Giữ vững ổn định vĩ mô - nguyên tắc bản lề để tăng trưởng cao và bền vững

Ổn định vĩ mô là “điểm tựa của điểm tựa”

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh 4 nguyên tắc cốt lõi để triển khai mục tiêu tăng trưởng hai con số. Một là, tăng trưởng phải thực chất. Hai là, kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đảm bảo các cân đối lớn. Ba là, tận dụng hiệu quả mọi nguồn lực sẵn có, tập trung ưu tiên cho các dự án trọng điểm và thúc đẩy hợp tác công - tư, để gia tăng hiệu quả đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Bốn là, tăng trưởng kinh tế cao phải bảo đảm phục vụ lợi ích, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân và công bằng xã hội.

Vì sao có thể xem kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn là nguyên tắc quan trọng nhất? Bởi trong điều hành kinh tế, tăng trưởng cao mà thiếu ổn định thường dẫn đến một vòng xoáy rất quen thuộc: tín dụng nới lỏng quá mức, giá tài sản tăng nóng, lạm phát quay lại, tỷ giá chịu sức ép, lãi suất phải điều chỉnh, doanh nghiệp mất khả năng dự báo, còn người dân bị bào mòn thu nhập thực. Nói cách khác, nếu ổn định vĩ mô bị phá vỡ, tăng trưởng sẽ mất chất lượng, mất độ bền và cuối cùng mất luôn ý nghĩa xã hội của nó.

Vì vậy, nhấn mạnh ổn định vĩ mô ở thời điểm hiện nay chính là nhấn mạnh tư duy phát triển có trách nhiệm, không đánh đổi tương lai lấy thành tích ngắn hạn. Điều này càng đáng chú ý khi Quốc hội đã thông qua mục tiêu tăng trưởng năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên, đồng thời kiểm soát CPI bình quân khoảng 4,5%. Đây là một mục tiêu rất cao, thể hiện khát vọng phát triển mới của đất nước, nhưng cũng kéo theo áp lực điều hành rất lớn. Khi tốc độ tăng trưởng được đẩy lên cao hơn, mọi sơ hở trong phối hợp chính sách, quản lý giá, kiểm soát tín dụng hay bảo đảm các cân đối lớn đều có thể tạo ra hệ lụy dây chuyền. Do đó, muốn đi nhanh mà không chệch hướng, càng phải giữ chắc nền tảng ổn định vĩ mô.

Việt Nam bước vào năm 2026 với một số điều kiện thuận lợi đáng ghi nhận. Theo số liệu chính thức, GDP năm 2025 tăng 8,02%; GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.026 USD; CPI bình quân tăng 3,31%. Bộ Tài chính cũng cho biết nợ công giảm từ 44,3% GDP năm 2020 xuống khoảng 35 - 36% GDP năm 2025. Điều này cho thấy dư địa tài khóa và mặt bằng ổn định vĩ mô của nước ta vẫn đang tương đối tích cực.

Dù chúng ta có cơ sở để bứt tốc, nhưng điều đó không có nghĩa được phép chủ quan. Bởi lẽ, bối cảnh tình hình thế giới, khu vực tiếp tục biến động rất nhanh, rất mạnh, rất khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt. Những xung đột về địa chính trị, địa kinh tế, công nghệ, năng lượng, chuỗi cung ứng, dữ liệu và thị trường đang làm thay đổi sâu sắc môi trường phát triển của các quốc gia, trong đó có Việt Nam.

“Tăng trưởng hai con số chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trên nền móng ổn định kinh tế vĩ mô; nếu nền móng chao đảo, thành quả hôm nay có thể trở thành gánh nặng của ngày mai”.

Cần làm gì để triển khai hiệu quả?

Để đưa nguyên tắc đặc biệt quan trọng này vào sống kinh tế, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt.

Trước hết, phải nâng chất lượng phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Đây là khâu then chốt của ổn định vĩ mô. Tài khóa cần tiếp tục mở rộng có chọn lọc, tập trung vào hạ tầng chiến lược, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, giáo dục - đào tạo và an sinh xã hội. Nhưng mở rộng không có nghĩa là dàn trải. Mỗi đồng vốn công phải đi vào nơi tạo ra năng lực sản xuất mới, giảm chi phí logistics, tăng tính kết nối và kéo được vốn tư nhân tham gia. Trong khi đó, chính sách tiền tệ phải linh hoạt nhưng không dễ dãi; hỗ trợ tăng trưởng nhưng không để tín dụng chảy ồ ạt vào khu vực đầu cơ, đưa dòng vốn thực sự hướng vào sản xuất, chế biến chế tạo, xuất khẩu, nông nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp nhỏ, vừa.

Thứ hai, phải kiểm soát lạm phát bằng một cách tiếp cận tổng hợp, không chỉ trông chờ vào chính sách tiền tệ. Tại Việt Nam, lạm phát chịu ảnh hưởng lớn từ chi phí đẩy như giá điện, xăng dầu, học phí, viện phí. Do đó, việc điều hành giá các mặt hàng thiết yếu phải có lộ trình khoa học, tránh điều chỉnh dồn dập vào cùng một thời điểm.

Thứ ba, phải giữ vững các cân đối lớn như giữ “sức đề kháng” của nền kinh tế. Ổn định vĩ mô phải bao hàm cả an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh tài chính. Chỉ cần một mắt xích như nguồn cung điện hay tỷ giá bị đứt gãy, mọi nỗ lực thúc đẩy GDP đều có thể bị triệt tiêu.

Thứ tư, phải quản lý chặt rủi ro trên thị trường tài sản. Đây là điểm rất cần lưu ý trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao dễ kích thích tâm lý đổ vốn vào các kênh đầu cơ. Vì vậy, cùng với hỗ trợ phục hồi và mở rộng sản xuất, cần minh bạch hóa thông tin thị trường, chống đầu cơ, chống thổi giá và kiểm soát tốt hơn các dòng vốn mang tính đầu cơ ngắn hạn. Đây chính là cách bảo vệ tăng trưởng dài hạn.

Thứ năm, phải chuyển mạnh từ tư duy tăng trưởng theo lượng sang tăng trưởng theo năng suất. Năm 2026, Quốc hội không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên mà còn đặt chỉ tiêu tăng năng suất lao động xã hội bình quân khoảng 8,5%. Điều này rất quan trọng. Bởi ổn định vĩ mô chỉ bền khi tăng trưởng được nuôi bằng năng suất, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả phân bổ nguồn lực, chứ không chỉ dựa vào mở rộng đầu tư hay gia tăng tổng cầu ngắn hạn.

Thứ sáu, phải coi cải cách thể chế là một giải pháp vĩ mô, chứ không chỉ là giải pháp môi trường kinh doanh. Trên thực tế, nhiều rủi ro vĩ mô không bắt nguồn trực tiếp từ thị trường, mà từ độ trễ thể chế, thủ tục chồng chéo, giải ngân chậm và trách nhiệm thực thi không rõ ràng. Vì vậy, muốn ổn định vĩ mô thực chất, phải rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, nâng cao tính dự báo của chính sách và siết chặt kỷ luật công vụ.

Ổn định vĩ mô không chỉ là để bảo vệ các chỉ tiêu kỹ thuật thuần túy, mà để phục vụ cuộc sống ấm no, hạnh phúc của Nhân dân. Khi lạm phát được kiểm soát, giá trị đồng tiền được giữ vững, người dân đỡ bị bào mòn thu nhập thực. Khi lãi suất ổn định, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng đầu tư, tạo thêm việc làm. Khi các cân đối lớn được bảo đảm, nền kinh tế có sức chống chịu tốt hơn, ngân sách có thêm dư địa cho an sinh xã hội, giáo dục, y tế và hạ tầng thiết yếu. Nói cách khác, ổn định vĩ mô xét đến cùng là ổn định niềm tin và ổn định chất lượng sống!