Giám đốc Hội sách Frankfurt kêu gọi quản lý AI

Phát biểu tại buổi họp báo về hội sách Frankfurt 2006, Đức, Jürgen Boos, Giám đốc Hội sách, cho biết công nghệ đang “thay đổi ngành công nghiệp của chúng ta một cách căn bản”.

Với các nhà xuất bản, AI có thể trở thành công cụ giúp tăng tốc nhiều công đoạn, từ phân tích bản thảo, dữ liệu thư mục đến hỗ trợ khả năng tiếp cận nội dung. Tuy nhiên, công nghệ đồng thời tác động trực tiếp đến nền tảng kinh tế của ngành xuất bản, vốn dựa trên giá trị của tài sản trí tuệ, từ văn bản, hình ảnh cho tới bản dịch.

“Nếu AI sử dụng những tác phẩm này mà không có quy định rõ ràng về quyền và thù lao, toàn bộ chuỗi giá trị ngành xuất bản sẽ chịu sức ép”, ông Boos nhận định.

Một trong những vấn đề gay gắt nhất là bản quyền đối với dữ liệu được sử dụng để huấn luyện các hệ thống AI. Theo ông Sebastian Guggolz (Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Sách tại Đức), đây là câu chuyện đã được đặt ra tại Frankfurt Book Fair năm ngoái nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp đủ rõ ràng. Các nhà xuất bản phải tự tìm cách bảo vệ quyền lợi của mình, trong khi việc theo đuổi kiện tụng trước những tập đoàn AI lớn đòi hỏi nguồn lực mà phần lớn nhà xuất bản châu Âu không có.

Tại chương trình năm nay, lời kêu gọi quản lý AI vì thế được đưa lên một cấp độ mới. “Frankfurt Appeal” là một trang thông tin mới được ra mắt của giới xuất bản phát đi các thông điệp về sự minh bạch dữ liệu, cơ chế cấp phép và những công cụ hiệu quả để thực thi quyền tác giả với các công ty công nghệ AI.

Nhìn chung giới xuất bản cho rằng luật pháp phải đi trước tạo nên hành lang pháp lý cho công nghệ mới.

Một thách thức khác đang nhanh chóng trở thành vấn đề kinh tế là “AI slop”, những nội dung được tạo hàng loạt bằng AI nhưng không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng. Ông Guggolz cảnh báo các nội dung này đang “nhấn chìm thị trường”, đặc biệt trong những lĩnh vực như sách tự trợ giúp và du lịch, nơi chúng có thể gây hiểu nhầm cho độc giả và người mua sách.

Dù vậy, các đại diện xuất bản có mặt tại Frankfurt không nhìn công nghệ hoàn toàn dưới lăng kính đe dọa. Chủ tịch Hội sách Frankfurt nhấn mạnh khả năng công nghệ mới trở thành “chất xúc tác” cho ngành xuất bản, trong khi các chương trình như “Book to Screen, Book to Stream, Book to Game” cho thấy sách đang mở rộng sang những hình thức kể chuyện mới. Nhà xuất bản, đại lý, nhà sản xuất, nền tảng công nghệ và nhà phát triển trò chơi có thể gặp nhau để đưa những câu chuyện từ trang sách tới màn ảnh, nền tảng trực tuyến và trò chơi điện tử.

Nhưng phía sau những cơ hội ấy vẫn là câu hỏi lớn về vai trò của con người. Trong bài phát biểu tại họp báo, sử gia Mỹ Jill Lepore cho rằng nhân loại đang đứng ở “lưỡi dao của lịch sử”, khi tổng thể tri thức được lưu giữ trong sách đang được các cỗ máy tiếp nhận và xử lý. Bà đặt ra câu hỏi: “Liệu chúng ta có để máy móc đọc, viết và suy nghĩ thay mình?”

Câu hỏi này cũng là tâm điểm của Hội sách Frankfurt 2026. Giữa AI, mạng xã hội và những công nghệ ngày càng can thiệp sâu vào quá trình tiếp nhận thông tin, ngành xuất bản không chỉ phải tìm cách thích nghi để tồn tại về mặt kinh tế.

Hội sách Frankfurt sẽ diễn ra trong năm ngày, từ 7/10 - 10/0. Hiện tại các đại diện đến từ Việt Nam như Nhà xuất bản Kim Đồng, Nhà xuất bản Trẻ đã có mặt tại đây để chuẩn bị cho lễ khai mạc vào 14h30 ngày 7/10 (theo giờ Việt Nam).