Tiểu thuyết hậu tận thế giành giải Booker 2026

Nhà văn M. John Harrison cùng The End of Everything hôm 8/11. Ảnh: David Parry/The Guardian.

Theo The Guardian ngày 9/11, nhà văn M. John Harrison, 81 tuổi, được trao giải Booker 2026 tại lễ công bố ở London (Anh) với tiểu thuyết The End of Everything (Sự kết thúc của mọi thứ).

Chiến thắng giúp Harrison trở thành tác giả lớn tuổi nhất giành giải thưởng văn học danh giá này. Ông cũng là nhà văn xuất thân từ dòng khoa học viễn tưởng đầu tiên được trao Booker, đánh dấu bước ngoặt đối với một thể loại từng ít được giải thưởng chú ý. Tác phẩm được xuất bản bởi Serpent's Tail, thương hiệu thuộc nhà xuất bản độc lập Profile Books. Đây cũng là lần đầu Serpent's Tail có sách đoạt giải Booker.

Chủ tịch Hội đồng giám khảo, nhà nghiên cứu lịch sử cổ đại Mary Beard, cho biết năm thành viên đã dành cả ngày thảo luận về sáu tiểu thuyết trong danh sách chung khảo trước khi nhất trí chọn tác phẩm của Harrison.

Theo bà, đây là cuốn sách khiến người đọc phải thay đổi cách nhìn về thế giới, vừa mang tính châm biếm, vừa tạo cảm giác bất an nhưng vẫn gợi lên niềm lạc quan.

Tiểu thuyết hậu tận thế vừa tạo bất an vừa gợi niềm lạc quan

The End of Everything lấy bối cảnh vùng ven biển Kent, đông nam nước Anh, trong một tương lai gần khi xã hội dần tan rã sau sự xuất hiện của những thực thể bí ẩn ngoài hành tinh có tên iGhetti. Những thực thể này không tiến hành một cuộc xâm lược theo cách thường thấy trong tiểu thuyết khoa học viễn tưởng. Thay vào đó, chúng làm thay đổi thực tại, khiến những quy luật quen thuộc của thế giới không còn vận hành như trước.

Tiểu thuyết The End of Everything. Ảnh: Booker Prizes.

Giữa khung cảnh hỗn loạn, nhân vật Phillip Tennent kiếm sống bằng cách tìm kiếm những đồ vật trôi dạt trên bờ biển. Anh sống cùng người dì Marnie, một nghệ sĩ đang cố gắng thích nghi với cuộc sống sau thảm họa.

Một ngày, Phillip phát hiện vật thể kỳ lạ trên bãi biển và hy vọng có thể bán nó để kiếm tiền. Phát hiện này kéo theo những sự kiện ngày càng khó giải thích.

Theo The Guardian, tiểu thuyết không xây dựng câu chuyện theo mô típ quen thuộc về những người sống sót chiến đấu chống lại thế lực ngoài hành tinh. Thay vào đó, Harrison tập trung vào cuộc sống thường nhật của con người khi mọi hiểu biết về thế giới trở nên không còn đáng tin cậy.

Các nhân vật không biết chính xác chuyện gì đang xảy ra, cũng không có đủ thông tin để giải thích những biến đổi xung quanh.

Trong bài bình luận đăng cùng ngày, nhà phê bình Justine Jordan của The Guardian nhận xét tác phẩm gây cảm giác bối rối và bất an một cách có chủ ý. Chính sự thiếu chắc chắn ấy phản ánh tâm trạng của con người trong thời đại nhiều biến động. Những thực thể iGhetti có thể được nhìn nhận như hình ảnh ẩn dụ cho nhiều vấn đề đương đại, từ khủng hoảng môi trường, bất ổn chính trị đến sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, Harrison không đưa ra một cách giải thích duy nhất, mà để độc giả tự tìm kiếm ý nghĩa của câu chuyện. Trong cuộc phỏng vấn với ban tổ chức Booker, nhà văn cho biết ông lấy cảm hứng từ những thị trấn nghệ thuật ven biển phía đông nước Anh. Những biến động thời sự cung cấp chất liệu cho các chủ đề và yếu tố châm biếm của tiểu thuyết.

Theo Harrison, điều ông quan tâm là cách con người tiếp tục sống khi những nhận thức và cách giải thích quen thuộc về thế giới không còn phù hợp.

Sáu thập niên theo đuổi văn chương

M.John Harrison sinh năm 1945 tại Anh, bắt đầu sự nghiệp sáng tác từ thập niên 1960. Ông bán truyện ngắn đầu tiên năm 1965 và tham gia tạp chí khoa học viễn tưởng New Worlds năm 1969, phụ trách chuyên mục sách đến năm 1978.

Harrison được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào đổi mới khoa học viễn tưởng Anh, cùng thế hệ với J.G. Ballard và Michael Moorcock. Tác phẩm của ông không giới hạn trong những câu chuyện về công nghệ, không gian hay tương lai. Harrison thường kết hợp khoa học viễn tưởng với văn học hiện đại, chủ nghĩa hiện sinh, kinh dị và những yếu tố siêu thực.

Trong suốt sự nghiệp, ông xuất bản nhiều tiểu thuyết, truyện ngắn và tác phẩm phê bình văn học, trong đó có bộ ba Kefahuchi Tract và tiểu thuyết The Sunken Land Begins to Rise Again (Vùng đất chìm bắt đầu trỗi dậy).

Tác phẩm thứ hai từng giành giải Goldsmiths năm 2020, được giới phê bình đánh giá cao nhờ lối viết tinh tế và cách tiếp cận khác thường đối với những vấn đề của xã hội hiện đại.

Theo The Guardian, chiến thắng Booker là sự ghi nhận dành cho một nhà văn đã dành khoảng 60 năm theo đuổi phong cách riêng, dù phần lớn sự nghiệp nằm ngoài dòng văn học đại chúng. Đây cũng là lần đầu Harrison được đề cử giải Booker.

Các tác giả vào danh sách rút gọn giải Booker 2026. Ảnh: Booker Prizes.

Để giành giải thưởng trị giá 50.000 bảng, Harrison vượt qua năm tác phẩm khác trong danh sách chung khảo, gồm The Disappearers của Marlon James, Black Bag của Luke Kennard, May We Feed the King của Rebecca Perry, The Things We Never Say của Elizabeth Strout và John of John của Douglas Stuart.

Trong số các đối thủ có Marlon James, người từng đoạt Booker năm 2015, và Douglas Stuart, chủ nhân giải năm 2020.

Hội đồng giám khảo năm nay gồm Mary Beard, nhà thơ Raymond Antrobus, nhạc sĩ Jarvis Cocker, nhà báo Rebecca Liu và nhà văn Patricia Lockwood.

Theo ban tổ chức, sáu tác phẩm chung khảo được lựa chọn từ 163 cuốn sách gửi dự giải. Các tác phẩm phản ánh nhiều phong cách sáng tác, từ tiểu thuyết lịch sử, hiện thực đến trào phúng và khoa học viễn tưởng.

Booker là một trong những giải thưởng văn học có ảnh hưởng lớn trên thế giới, được thành lập năm 1969. Giải trao hàng năm cho tiểu thuyết xuất sắc viết bằng tiếng Anh và xuất bản tại Anh hoặc Ireland, không giới hạn quốc tịch tác giả. Người chiến thắng nhận 50.000 bảng, trong khi mỗi tác giả còn lại ở danh sách chung khảo được trao 2.500 bảng.

Chiến thắng của Harrison năm nay được xem là dấu mốc đáng chú ý đối với văn học khoa học viễn tưởng, khi một tác phẩm mang đậm yếu tố hậu tận thế và siêu thực được trao giải thưởng.