Trước thềm Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI: Mỗi quyết sách phải tạo đổi thay thực chất cho người dân

Giải quyết tận gốc vấn đề y tế, giáo dục, đất đai

- Ngày 17/10 tới, Quốc hội khai mạc Kỳ họp thứ Hai; là ĐBQH, bà gửi gắm những kỳ vọng gì ở kỳ họp này?

- Đây là kỳ họp có ý nghĩa đặc biệt. Quốc hội khóa XVI bắt đầu nhiệm kỳ cùng lúc với việc đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống trong bối cảnh bộ máy nhà nước đã được sắp xếp tinh gọn, chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành. Vì vậy, nhiệm vụ của Quốc hội không chỉ là xem xét các dự án luật, đánh giá tình hình kinh tế - xã hội, quyết định dự toán ngân sách nhà nước, mà quan trọng hơn là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương lớn của Đảng thành pháp luật, giải phóng mọi nguồn lực cho phát triển.

Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật theo hướng vừa bảo đảm quản lý nhà nước, vừa kiến tạo phát triển, đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh thay vì điểm nghẽn. Tôi kỳ vọng các quyết sách tại Kỳ họp sẽ thể hiện rõ tinh thần đó. Điều quan trọng nhất là chính sách mang lại những thay đổi gì cho người dân, đồng bào có thực sự tiếp cận và thụ hưởng những lợi ích từ chính sách hay không?

- Trong số những vấn đề cử tri quan tâm, bà đặc biệt chú ý đến lĩnh vực y tế, giáo dục và đất đai. Vì sao bà dành sự quan tâm cho những lĩnh vực này?

- Bởi đây là ba trụ cột quyết định chất lượng sống, cơ hội phát triển và tương lai của đồng bào vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Đảng và Nhà nước luôn xác định phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Nhờ các chính sách và chương trình mục tiêu quốc gia thời gian qua, diện mạo nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã đổi thay rõ rệt, hạ tầng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh. Tuy nhiên, đây vẫn là vùng khó khăn nhất, tỷ lệ hộ nghèo còn cao hơn nhiều so với bình quân cả nước, khoảng cách phát triển chưa được thu hẹp căn bản. Giải quyết tận gốc những vấn đề về y tế, giáo dục và sinh kế gắn với đất đai sẽ giúp hiện thực hóa mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Tiếp tục củng cố mạng lưới y tế cấp xã

- Trong lĩnh vực y tế, theo bà, vấn đề nào cần được ưu tiên giải quyết?

- Người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới vẫn phải đối mặt với ba rào cản: khoảng cách địa lý, thiếu nhân lực và chất lượng dịch vụ chưa tương xứng. Nhiều nơi, người dân phải đi hàng chục cây số để khám bệnh, chữa bệnh, trong khi trạm y tế thiếu bác sĩ, thuốc và trang thiết bị.

Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra những định hướng quan trọng về củng cố y tế cơ sở, y tế dự phòng, chuyển từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, từng bước miễn viện phí và khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Đây là cơ hội lớn, nhưng để đồng bào vùng cao được thụ hưởng thực chất, trước hết phải củng cố mạng lưới y tế cấp xã sau sắp xếp đơn vị hành chính, bảo đảm người dân ở thôn, bản xa nhất vẫn tiếp cận được dịch vụ. Mô hình điểm trạm, y tế lưu động, nhân viên y tế thôn bản, cô đỡ thôn, bản cần được duy trì và có chế độ đãi ngộ thỏa đáng.

Cùng với đó, cần có chính sách đặc thù để thu hút, giữ chân bác sĩ ở vùng khó khăn; mở rộng đào tạo theo địa chỉ, cử tuyển con em đồng bào để “người tại chỗ chăm sóc người tại chỗ”. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, nhất là khám bệnh, chữa bệnh từ xa, hồ sơ sức khỏe điện tử, kết nối bác sĩ tuyến trên với trạm y tế xã; công nghệ phải là cây cầu rút ngắn khoảng cách, chứ không trở thành rào cản mới với người dân chưa quen thiết bị số.

- Đối với lĩnh vực giáo dục, trong bối cảnh nhiều quyết sách quan trọng vừa được ban hành, theo bà, vấn đề nào cần được quan tâm nhất?

- Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cùng các nghị quyết của Quốc hội về miễn học phí cho học sinh phổ thông công lập và phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3 - 5 tuổi là những bước tiến rất có ý nghĩa với các gia đình vùng khó khăn; chủ trương xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền cũng thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước với con em đồng bào.

Tuy nhiên, kết quả giáo dục không thể chỉ đánh giá bằng số trường, số lớp hay tỷ lệ học sinh đến trường. Điều quan trọng là trẻ em vùng cao được học trong điều kiện tốt, có đủ giáo viên giỏi, được chuẩn bị tiếng Việt trước khi vào lớp Một, đồng thời giữ gìn tiếng nói, chữ viết dân tộc và được trang bị tri thức, kỹ năng để phát triển. Nơi sinh không thể trở thành giới hạn cho tương lai của mỗi đứa trẻ.

Tôi kiến nghị chính sách giáo dục vùng dân tộc thiểu số cần chuyển mạnh từ “phủ kín” sang “chất lượng thực chất”: khắc phục tình trạng thiếu giáo viên; nâng cao chất lượng trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú; hoàn thiện chính sách ưu tiên tuyển sinh, cử tuyển gắn với nhu cầu sử dụng nhân lực của địa phương, để học xong các em có việc làm, trở về phục vụ quê hương.

Chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo kết quả và đo lường hiệu quả thực chất

- Với vấn đề đất đai thì sao, thưa bà?

- Với đồng bào, đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là không gian sinh tồn, gắn với văn hóa, tín ngưỡng và cộng đồng; giải quyết vấn đề đất đai cũng chính là bảo đảm sinh kế và sự ổn định lâu dài của đồng bào.

Nghị quyết số 18-NQ/TW và Luật Đất đai năm 2024 đã có bước tiến quan trọng khi quy định trách nhiệm của Nhà nước trong việc hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số; bảo đảm đất sinh hoạt cộng đồng, ưu tiên giao đất, cho thuê đất và kiểm soát việc chuyển nhượng đất được hỗ trợ. Điều tôi mong muốn là những quy định này được cụ thể hóa nhanh, có nguồn lực và đi vào cuộc sống.

Thực tế, tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất vẫn còn; việc thu hồi đất nông, lâm trường để giao cho người dân còn chậm; có trường hợp được hỗ trợ đất nhưng sau đó chuyển nhượng, lại rơi vào cảnh thiếu đất. Vì vậy, chính sách đất đai phải đi liền với tạo việc làm, phát triển sản xuất hàng hóa, kinh tế dưới tán rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng, gắn với bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Hỗ trợ phải đúng đối tượng, đúng nhu cầu, chuyển từ “cho” sang “trao cơ hội”, để người dân có khả năng tự vươn lên thoát nghèo bền vững.

- Theo bà, làm thế nào để các chủ trương, chính sách được thực thi hiệu quả, tạo chuyển biến thực chất trong đời sống người dân?

- Tôi cho rằng phải chuyển mạnh từ tư duy ban hành chính sách sang tư duy kiến tạo kết quả và đo lường hiệu quả thực chất. Một chính sách tốt cần hội đủ bốn yếu tố: nguồn lực tương xứng, cơ chế thực hiện rõ ràng, trách nhiệm cụ thể và giám sát đến cùng.

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, khi các chương trình mục tiêu quốc gia được thiết kế lại theo hướng tập trung, tinh gọn, tôi kiến nghị rà soát, hệ thống hóa chính sách dân tộc; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”; đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm chính quyền cấp xã đủ thẩm quyền, năng lực thực hiện.

Cùng với đó, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá dựa trên kết quả đầu ra: bao nhiêu hộ thoát nghèo bền vững, bao nhiêu trẻ em được học đủ, học tốt, bao nhiêu người dân được khám sức khỏe định kỳ, thay vì chỉ căn cứ vào số vốn giải ngân hay công trình khởi công. Dữ liệu số về dân cư, đối tượng thụ hưởng phải được khai thác để chính sách đến đúng người, đúng lúc.

Với đồng bào dân tộc thiểu số, mỗi chính sách được thực hiện hiệu quả có thể mở ra cơ hội đổi thay cho cả gia đình, cộng đồng và nhiều thế hệ; đó cũng là cách củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, niềm tin của người dân với Đảng, Nhà nước, giữ vững quốc phòng, an ninh nơi biên cương.

- Xin cảm ơn bà!