá hơn 1.700 gian hàng triển lãm của 82 quốc gia.

BIBF hiện là một trong những hội chợ sách lớn nhất thế giới, đồng thời là một trong những sự kiện xuất bản có sức ảnh hưởng lớn nhất khu vực châu Á.

Hội sách quốc tế Bắc Kinh 2026. Ảnh: The Bookseller.

AI trong sự phát triển của xuất bản số

Tại một cuộc thảo luận bàn tròn, Giám đốc quốc tế của BIBF, Sean Xie, cho biết các nhà xuất bản Trung Quốc đang có góc nhìn thực tế về AI. Ông nói: "Chúng tôi thận trọng với AI, nhưng ở Trung Quốc, tốc độ phát triển quá nhanh nên chúng tôi phải đưa ra quyết định nhanh chóng. Chúng tôi tiến hành các thử nghiệm và nếu không hiệu quả, chúng tôi sẽ dừng lại và thử cách khác”.

Ông Xie lập luận rằng AI đang ngày càng hiện diện trong toàn bộ quy trình làm việc của ngành xuất bản tại Trung Quốc, ví dụ như được sử dụng để hỗ trợ các quyết định đặt hàng và mua bản quyền, đồng thời xác định những chủ đề mà độc giả quan tâm và những lĩnh vực có thể trở nên quan trọng trong tương lai.

Có thể nói việc sử dụng AI là khó tránh khỏi tại Trung Quốc khi thị trường xuất bản số tại nước này phát triển rất mạnh. Theo báo cáo thường niên năm 2025, doanh thu ngành xuất bản số của nước này đã đạt mức cao kỷ lục mới là 1,75 nghìn tỷ NDT (khoảng 245,9 tỷ USD) trong năm 2024.

Các nền tảng như Dangdang và JD Books liên tục mở rộng danh mục sản phẩm, còn các ứng dụng sách nói và đọc sách trên thiết bị di động cũng tìm cách đa dạng hóa không chỉ định dạng sách mà còn cả định dạng chuyển thể.

Một ví dụ là Fanqie, nền tảng tiểu thuyết trực tuyến của ByteDance, hiện chuyển thể nhiều tiểu thuyết trực tuyến sang cả bản in, phim hoạt hình và video ngắn có cốt truyện.

Nền tảng Fanqie tại Trung Quốc. Ảnh: YouTube.

Video ngắn là những bản chuyển thể truyện được cô đọng lại, phù hợp để người dùng cuộn xem trên điện thoại. Theo các chuyên gia, một số tác phẩm đã thu hút được lượng khán giả đủ lớn và thúc đẩy nhu cầu về bản in gốc. Đây là một kênh tiếp cận độc giả hiệu quả và đang mở ra một con đường mới, từ việc gia tăng khán giả video và độc giả của bản sách số đến doanh số bán sách in. Fanqie đã giúp ra mắt hơn 300 tác phẩm in sau khi ấn bản số của chúng nhận được sự chú ý lớn.

Tại Trung Quốc, thị trường xuất bản cũng tập trung nhiều hơn vào con đường chuyển thể từ sách in sang video ngắn và phim truyền hình ngắn, trong khi sách nói đóng vai trò ít nổi bật hơn so với nhiều thị trường phương Tây.

Với sách nói, các nền tảng của Trung Quốc như ứng dụng đọc sách của Tencent và Himalaya cũng có những mô hình đăng ký riêng. AI cũng đang được sử dụng rộng rãi để lồng tiếng. Ông Xie cho rằng giọng đọc AI tương đối tiện lợi khi người dùng có thể chọn các loại giọng nói khác nhau hoặc thậm chí tự tạo ra các bài đọc bằng giọng nói của chính mình.

Cách tiếp cận thận trọng với AI

Các diễn giả hàng đầu tại BIBF cũng đưa ra đánh giá về tác động chung của AI đối với ngành xuất bản, dịch thuật, giáo dục, bản quyền và cả xuất bản học thuật. Họ lập luận rằng AI nên được sử dụng để hỗ trợ, thay vì thay thế phán đoán biên tập của con người.

Chủ tịch Hiệp hội nhà xuất bản Trung Quốc Wu Shulin đã nhấn mạnh vào cách thức làm việc giữa con người và máy móc đối với ngành xuất bản hiện nay. Ông Wu lập luận rằng trong khi AI đang định hình lại mọi thứ từ biên tập, dịch thuật, tiếp thị, in ấn đến phân phối, các nhà xuất bản vẫn chịu trách nhiệm lựa chọn và đánh giá thông tin.

Cách làm này càng quan trọng khi AI đang đặt ra những thách thức mới liên quan đến đào tạo dữ liệu trái phép, câu hỏi về quyền sở hữu đối với các tác phẩm do AI tạo ra, hoạt động vi phạm bản quyền và tranh chấp bản quyền xuyên biên giới.

Trung Quốc nói riêng đã có một số hành động, như sửa đổi khung cấp phép bản quyền, triển khai các sáng kiến bảo vệ bản quyền và áp dụng các tiêu chuẩn quản trị AI. Tuy nhiên, ông Wu cho rằng không có quốc gia nào có thể giải quyết những vấn đề này một mình.

“Nếu không có sự giao lưu quốc tế, quá trình quốc tế hóa ngành xuất bản của Trung Quốc sẽ phải đi đường vòng không cần thiết”, ông nói.