Đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, đưa pháp luật đến gần dân

Quy định trách nhiệm của mạng xã hội, AI trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Thảo luận tại hội trường, đa số đại biểu Quốc hội nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (TPHCM) đánh giá cao việc dự thảo luật thể chế hóa yêu cầu ứng dụng công nghệ số vào công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, theo đại biểu, chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc đưa văn bản lên mạng mà phải giúp người dân tìm được đúng quy định liên quan đến vấn đề đang cần.

Đại biểu đề nghị bổ sung khoản 5 Điều 13 theo hướng khuyến khích xây dựng, phát triển các công cụ tra cứu, hỏi đáp và cung cấp thông tin pháp luật theo nhu cầu của tổ chức, cá nhân. Đồng thời, Điều 13 cần bổ sung nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường số; dữ liệu chỉ được thu thập, xử lý đúng mục đích, trong phạm vi và thời gian cần thiết.

Về trí tuệ nhân tạo (AI), đại biểu đề nghị có cơ chế kiểm chứng, giám sát, cảnh báo và đính chính thông tin; cơ quan, tổ chức sử dụng AI phải chịu trách nhiệm đối với thông tin pháp luật do hệ thống cung cấp. Đồng thời, cần làm rõ quy định về định danh, xác thực tài khoản, chỉ áp dụng đối với tài khoản chính thức của cơ quan, tổ chức dùng để phổ biến, giáo dục pháp luật.

Cùng quan tâm đến phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường mạng, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (tỉnh Đồng Nai) đề nghị bổ sung vào Điều 10 nội dung cảnh báo về các hành vi vi phạm pháp luật và hậu quả pháp lý. Theo đại biểu, không ít người chưa nhận thức rõ hành vi của mình có vi phạm pháp luật hay không và hậu quả pháp lý nếu vi phạm.

Trước tình trạng một số "giang hồ mạng", "người có ảnh hưởng" sử dụng mạng xã hội để đe dọa, khủng bố tinh thần, sử dụng lời nói thô tục, đưa thông tin sai lệch, chưa kiểm chứng, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của nền tảng mạng xã hội, mạng viễn thông và các ứng dụng AI trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho người sử dụng tại Việt Nam.

Theo đó, nền tảng số có thể hiển thị cảnh báo vi phạm pháp luật khi người dùng mở ứng dụng; nền tảng AI khi cung cấp thông tin pháp luật phải dẫn nguồn và cảnh báo đối với thông tin chưa được kiểm chứng. Các mạng viễn thông, truyền thông phối hợp với cơ quan chức năng gửi cảnh báo đến người dân khi cần thiết.

Đưa pháp luật đến gần hơn với các nhóm đặc thù

Đại biểu Chamaléa Thị Thủy (tỉnh Khánh Hòa) cho rằng, Điều 16 dự thảo luật đã xác định các nhóm đối tượng đặc thù, song điều quan trọng là pháp luật phải đến với họ bằng ngôn ngữ, cách thức phù hợp để dễ hiểu, dễ thực hiện.

Đại biểu đề nghị khi Chính phủ quy định chi tiết Điều 17 cần thiết kế cơ chế phổ biến pháp luật phù hợp với văn hóa, ngôn ngữ, tập quán, tâm lý từng nhóm đối tượng; đồng thời phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, chức sắc tôn giáo, người có uy tín trong cộng đồng làm cầu nối đưa pháp luật đến người dân.

Đại biểu Tráng A Dương (tỉnh Lào Cai) đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật theo hướng thống nhất, rõ ràng, khả thi, nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách và bảo đảm người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn được tiếp cận pháp luật đầy đủ, bình đẳng.

Đại biểu đề nghị truyền thông chính sách được thực hiện ngay từ giai đoạn lập đề nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời bổ sung dự thảo điều ước quốc tế đang được đàm phán vào nội dung truyền thông chính sách.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (TP. Hà Nội) ủng hộ phương án tại Điều 7 về bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã. Theo đại biểu, pháp luật không thể bao quát hết mọi khía cạnh của đời sống xã hội; cái gốc bền vững để duy trì kỷ cương xã hội vẫn là đạo đức, truyền thống, văn hóa và phong tục tập quán tốt đẹp.

Theo đại biểu, việc thành lập hội đồng không làm phát sinh biên chế, không thành lập bộ máy chuyên trách mà hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm. Đại biểu kiến nghị Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã do Chủ tịch UBND cấp xã làm Chủ tịch, với thành viên gồm đại diện công an, quân sự, tư pháp, Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã.

Tiếp thu, bảo đảm thống nhất thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã

Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, đổi mới phương thức tiếp cận công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là quan điểm chủ đạo, xuyên suốt trong sửa đổi luật lần này.

Theo đó, chuyển từ việc cơ quan nhà nước chủ yếu cung cấp thông tin một chiều sang tạo lập môi trường số, hệ sinh thái thuận lợi, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số để người dân, doanh nghiệp chủ động tìm hiểu và tự giác tuân thủ pháp luật.

Bộ Tư pháp sẽ nghiên cứu bổ sung quy định giao Chính phủ xây dựng, vận hành hạ tầng dữ liệu pháp luật mở, chuẩn hóa, chia sẻ dữ liệu pháp luật chính thống, miễn phí hoặc với chi phí thấp; cho phép các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp công nghệ kết nối, khai thác dữ liệu thông qua chia sẻ API và các cơ chế phù hợp để phát triển ứng dụng, trợ lý pháp lý số, dịch vụ tra cứu pháp luật chuyên sâu...

Đối với truyền thông chính sách, Bộ trưởng cho biết đây là nội dung mới được bổ sung nhằm tăng cường thông tin đầy đủ, đa dạng hóa phương thức truyền thông ngay từ khi soạn thảo. Bộ Tư pháp sẽ nghiên cứu tiếp thu ý kiến đại biểu, làm rõ các quy định và quy định cụ thể hơn trong văn bản dưới luật, nhất là đối với những chính sách có tác động lớn đến xã hội.

Theo Bộ trưởng, truyền thông chính sách đóng vai trò cầu nối, tương tác hai chiều giữa quá trình xây dựng và thi hành pháp luật, góp phần tăng cường dân chủ, minh bạch chính sách, giúp người dân hiểu rõ lợi ích của chính sách ngay từ đầu, qua đó tạo đồng thuận và tuân thủ khi văn bản được ban hành.

 Về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo ghi nhận sự ủng hộ cao của các đại biểu và sẽ tiếp thu theo hướng quy định việc thành lập Hội đồng tại cấp xã nhằm bảo đảm thực hiện thống nhất trong cả nước. Việc thành lập phải bảo đảm tinh gọn, không tăng bộ máy, không tăng biên chế; các nội dung cụ thể sẽ tiếp tục được nghiên cứu, quy định trong nghị định của Chính phủ.

Về chuyển đổi số, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục nghiên cứu cơ chế kiểm soát rủi ro trong ứng dụng AI và vấn đề định danh tài khoản trên mạng. Theo Bộ trưởng, quy định về định danh tài khoản chủ yếu áp dụng đối với đối tượng cung cấp thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật, nhằm bảo đảm thông tin chính thức, chính xác và có thể quản lý.

Đối với các đối tượng đặc thù, Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục rà soát phạm vi đối tượng trên cơ sở các tiêu chí đã xác định, lấy người dân làm trọng tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau, nhất là các đối tượng yếu thế, bảo đảm quy định chặt chẽ và khả thi.