Hội nghị Trung ương 2: Những định hướng lớn mở đường cho phát triển - Bài 4: Kỷ nguyên phát triển mới đặt ra yêu cầu cao trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Điều kiện có tính chất nền tảng

Kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là một nội dung lớn, đặc biệt quan trọng, xuyên suốt trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng cũng như quá trình phát triển đất nước. Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, đây không chỉ là nhiệm vụ cấp bách thường xuyên nhằm làm trong sạch bộ máy của hệ thống chính trị mà còn là điều kiện nền tảng để củng cố niềm tin của nhân dân, bảo đảm sự ổn định chính trị-xã hội, đồng thời tạo lập môi trường lành mạnh cho sự phát triển của đất nước.

 Thực tế đã chứng minh, việc thiếu cơ chế hoặc cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực chưa đầy đủ, kém hiệu quả là nguyên nhân quan trọng nảy sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đến lượt mình, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực chính là nguyên nhân lớn nhất làm suy giảm niềm tin của nhân dân, làm biến chất môi trường lành mạnh của xã hội, cản trở sự phát triển của đất nước. Những yếu tố này tích tụ lâu dài sẽ dẫn đến mất ổn định xã hội, thậm chí ảnh hưởng đến sự tồn vong của chế độ. Bởi vậy, việc người đứng đầu Đảng ta khẳng định kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực “là điều kiện nền tảng để củng cố niềm tin của nhân dân, bảo đảm sự ổn định chính trị-xã hội và tạo lập môi trường lành mạnh cho phát triển” không chỉ cho thấy vai trò, ý nghĩa đặc biệt quan trọng của công tác này mà còn phản ánh quyết tâm chống “giặc nội xâm” của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị.

Phiên bế mạc Hội nghị lần thứ hai, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: TTXVN

Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là việc làm thường xuyên. Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với quyết tâm tăng trưởng hai con số, phấn đấu hoàn thành hai mục tiêu 100 năm, thời gian tới, nhiều công trình, dự án quy mô lớn sẽ được triển khai, các cơ chế, chính sách mới cũng đã và sẽ được ban hành theo hướng thông thoáng, cởi mở hơn nhằm huy động, khơi thông, giải phóng nguồn lực. Vì vậy, theo Tổng Bí thư Tô Lâm, nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cũng sẽ gia tăng theo cả chiều rộng và mức độ tinh vi. Bởi thế, công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong thời gian tới càng phải tiếp tục được triển khai với quyết tâm chính trị cao, hành động kiên quyết, kiên trì, thường xuyên và liên tục nhằm ngăn ngừa, xử lý kịp thời vi phạm, bảo đảm mọi nguồn lực đầu tư đều phục vụ mục tiêu phát triển.

Đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển đất nước

Để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong thời gian tới, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, công tác này “cần được đặt trong tổng thể yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, với cách tiếp cận vừa mang tính hệ thống, vừa có chiều sâu chiến lược”. Có thể khẳng định, đây là góc nhìn toàn diện và sâu sắc trong bối cảnh phát triển đất nước hiện nay.

Quá trình phát triển nhanh và bền vững của đất nước đòi hỏi mỗi chủ thể vừa phải nâng cao tính năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, nhất là trong những thời điểm khó khăn, quan trọng để giải quyết bất cập, tháo gỡ điểm nghẽn, đồng thời đòi hỏi tính kỷ luật, kỷ cương và sự liêm chính để ngăn ngừa tham nhũng, tiêu cực. Công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vì thế không thể “đi sau” chỉ để “xử lý hậu quả”, mà phải “đi cùng” để “chủ động ngăn ngừa”, phải nằm trong tổng thể, gắn chặt với mục tiêu phát triển của đất nước. Điều này cũng đặt ra yêu cầu vừa không để công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ảnh hưởng, cản trở sự phát triển, nhưng đồng thời cũng tuyệt đối không đánh đổi kỷ luật, kỷ cương, liêm chính để lấy tăng trưởng đơn thuần.

 “Cách tiếp cận vừa mang tính hệ thống, vừa có chiều sâu chiến lược” đòi hỏi công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải được thực hiện đồng bộ: Đồng bộ giữa các khâu xây dựng hệ thống pháp luật, hoàn thiện thể chế; tổ chức thực thi; kiểm tra, giám sát; xử lý vi phạm. Đồng bộ giữa các chủ thể Đảng, Nhà nước; các cơ quan tư pháp, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán; vai trò giám sát của nhân dân và báo chí...

Đồng thời phải có tầm nhìn dài hạn, không dừng lại ở việc giải quyết các sự vụ, nguyên nhân trước mắt mà phải nhận diện được những nguyên nhân cốt lõi, mang tính căn cơ để từ đó tập trung khắc phục tận gốc rễ vấn đề. Cũng chính vì thế, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ, cùng với “xử lý nghiêm minh mọi vi phạm, bảo đảm nguyên tắc "không có vùng cấm, không có ngoại lệ" thì “phải thiết kế, cải tiến thể chế đủ chặt chẽ để "không thể" tham nhũng, lãng phí, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát đủ mạnh để "không dám" và "không muốn" tham nhũng”. Theo đó, cần không ngừng chú trọng xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, bịt mọi “kẽ hở” dễ nảy sinh tham nhũng, lãng phí; đề cao tính công khai, minh bạch, gương mẫu, trách nhiệm gắn với cá thể hóa trách nhiệm, đồng thời có cơ chế răn đe mạnh mẽ, giám sát chặt chẽ, hiệu quả. Cùng với đó, phải làm tốt hơn công tác giáo dục, xây dựng văn hóa, đạo đức từ mỗi gia đình, nhà trường đến toàn xã hội, tạo cơ sở để xây dựng văn hóa liêm chính công vụ một cách bền vững.

Một nội dung quan trọng mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, là đi đôi với xử lý nghiêm vi phạm thì “đồng thời phải quán triệt sâu sắc tính nhân văn, thượng tôn pháp luật và mục tiêu phát triển. Trong đó, phải thiết lập và vận hành hiệu quả các cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Phân định rõ ranh giới giữa sai phạm do động cơ vụ lợi với sai sót trong quá trình thử nghiệm, đổi mới”. Sự phát triển của đất nước không thể tách rời tính năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm của mỗi cán bộ, công chức, nhất là với người giữ cương vị lãnh đạo, quản lý. Tuy nhiên, đột phá, sáng tạo đôi khi lại đưa cán bộ vào “vùng xám” pháp luật. Bởi vậy, thực tế không ít cán bộ có tâm lý sợ sai, chỉ cần thực hiện “đúng quy trình” mà không quan tâm nhiều đến chất lượng, hiệu quả nhằm “giữ an toàn” cho bản thân. Mặt khác, sai phạm do động cơ vụ lợi và sai sót trong quá trình thử nghiệm, đổi mới hoàn toàn khác nhau về bản chất, nếu không được phân định rõ ràng cũng sẽ thui chột tính năng động, sáng tạo, đồng thời làm mất đi tính công bằng, nhân văn. Do vậy, việc thiết lập cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung và phân định rõ ranh giới giữa sai phạm do vụ lợi và sai sót do thử nghiệm, đổi mới là vấn đề có tính khoa học, nhân văn, là yêu cầu mang tính chiến lược để vừa giải phóng sức sáng tạo, khơi thông nguồn lực phát triển, vừa giữ vững kỷ luật, kỷ cương, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực...

Các vấn đề về kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được Hội nghị Trung ương 2 thống nhất rất cao, thể hiện qua bài phát biểu bế mạc của Tổng Bí thư Tô Lâm thực sự là “kim chỉ nam” cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị hành động nhằm thực hiện hiệu quả hơn công tác này trong thời gian tới. Những nội dung này cần được quán triệt, triển khai nghiêm túc, quyết liệt, góp phần vào sự phát triển của đất nước.