Xây dựng nền xuất bản số chuyên nghiệp, hiện đại – “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới

Xuất bản – “mặt trận” tư tưởng đặc biệt

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Đảng ta tiếp tục khẳng định vị thế đặc biệt của ngành Xuất bản. Theo Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư: “Xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, nhà nước và nhân dân, có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước”. Quan điểm này cho thấy, xuất bản không chỉ là hoạt động kinh tế - kỹ thuật đơn thuần mà còn là vũ khí sắc bén trên mặt trận đấu tranh tư tưởng.
Trong hệ sinh thái truyền thông tư tưởng, nếu báo chí là lực lượng xung kích phản ứng nhanh trước các vấn đề thời sự, thì xuất bản chính là “hậu phương” chiến lược, nơi chắt lọc, hệ thống hóa và lưu giữ những giá trị tri thức bền vững. Mỗi cuốn sách, mỗi xuất bản phẩm không chỉ truyền tải thông tin mà còn góp phần định hướng nhận thức, bồi đắp niềm tin và củng cố nền tảng tư tưởng của xã hội.

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa nhấn mạnh: “Văn hoá phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội”. Vì vậy, mỗi xuất bản phẩm được đưa ra thị trường phải là một “viên gạch” góp phần xây dựng nền tảng đạo đức và trí tuệ cho dân tộc.

Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nền văn hóa và tác động mạnh mẽ của công nghệ số, xuất bản ngày càng trở thành một thành tố quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia. Việc xây dựng một nền xuất bản mạnh không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu đọc trong nước mà còn góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới, nâng cao vị thế quốc gia trong trật tự toàn cầu mới.

Không gian số - “trận địa mới” của cuộc đấu tranh tư tưởng

Nếu như trước đây, các nội dung sai trái, xuyên tạc chủ yếu tồn tại dưới dạng sách in truyền thống, thì nay đã lan rộng sang sách điện tử, tài liệu số và nhiều hình thức xuất bản trực tuyến khác. Sự đa dạng về loại hình cùng tính linh hoạt trong cách thể hiện khiến việc nhận diện các xuất bản phẩm độc hại trở nên khó khăn, phức tạp hơn, đòi hỏi phải có cách tiếp cận toàn diện cả về hình thức biểu hiện, nội dung bản chất và cơ chế phát tán thông tin.

Đáng chú ý, các xuất bản phẩm mang nội dung xuyên tạc hiện nay không còn biểu hiện một cách thô thiển, cực đoan mà được ngụy trang tinh vi dưới vỏ bọc “hồi ký”, “nghiên cứu khoa học”, “tư liệu tham khảo” hoặc các ấn phẩm mang màu sắc học thuật. Những ấn phẩm này sử dụng thủ đoạn trộn lẫn thông tin “nửa thật nửa giả”, cắt ghép, trích dẫn phiến diện, tách rời sự kiện khỏi bối cảnh lịch sử - chính trị nhằm tạo cảm giác khách quan để đánh lừa người đọc, gieo rắc hoài nghi về đường lối của Đảng.

Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ nhiệm vụ trọng tâm: “Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục đối với các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ nhằm nâng cao sức đề kháng, khả năng chủ động đấu tranh phản bác những quan điểm sai trái, thù địch trên internet...”.

Thực tế cho thấy, việc số hóa nội dung và phát tán nhanh chóng trên các nền tảng xuyên biên giới đã khiến các dòng thông tin xấu độc dễ dàng tiếp cận người dân, gây nhiễu loạn nhận thức và làm suy giảm niềm tin xã hội. Thuật toán của các nền tảng số đôi khi vô tình tiếp tay cho việc lan truyền thông tin sai lệch, trong khi tâm lý tiếp nhận nhanh, đọc ngắn, ít kiểm chứng của một bộ phận người dùng càng làm gia tăng nguy cơ bị dẫn dắt bởi các luận điệu xuyên tạc.

Trước thách thức đó, ngành xuất bản số phải đóng vai trò là “bộ lọc thông minh” của xã hội. Chỉ có bằng cách chủ động chiếm lĩnh không gian số bằng những nội dung chính thống, có giá trị học thuật, hấp dẫn về hình thức thể hiện và giàu sức lan tỏa, chúng ta mới có thể thu hẹp “đất sống” của các sản phẩm phản động, phi văn hóa.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không chỉ là nhiệm vụ đấu tranh phản bác cái sai mà còn là quá trình bền bỉ xây dựng cái đúng, lấy giá trị tích cực để đẩy lùi thông tin độc hại, hình thành “sức đề kháng văn hóa” trong toàn xã hội.

Xây dựng nền xuất bản số “chuyên nghiệp - nhân văn - hiện đại”

Để đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới, ngành Xuất bản cần thực hiện bước đột phá cả về lý luận và thực tiễn theo định hướng “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại”.

Theo tinh thần văn kiện Đại hội XIV, tính chuyên nghiệp trong kỷ nguyên mới đòi hỏi một cuộc đổi mới thực sự về nguồn nhân lực và phương thức quản trị hiện đại. Xuất bản phải lấy nội dung làm sản phẩm cốt lõi, bảo đảm tính hệ thống, tính khoa học và sức thuyết phục cao trong từng công trình lý luận.

Chỉ thị 04-CT/TW yêu cầu: “Xây dựng hệ thống xuất bản tinh gọn, mạnh, chất lượng, hiện đại hoá. Đầu tư, xây dựng và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm”. Đây không chỉ là yêu cầu về tổ chức bộ máy mà còn là yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của xuất bản Việt Nam trong môi trường toàn cầu hóa.

Xuất bản phải đặt con người ở vị trí trung tâm, lấy việc phụng sự Tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu tối thượng. Trong bối cảnh mặt trái của kinh tế thị trường và mạng xã hội tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội, giá trị nhân văn càng giữ vai trò định hướng, bảo vệ các giá trị “chân - thiện - mỹ”. Vì vậy, mỗi ấn phẩm không chỉ cần lan tỏa điều tốt đẹp mà còn phải thể hiện trách nhiệm xã hội, đấu tranh với cái xấu, bảo vệ công lý và những người yếu thế. Các xuất bản phẩm phải thực sự trở thành món ăn tinh thần bồi đắp tâm hồn, giáo dục lòng yêu nước, khơi dậy khát vọng cống hiến và ý thức trách nhiệm công dân.

Bên cạnh đó, trong lĩnh vực xuất bản, tính hiện đại gắn chặt với tiến trình chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu thích ứng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Hiện đại hóa không chỉ là mua sắm thiết bị hay đầu tư công nghệ mà là chuyển đổi toàn diện tư duy, phương thức hoạt động và quản trị theo hướng số hóa. Đó là sự phát triển sang mô hình nhà xuất bản số, thư viện số và chuỗi cung ứng tri thức thông minh dựa trên nền tảng AI, Big Data và dữ liệu số dùng chung toàn ngành. Mục tiêu đến năm 2030, như Nghị quyết 80-NQ/TW đã xác định, là phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP, trong đó xuất bản được đánh giá là một trụ cột quan trọng.

Chuyển đổi số - động lực đột phá

Chuyển đổi số trong xuất bản đang diễn ra mạnh mẽ với sự gia tăng ấn tượng của xuất bản phẩm điện tử và lượt truy cập. Theo Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch), riêng năm 2025, xuất bản phẩm điện tử đạt 5.218 xuất bản phẩm với khoảng 35 triệu lượt truy cập, tăng 49,3% về số lượng xuất bản phẩm và khoảng 66% về lượt truy cập so với năm 2024. Bên cạnh đó, tổng số xuất bản phẩm được thực hiện trong năm 2025 đạt hơn 51.000 xuất bản phẩm; doanh thu ngành xuất bản đạt khoảng 4.106 tỷ đồng. Những con số này cho thấy xuất bản điện tử đang được tạo đà, mở ra hướng phát triển đầy triển vọng cho ngành xuất bản Việt Nam.

Chỉ thị 04-CT/TW ra đời trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng nên đã xác định rõ nhiệm vụ xây dựng hạ tầng kỹ thuật số, nền tảng dữ liệu xuất bản số dùng chung toàn ngành; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đa dạng hóa sản phẩm xuất bản theo hướng số hóa; đồng thời phát triển hệ thống thư viện số phục vụ người dân.

Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số của ngành xuất bản vẫn đứng trước nhiều “điểm nghẽn” lớn về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực.

Trước hết, hạ tầng số giữa các đơn vị xuất bản còn thiếu đồng bộ, chưa hình thành được hệ sinh thái dữ liệu liên thông toàn ngành. Nhiều nhà xuất bản còn gặp khó khăn về nguồn lực tài chính và năng lực công nghệ để đầu tư các nền tảng số hiện đại.

Bên cạnh đó, hành lang pháp lý cho xuất bản điện tử vẫn cần tiếp tục hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị trong môi trường số. Những chủ trương về đẩy mạnh xuất bản số và văn hóa đọc số trong Chỉ thị 04 chính là cơ sở quan trọng để sửa đổi Luật Xuất bản trong thời gian tới theo hướng phù hợp với thực tiễn phát triển mới.

Một thách thức lớn khác là vấn đề an toàn thông tin mạng và bảo vệ chủ quyền văn hóa số quốc gia. Khi tham gia môi trường số, các đơn vị xuất bản phải tuân thủ nghiêm Luật An ninh mạng và Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội, xây dựng hệ thống chống sao chép, chống can thiệp nội dung trái phép.

Chỉ thị 04-CT/TW chỉ rõ: “Đẩy mạnh chuyển đổi số sâu rộng, đầu tư phát triển hạ tầng, nền tảng công nghệ, nội dung số; ưu tiên xuất bản các ấn phẩm số, số hoá theo hướng đa dạng, sáng tạo... ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào các khâu”. Điều này đòi hỏi nhà nước phải có cơ chế đầu tư trọng điểm, đồng thời khuyến khích hợp tác công - tư để tối ưu hóa nguồn lực xã hội.
Nhiều chuyên gia đề xuất cần nghiên cứu, thử nghiệm mô hình tập đoàn kinh doanh văn hóa do nhà nước nắm quyền sở hữu, trong đó xuất bản là lĩnh vực trụ cột. Bởi lẽ, xuất bản cung cấp “nội dung gốc” cho toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp văn hóa; khi có tiềm lực đủ mạnh sẽ tạo ra nhiều xuất bản phẩm chất lượng, có sức lan tỏa lớn.

Một điểm đáng chú ý trong Chỉ thị 04 là chủ trương đẩy mạnh hợp tác công - tư trong lĩnh vực xuất bản. Đây là cơ chế quan trọng nhằm phát huy thế mạnh của cả Nhà nước và khu vực tư nhân để thúc đẩy ngành xuất bản phát triển nhanh chóng, hiệu quả và hiện đại hơn.

Xây dựng đội ngũ làm công tác xuất bản

Con người luôn là yếu tố quyết định. Trong bối cảnh mới, mỗi biên tập viên, cán bộ xuất bản phải là một “chiến sĩ” trên mặt trận văn hoá, vững vàng về bản lĩnh chính trị và tinh thông về công nghệ.

Chỉ thị 04-CT/TW nhấn mạnh nhiệm vụ: “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực... thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo; bảo đảm cho ngành xuất bản có đội ngũ cán bộ, biên tập viên, chuyên gia công nghệ, nhà quản trị giỏi”.
Trước hết, đội ngũ làm xuất bản phải kiên định lập trường tư tưởng, có khả năng nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Công tác đào tạo cần tích hợp nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vào chương trình bồi dưỡng lý luận chính trị cho đội ngũ biên tập viên, cán bộ xuất bản.

Bên cạnh bản lĩnh chính trị, năng lực công nghệ số cũng trở thành yêu cầu cấp thiết. Người làm xuất bản hiện nay không chỉ giỏi chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải hiểu về AI, dữ liệu số, nền tảng truyền thông số và xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng hiện đại.

Đồng thời, cần có cơ chế đãi ngộ phù hợp, chính sách thu hút nhân tài và giải pháp bảo vệ đội ngũ làm xuất bản trước các hành vi vu khống, tấn công mạng hay gây sức ép trên không gian số.

Xây dựng nền xuất bản số chuyên nghiệp, hiện đại là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng lòng của cả hệ thống chính trị. Trong kỷ nguyên số, xuất bản không chỉ là lĩnh vực truyền bá tri thức mà còn là “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc và củng cố niềm tin xã hội. Với tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam hướng tới trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa - sáng tạo năng động của khu vực. Trong hành trình đó, ngành Xuất bản sẽ tiếp tục giữ vai trò là ngọn đuốc soi đường, định hướng nhận thức, lan tỏa giá trị tốt đẹp và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Thực hiện thắng lợi các quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 80-NQ/TW, Nghị quyết 35-NQ/TW và Chỉ thị 04-CT/TW chính là lời khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược của Đảng ta trong kỷ nguyên phát triển mới.                                                                                                                                                                                                                                                  Hồ Thị Phương Trang