Bộ trưởng Bộ Tư pháp giải trình về sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở

Đa dạng hình thức bầu hòa giải viên

Về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, việc kết hợp giữa 2 cơ chế này là giải pháp kế thừa quy định hiện hành và là giải pháp tối ưu để vừa bảo đảm tính tự quản cộng đồng, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước trong công tác hòa giải ở cơ sở.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, với bản chất tự quản và dân chủ của hòa giải ở cơ sở, hình thức chủ đạo là hòa giải viên để cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn người có uy tín, am hiểu phong tục, tập quán và được nhân dân tín nhiệm. "Điều này giúp củng cố niềm tin của người dân và tránh tình trạng hành chính hóa một thiết chế vốn dĩ mang tính xã hội tự quản", Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nói.

Tuy nhiên, thực tế cũng có một số vướng mắc khi thực hiện cơ chế bầu. Vì thế, cơ quan soạn thảo dự án luật bổ sung cơ chế chỉ định trong một số trường hợp không thể bầu hòa giải viên, để duy trì hoạt động thường xuyên của tổ hòa giải.

Cơ chế bầu cũng được thực hiện với nhiều hình thức như bằng phiếu ý kiến, biểu quyết trực tiếp, bỏ phiếu kín, biểu quyết trực tuyến... Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định sẽ tiếp thu, nghiên cứu để bổ sung các hình thức khác theo ý kiến đại biểu Quốc hội.

Những trường hợp không được hòa giải

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp.

Tại phiên họp, nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm tới phạm vi hòa giải ở cơ sở. Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, dự thảo luật đã quy định những trường hợp loại trừ hòa giải ở cơ sở. Đó là các trường hợp xâm phạm lợi ích quốc gia, vi phạm các điều cấm và đã đến ngưỡng phải xử lý hình sự, xử lý vi phạm hành chính.

Việc quy định các trường hợp loại trừ như vậy nhằm tránh tình trạng những hành vi vi phạm đã đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính nhưng vẫn được hòa giải viên đưa ra hòa giải. Ngoài nguyên tắc quy định tại dự thảo luật, dự thảo nghị định quy định chi tiết thi hành luật đã cụ thể hóa rõ hơn phạm vi hòa giải ở cơ sở. Theo đó, những hành vi vi phạm pháp luật hình sự thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại hoặc trường hợp người vi phạm chưa thành niên, chưa đến mức phải áp dụng các biện pháp xử lý hình sự, hành chính, thì có thể hòa giải ở cơ sở.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết thêm, dự thảo luật cũng quy định rõ nguyên tắc: Trong quá trình hòa giải, hòa giải viên phát hiện hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng, đe dọa tính mạng, sức khỏe của người khác hoặc xâm hại bí mật Nhà nước, thì phải dừng hòa giải để chuyển xử lý theo quy định của pháp luật.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu tại hội trường, sáng 10-8.

Không cứng nhắc áp dụng chuyển đổi số

Liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong hòa giải ở cơ sở, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, hòa giải trực tuyến không áp dụng cứng nhắc, nhất là ở vùng sâu, vùng xa chưa đáp ứng được điều kiện về hạ tầng công nghệ. Tinh thần này đã được thể hiện rõ trong dự thảo luật và sẽ được cụ thể hóa thêm ở văn bản quy định chi tiết.

Cũng liên quan tới chính sách hòa giải ở khu vực đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết sẽ nghiên cứu để tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu Quốc hội; những quy định về kinh phí hòa giải có thể đưa vào luật thì sẽ quy định trong luật, những nội dung quá chi tiết sẽ được quy định tại văn bản dưới luật, trên tinh thần phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước.