Vai trò của ngành xuất bản trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Những định hướng mới của Đảng về văn hóa, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hoạt động xuất bản

1- Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định: Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển bền vững đất nước. Trong tiến trình đó, công nghiệp văn hóa ngày càng giữ vai trò nổi bật khi vừa tạo ra giá trị tinh thần, vừa đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế.

Trong cấu trúc của công nghiệp văn hóa, xuất bản được xác định là một trong những ngành nền tảng, đóng vai trò sản xuất và cung cấp nội dung gốc. Đây chính là “mạch nguồn” nuôi dưỡng các lĩnh vực sáng tạo khác như điện ảnh, truyền hình, báo chí, giáo dục, truyền thông số hay công nghiệp giải trí. Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển mạnh đều bắt đầu từ việc xây dựng một ngành xuất bản vững chắc.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa, vai trò của xuất bản ngày càng được mở rộng. Sách không còn bó hẹp trong hình thức in ấn mà đã phát triển thành các sản phẩm đa phương tiện như sách điện tử, sách nói, nội dung tương tác. Điều này giúp mở rộng phạm vi tiếp cận, đưa tri thức đến với công chúng nhanh hơn, sâu rộng hơn. Đồng thời, xuất bản còn là công cụ quan trọng trong ngoại giao văn hóa. Thông qua các ấn phẩm được dịch và phát hành ra nước ngoài, hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam có cơ hội được quảng bá rộng rãi, góp phần nâng cao vị thế quốc gia. Trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu, sức mạnh mềm ngày càng trở thành yếu tố then chốt, và xuất bản chính là một trong những phương tiện hiệu quả để xây dựng và lan tỏa sức mạnh đó.

Không chỉ vậy, xuất bản còn đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế tri thức. Các ấn phẩm kinh tế, khoa học, công nghệ, giáo dục là kênh truyền tải tri thức quan trọng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Phát triển công nghiệp xuất bản không chỉ là yêu cầu về văn hóa mà còn là điều kiện cần để thúc đẩy kinh tế tri thức.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Ban Bí thư về phát triển văn hóa trong tình hình mới đã thể hiện tư duy mới của Đảng:văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Đối với hoạt động xuất bản, Nghị quyết 80 đặt ra nhiều yêu cầu mới:

Một là, chuyển mạnh từ phương thức xuất bản truyền thống sang xuất bản số;
Hai là, phát triển hệ sinh thái tri thức số chính thống;
Ba là, nâng cao năng lực cạnh tranh của xuất bản Việt Nam trên môi trường số;
Bốn là, ứng dụng công nghệ hiện đại trong sáng tạo, lưu trữ và phát hành tri thức;
Năm là, tăng cường lan tỏa các giá trị văn hóa, lịch sử, truyền thống dân tộc.

Điều đó cho thấy hoạt động xuất bản hiện nay không chỉ thực hiện nhiệm vụ truyền bá tri thức mà còn phải trở thành lực lượng quan trọng trong xây dựng “chủ quyền văn hóa số” và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. 2- Nghị quyết số 57-NQ/TW yêu cầu rõ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt để phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.Đây là một trong những nghị quyết mang tính chiến lược, thể hiện tư duy phát triển mới của Đảng trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Đối với Ngành Xuất bản, Nghị quyết 57 tạo ra những điểm mới mang tính đột phá: Chuyển đổi mô hình hoạt động từ xuất bản truyền thống sang xuất bản số; ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI, dữ liệu lớn và công nghệ số trong biên tập, phát hành và truyền thông; xây dựng nền tảng phát hành điện tử và thư viện số; đổi mới phương thức tiếp cận bạn đọc; nâng cao khả năng cạnh tranh của xuất bản chính thống trước sự phát triển mạnh mẽ của nền tảng xuyên biên giới.

Đồng thời, Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu: Mỗi cơ quan xuất bản phải trở thành trung tâm sản xuất và lan tỏa tri thức số. Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ dừng ở việc “kiểm soát nội dung” mà còn phải chủ động tạo lập không gian tri thức số chính thống; nâng cao khả năng định hướng dư luận trên môi trường mạng; bảo vệ an ninh tư tưởng và chủ quyền thông tin quốc gia.

3- Chỉ thị số 04-CT/TW được xem là dấu mốc quan trọng, định hình lại vai trò của hoạt động xuất bản, nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên mới được xem là một bước chuyển quan trọng trong tư duy lãnh đạo, chỉ đạo đối với lĩnh vực xuất bản ở Việt Nam. Chỉ thị 04-CT/TW đã mở rộng đáng kể phạm vi nhận thức, đặt hoạt động xuất bản trong tổng thể phát triển kinh tế số, công nghiệp văn hóa và hệ sinh thái tri thức quốc gia. Có thể khái quát những điểm đột phá cơ bản của Chỉ thị này trên các phương diện:

Thứ nhất, lần đầu tiên, ngành xuất bản được xác định là một ngành kinh tế - công nghệ, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng quốc gia. Đây là sự “tái định vị” ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Quan điểm này phù hợp với xu thế chung của thế giới, xuất bản đang dần trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nội dung số, gắn liền với các lĩnh vực như giáo dục số, truyền thông số và công nghiệp sáng tạo.

Thứ hai, đột phá trong việc xác lập mô hình phát triển ngành xuất bản theo hướng hệ sinh thái xuất bản số, trong đó các chủ thể như nhà xuất bản, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng phân phối, tác giả và người đọc được kết nối chặt chẽ. Xuất bản không còn hoạt động độc lập mà gắn kết với các ngành khác, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông.

Thứ ba, thể hiện đột phá trong việc gắn kết hoạt động xuất bản với phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế số, đóng góp vào “sức mạnh mềm” quốc gia, đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy “quản lý” sang tư duy “phát triển”, tạo điều kiện cho ngành xuất bản phát huy tiềm năng kinh tế.

Thứ tư, nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến xuất bản điện tử, bản quyền số và quản lý nền tảng số, tăng cường xã hội hóa, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và thúc đẩy hợp tác công - tư trong lĩnh vực xuất bản.

Thứ năm, đột phá trong nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị ngành. Chuyển đổi số và phát triển hệ sinh thái xuất bản đòi hỏi đội ngũ nhân lực phải có trình độ cao, am hiểu công nghệ và có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi. Đây là yếu tố then chốt đảm bảo sự thành công của các mục tiêu chiến lược mà chỉ thị đề ra.

Chỉ thị số 04-CT/TW được ban hành ngay sau Nghị quyết số 80-NQ/TW mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc khi xác lập tầm nhìn, chiến lược cho phát triển văn hóa trong giai đoạn mới, đồng thời cụ thể hóa đối với một lĩnh vực then chốt của lĩnh vực văn hóa về xuất bản. Đây không chỉ là sự tiếp nối của văn kiện mà quan trọng hơn là sự tiếp nối về tư duy phát triển, từ việc khẳng định vai trò của văn hóa như nguồn lực nội sinh đến việc yêu cầu phải tổ chức lại, nâng cấp một ngành cụ thể để hiện thực hóa vai trò đó.

Từ các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng có thể thấy, hoạt động xuất bản hiện nay đang đứng trước những yêu cầu mới mang tính chiến lược.

Một là, chuyển đổi tư duy từ “xuất bản truyền thống” sang “kiến tạo không gian tri thức số”. Xuất bản không còn chỉ là hoạt động in ấn và phát hành sách giấy, mà phải xây dựng hệ sinh thái nội dung số; phát triển nền tảng tri thức số chính thống; mở rộng khả năng tiếp cận bạn đọc trên môi trường mạng.
 
Hai là, nâng cao tính chiến đấu của hoạt động xuất bản trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin gay gắt, mỗi xuất bản phẩm chính thống cần trở thành một “pháo đài mềm” trên mặt trận tư tưởng. Hoạt động xuất bản phải chủ động phản bác quan điểm sai trái, lan tỏa giá trị tích cực, củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ thành quả đổi mới và hội nhập của đất nước.

Ba là, đổi mới phương thức lãnh đạo của tổ chức Đảng trong các cơ quan xuất bản là yêu cầu cấp bách trong chỉ đạo hoạt động xuất bản. Điều đó, đặt ra nhiệm vụ cho đảng bộ, chi bộ các nhà xuất bản cần nâng cao năng lực lãnh đạo trong môi trường số; tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng; xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực số và bản lĩnh chính trị vững vàng; và chủ động thích ứng với mô hình quản trị hiện đại.

Bốn là, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ trong hoạt động xuất bản. Việc ứng dụng: trí tuệ nhân tạo (AI); dữ liệu lớn; sách điện tử; audiobook; truyền thông đa nền tảng… không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số. Điều đó đòi hỏi các nhà xuất bản phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa; phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp; xây dựng môi trường xuất bản lành mạnh; nâng cao sức cạnh tranh của xuất bản chính thống trên không gian mạng.

Có thể khẳng định, các Nghị quyết, Chỉ thị mới của Đảng đã tạo ra định hướng chiến lược quan trọng cho hoạt động xuất bản trong giai đoạn hiện nay. Đây vừa là cơ hội, vừa là yêu cầu cấp thiết để các ngành xuất bảntiếp tục đổi mới, chuyển đổi số và phát huy vai trò trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Từ các chương trình, kế hoạch của Bộ Công Thương triển khai các nghị quyết của Đảng và Chính phủ… Quán triệt tinh thần các Nghị quyết, Chỉ thị của Trung ương và Chính phủ về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển văn hóa và tăng cường công tác tư tưởng trong tình hình mới, Đảng ủy Bộ Công Thương đã ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/ĐUB ngày 31/3/2026 về thực hiện Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ Chính phủ lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, nhằm cụ thể hóa các mục tiêu phát triển ngành theo hướng hiện đại, số hóa và hội nhập quốc tế. Trong đó, xác định các nhiệm vụ tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội gồm:

Tập trung hoàn thiện nhanh thể chế phát triển, giải phóng sức sản xuất, huy động mọi nguồn lực và tạo động lực mới cho phát triển.
Xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, khai thác hiệu quả không gian phát triển mới, lấy đô thị làm động lực phát triển vùng và đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới.

Đẩy mạnh triển khai đồng bộ, sáng tạo hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng trong lĩnh vực Công Thương.

Các chương trình triển khai của Bộ tập trung vào: Phát triển kinh tế số ngành Công Thương; thúc đẩy thương mại điện tử; chuyển đổi số doanh nghiệp công nghiệp; phát triển dữ liệu số; ứng dụng AI và công nghệ số trong quản lý, sản xuất, thương mại; đẩy mạnh truyền thông chính sách và phổ biến pháp luật tới doanh nghiệp và người dân.

… Đến yêu cầu mới đối với hoạt động xuất bản ngành Công Thương

Trong bối cảnh đó, hoạt động xuất bản của Nhà xuất bản Công Thương không chỉ thực hiện chức năng truyền bá tri thức mà còn trực tiếp tham gia định hướng dư luận; củng cố niềm tin xã hội; bảo vệ thành quả đổi mới và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực kinh tế nói chung và các lĩnh vực của ngành Công Thương nói riêng.

Khi Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư được ban hành, ngành xuất bản được tái định vị là một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa và nền kinh tế tri thức trong kỷ nguyên số. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với Nhà xuất bản Công Thương phải chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình xuất bản truyền thống sang xuất bản số; phát triển hệ sinh thái tri thức số ngành Công Thương; nâng cao khả năng cạnh tranh trên không gian mạng; tăng cường truyền thông đa nền tảng; chủ động tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trong lĩnh vực kinh tế - công thương. Đồng thời, tổ chức Đảng trong Nhà xuất bản phải đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực số cho cán bộ, đảng viên, xây dựng đội ngũ biên tập viên “vừa hồng vừa chuyên”, giữ vững bản lĩnh chính trị trước môi trường thông tin đa chiều. Có thể thấy, từ việc Bộ Công Thương triển khai các Nghị quyết của Đảng và Chính phủ đã đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hoạt động xuất bản từ “làm sách truyền thống” sang “kiến tạo không gian tri thức số”, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.

Việc thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị do Bộ Công Thương giao, đặc biệt là công tác tuyên truyền chủ trương, chính sách trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại. Dưới sự chỉ đạo của Bộ Công Thương, Nhà xuất bản đã phát hành nhiều ấn phẩm tuyên truyền pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại; logistics; phòng vệ thương mại; hội nhập kinh tế quốc tế; phát triển công nghiệp hỗ trợ; chuyển đổi số và thương mại điện tử. Đặc biệt, Nhà xuất bản đã xuất bản nhiều đầu sách phục vụ tuyên truyền các Hiệp định thương mại tự do như: EVFTA; CPTPP; RCEP; UKVFTA… Qua đó góp phần nâng cao nhận thức của doanh nghiệp; phản bác các luận điệu sai trái về hội nhập; củng cố niềm tin vào đường lối phát triển kinh tế của Đảng.

Nhận thức rõ yêu cầu chuyển đổi số là xu thế tất yếu của ngành xuất bản hiện đại, Nhà xuất bản Công Thương đã xác định chuyển đổi số không chỉ là đổi mới công nghệ mà còn là đổi mới phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Từ năm 2023 đến nay, Nhà xuất bản đã hoàn thiện Đề án đăng ký hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử; được cấp Giấy xác nhận hoạt động xuất bản điện tử; ban hành quy trình xuất bản điện tử; đầu tư trang thiết bị, phần mềm; đào tạo đội ngũ cán bộ thực hiện xuất bản số. Đồng thời phát triển hệ thống phát hành trên nền tảng ebook365.vn; nâng cấp Trang thông tin điện tử: nxbcongthuong.vn; phát triển phiên bản website dành cho điện thoại; tăng cường truyền thông đa nền tảng và quảng bá sách trên môi trường số. Có thể nói, đây là bước chuyển quan trọng từ “xuất bản truyền thống” sang “không gian tri thức số”.

Phát huy vai trò tổ chức đảng của nhà xuất bản trong không gian tri thức số

Căn cứ tình hình thực tiễn cũng như các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ Công Thương, nhằm xây dựng Nhà xuất bản Công Thương theo hướng đổi mới, sáng tạo đột phá và ứng dụng chuyển đổi số, xây  dựng, kiến tạo không gian tri thức số, trong thời gian tới, chi uỷ Nhà xuất bản tập trung chỉ đạo 05 nhóm giải pháp:

Đổi mới toàn diện về tư duy: Thay đổi nhận thức và hành động để xây dựng Nhà xuất bản phát triển một cách toàn diện trong tương lai, dựa trên sự kế thừa của các yếu tố truyền thống, phát huy những điểm mạnh, những lợi thế của Nhà xuất bản, đón đầu những cơ hội, xu hướng phát triển để có những bước thay đổi về tư duy quản lý, trong đó, nâng cao năng lực lãnh đạo của cấp uỷ, tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo phù hợp môi trường số; nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ; tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng; nâng cao bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên.

Hoàn thiện cơ chế đột phá, xây dựng chiến lược phát triển có tính dài hạn: Ban hành cơ chế chính sách nhằm phát triển toàn diện hoạt động xuất bản, trong đó có những định hướng phát triển Nhà xuất bản đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035, chú trọng phát triển không gian số, hệ sinh thái số, mục tiêu phát triển xuất bản phẩm số trong giai đoạn tiếp theo.

Chú trọng xây dựng nguồn nhân lực: Chú trọng xây dựng đội ngũ nhân sự làm công tác xuất bản có đủ bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng số; năng lực phản biện; kỹ năng truyền thông hiện đại. Đồng thời tăng cường đào tạo chuyên môn; xây dựng đội ngũ biên tập viên có khả năng thích ứng với môi trường xuất bản số.

Bên cạnh đó, có những chính sách, chiến lược đầu tư, đào tạo về nhân sự, chính sách đãi ngộ, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, có kinh nghiệm và chuyên môn về xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào quy trình xuất bản.

Đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh chuyển đổi số hoạt động xuất bản: Tập trung phát triển xuất bản điện tử; xây dựng thư viện số; ứng dụng AI trong biên tập và truyền thông; phát triển audiobook, ebook; mở rộng nền tảng đọc trực tuyến. Chuẩn hóa các quy trình xuất bản điện tử, trong đó, đảm bảo an toàn, an ninh mạng, tránh các hành vi can thiệp đến nội dung xuất bản phẩm. Đồng thời, đảm bảo về bản quyền trên không gian số. Mục tiêu hình thành “không gian tri thức số” của ngành Công Thương.

Xây dựng mô hình “Nhà xuất bản số - Chi bộ số - Tri thức số”: Đây là hướng đi mang tính đột phá trong giai đoạn hiện nay. Chi uỷ chỉ đạo, lãnh đạo theo phương thức xây dựng quản trị số; dữ liệu xuất bản số; nền tảng học tập nội bộ số; hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng; hệ sinh thái tri thức ngành Công Thương. Qua đó nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng, tăng sức lan tỏa của xuất bản cách mạng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng công nghệ và tri thức chính thống. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Trong thời đại số hiện nay, hoạt động xuất bản đang chuyển mạnh từ tư duy xuất bản truyền thống sang kiến tạo không gian tri thức số chính thống. Thực tiễn hoạt động của ngành xuất bản nói chung và Nhà xuất bản Công Thương nói riêng cho thấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng uỷ Bộ Công Thương, hoạt động xuất bản đã có bước phát triển mạnh mẽ; chuyển đổi số được đẩy mạnh; truyền thông chính sách ngày càng hiệu quả, vai trò bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng được khẳng định.                                                                                                                                                           Đào Thị Thúy Ngà