THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

Quá trình đổi mới và phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước luôn xác định cải cách nền hành chính nhà nước là nhiệm vụ trọng tâm của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Các văn kiện của Đảng qua nhiều kỳ Đại hội, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục xây dựng nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phục vụ nhân dân và phát triển đất nước. Một trong những nội dung quan trọng của cải cách hành chính là cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, minh bạch, dễ tiếp cận, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính nhà nước.

Nhằm cụ thể hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về cải cách hành chính, Nhà nước Việt Nam đã triển khai các chương trình cải cách hành chính theo từng giai đoạn với mục tiêu và lộ trình rõ ràng. Một trong những dấu mốc quan trọng là việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg ngày 17/9/2001 phê duyệt Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001 - 2010. Đây là chương trình cải cách hành chính đầu tiên được triển khai một cách toàn diện trên phạm vi cả nước, đặt nền móng cho quá trình đổi mới nền hành chính theo hướng dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp và từng bước hiện đại hóa. Trong chương trình này, cải cách thủ tục hành chính được xác định là một trong bốn nội dung trọng tâm, tập trung vào việc rà soát, đơn giản hóa các thủ tục hành chính, loại bỏ những quy định không cần thiết, giảm bớt sự phiền hà cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình giải quyết công việc hành chính.

Tiếp nối những kết quả đạt được trong giai đoạn trước, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 30c/NQ-CP ngày 08/11/2011 về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2020. Chương trình này tiếp tục khẳng định vai trò của cải cách thủ tục hành chính trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Trong giai đoạn này, nhiều giải pháp quan trọng đã được triển khai như công khai, minh bạch thủ tục hành chính; mở rộng việc thực hiện cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông”; tăng cường kiểm soát việc ban hành thủ tục hành chính; và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Những cải cách này đã góp phần nâng cao chất lượng phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính.

Bước sang giai đoạn phát triển mới của đất nước, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và quá trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu tiếp tục đổi mới nến hành chính nhà nước ngày càng trở nên cấp thiết. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 15/7/2021 về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 - 2030. Chương trình này dặt mục tiêu xây dựng nến hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Trong đó, cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, gắn chặt với việc phát triển chính phủ điện tử, hướng tới chính phủ số, mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến và nâng cao mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước. Cùng với quá trình cải cách thủ tục hành chính, Đảng và Nhà nước cũng đặc biệt quan tâm đến việc đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Nhiều nghị quyết của Đảng về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị đã đặt ra yêu cầu giảm đấu mối trung gian, tinh giản biên chế và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, hoàn thiện và chuẩn hóa các thủ tục hành chính càng trở nên quan trọng, bởi hệ thống thủ tục hành chính chính là công cụ giúp bảo đảm sự vận hành thông suốt của bộ máy nhà nước sau khi được tổ chức lại theo hướng tinh gọn.

Một trong những xu hướng quan trọng của cải cách hành chính hiện nay là tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương và từng bước hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương theo hướng gọn nhẹ, hiệu quả. Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong một số lĩnh vực quản lý đang đặt ra yêu cầu phải tiếp tục chuẩn hóa, đơn giản hóa và thống nhất hệ thống thủ tục hành chính trên phạm vi cả nước. Điều này nhằm bảo đảm rằng, dù thẩm quyền giải quyết công việc được giao cho các cấp chính quyền khác nhau thì việc thực hiện vẫn được tiến hành theo những tiêu chuẩn chung do pháp luật quy định, từ đó vừa phát huy tính chủ động của địa phương vừa bảo đảm sự thống nhất trong quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về thủ tục hành chính có ý nghĩa quan trọng cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Về phương diện lý luận, nghiên cứu thủ tục hành chính góp phần làm rõ bản chất, đặc điểm, vai trò và ý nghĩa của thủ tục hành chính trong hoạt động quản lý nhà nước. Về phương diện thực tiễn, việc hệ thống hóa các quy định pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn liên quan đến thủ tục hành chính sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật, đồng thời hỗ trợ quá trình cải cách và hiện đại hóa nền hành chính nhà nước.

Xuất phát từ yêu cầu đó, cuốn sách chuyên khảo Thủ tục hành chính được biên soạn nhằm cung cấp một cách hệ thống những vấn đề cơ bản về thủ tục hành chính trong quản lý hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay. Nội dung cuốn sách không chỉ trình bày các vấn đề lý luận về thủ tục hành chính mà còn phân tích các quy định pháp luật liên quan đến việc quy định, công bố, thực hiện và kiểm soát thủ tục hành chính, đồng thời giới thiệu một số thủ tục hành chính cụ thể trong các lĩnh vực quản lý phổ biến.

Cuốn sách được kết cấu thành bốn chương. Chương 1 trình bày những vấn đề cơ bản về thủ tục hành chính, bao gồm khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và phân loại thủ tục hành chính. Chương 2 phân tích các nội dung liên quan đến việc quy định, công bố, thực hiện và kiểm soát thủ tục hành chính trong hoạt động quản lý nhà nước. Chương 3 giới thiệu một số thủ tục hành chính thuộc các lĩnh vực quản lý phổ biến như hộ tịch, chứng thực, quản lý đất đai, đăng ký và quản lý doanh nghiệp, cũng như quản lý cư trú. Chương 4 để cập đến vấn đề cải cách thủ tục hành chính, bao gồm sự cần thiết, nội dung và định hướng cải cách thủ tục hành chính trong giai đoạn hiện nay.

Đây là tài liệu phục vụ thiết thực cho công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu trong lĩnh vực luật hành chính, hành chính công và quản lý nhà nước, đồng thời có thể là tài liệu tham khảo hữu ích đối với cán bộ, công chức, viên chức và những người quan tâm đến lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính.