Kiểm soát '3 vòng' với sách về lãnh tụ, lịch sử

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) bày tỏ tán thành việc tăng cường kiểm soát đối với những xuất bản phẩm có nội dung đặc thù, nhưng cơ chế kiểm soát "3 lớp" cần được luật hóa rõ hơn để vừa chặt chẽ, vừa tránh tạo ra một khoảng thời gian pháp lý không xác định.

Dự thảo mới quy định với tác phẩm, tài liệu thuộc danh mục do Chính phủ quy định, nhà xuất bản (NXB) phải gửi đăng ký kế hoạch xuất bản kèm kết quả thẩm định bản thảo được cơ quan chủ quản phê duyệt. Sau khi nộp lưu chiểu, xuất bản phẩm thuộc nhóm này lại chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ VH-TT-DL.
 

Đại biểu đồng tình với những nội dung chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ và những vấn đề đặc biệt nhạy cảm thì cần cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Báo cáo tiếp thu cũng giải trình đây là cơ chế "3 lớp" nhằm bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng. 

Tuy nhiên, dự thảo giao Chính phủ xác định danh mục và thời hạn cho ý kiến, trong khi luật chưa xác định rõ những tiêu chí cơ bản để một đề tài bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt, cũng chưa quy định hậu quả pháp lý nếu cơ quan có trách nhiệm không có ý kiến đúng thời hạn.

Theo bà Nga, đây là vấn đề cần cân nhắc vì một xuất bản phẩm đã hoàn thành đầy đủ quy trình nhưng không được phát hành nếu chưa có ý kiến của cơ quan nhà nước.

Đại biểu đề nghị dự luật nên quy định nguyên tắc và nhóm tiêu chí cơ bản để xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt; đồng thời quy định thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả lời. Nếu cần kéo dài trong trường hợp đặc biệt thì phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và chỉ được gia hạn trong giới hạn nhất định. Đại biểu cho rằng như vậy mới vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ nội dung nhạy cảm, vừa bảo đảm trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước.
 

Góp ý về tiêu chuẩn chức danh của người đứng đầu và cấp phó người đứng đầu NXB, đại biểu Nguyễn Thái Học (Đắk Lắk) cho biết dự thảo đã lược bỏ yêu cầu với người đứng đầu và cấp phó có "phẩm chất chính trị, đạo đức tốt".

"Với những người lãnh đạo NXB thì phẩm chất chính trị và đạo đức rất quan trọng - thể hiện tố chất, nhân cách, phẩm chất được trải nghiệm qua thực tiễn, bằng cấp không thể hiện được. Trong điều kiện hiện nay, người đứng đầu NXB càng phải có phẩm chất chính trị và đạo đức tốt. Nhưng trong luật lại lược bỏ nội dung này", đại biểu chia sẻ.

Về công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, ông Học cho biết ngày 17/5, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản. Một trong những nhiệm vụ mà Ban Bí thư nhấn mạnh là phải tăng cường thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý nghiêm những hành vi vi phạm.

Đại biểu nhìn nhận dự thảo luật có đề cập đến thanh tra, kiểm tra nhưng chưa đủ mạnh, chưa đủ tính răn đe với những sai phạm. Do vậy, ông đề nghị rà soát lại và nếu cần thiết nên có một điều luật riêng về công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.

"Những vi phạm pháp luật trong hoạt động xuất bản vừa qua bị xử lý về pháp luật thì cơ quan có thẩm quyền đã kết luận nguyên nhân là do buông lỏng công tác thanh tra, kiểm tra", ông Học phát biểu.

"3 vòng" kiểm soát chặt chẽ

Đại biểu Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) phát biểu về chính sách với “người gác cổng tri thức và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng”, trong đó ông đề nghị bổ sung chính sách đột phá nhằm phát triển đội ngũ người làm xuất bản có bản lĩnh chính trị, năng lực, trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp.

Ông đề xuất miễn học phí đào tạo nhân lực ngành xuất bản như các ngành đào tạo giáo viên, đào tạo các môn lý luận chính trị Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh hoặc có chính sách học bổng tương tự như với người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

Ông cũng đề nghị cần có quy định cụ thể về phụ cấp trách nhiệm với 2 chức danh then chốt, trực tiếp trên mặt trận tư tưởng, quyết định chất lượng xuất bản phẩm, đó là tổng biên tập và biên tập viên. Đại biểu cho rằng cần xem xét thực hiện chính sách với tổng biên tập NXB tương tự như tổng biên tập cơ quan báo chí.

Giải trình ý kiến các đại biểu, Bộ trưởng VH-TT-DL Lâm Thị Phương Thanh cho biết, dự thảo luật đã kế thừa quy định tại Luật Xuất bản 2012 về việc phải nộp xuất bản phẩm lưu chiểu cho cơ quan quản lý Nhà nước chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành.
 

Đồng thời, dự thảo cũng bổ sung quy định nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn các nhóm nội dung quan trọng, phức tạp, nhạy cảm như viết về lãnh tụ, lịch sử dân tộc, chiến tranh cách mạng, danh nhân văn hóa, anh hùng dân tộc, lãnh đạo Đảng, Nhà nước... và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Bộ trưởng cho biết, dự thảo cũng bổ sung quy định nhằm hình thành "3 vòng" kiểm soát chặt chẽ. Cụ thể, NXB thẩm định nội dung, trình cơ quan chủ quản phê duyệt kế hoạch xuất bản. Cơ quan chủ quản xem xét, phê duyệt kế hoạch xuất bản. Cơ quan quản lý nhà nước thẩm định xuất bản phẩm lưu chiểu và cho ý kiến trước khi NXB ra quyết định phát hành.

Việc xác định nộp lưu chiểu 10 ngày trước khi xuất bản, theo Bộ trưởng không có nghĩa là phải chờ đủ 10 ngày mới được phát hành, ở đây là xác định trách nhiệm của NXB với ấn phẩm trước khi đưa ra thị trường, đồng thời thông báo để cơ quan quản lý nhà nước thực hiện xử lý vi phạm nếu có.

Với kiểm soát theo "3 vòng", một số đại biểu đề nghị quy định rõ về thời hạn, danh mục, tiêu chí hay thẩm quyền sẽ quy định khung trong luật hay giao Chính phủ quy định chi tiết, Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện dự thảo.

Về công tác kiểm tra, giám sát, Bộ trưởng nêu thêm sẽ nghiên cứu để làm rõ thêm trong dự luật.