Mạng lưới đặc biệt ở thành phố là 'trái tim' công nghệ Trung Quốc

Không gian một hiệu sách tại Thâm Quyến. Ảnh: New Atlas.

Thâm Quyến từ lâu đã được biết đến với sự phát triển công nghệ, là “cái nôi” của xe điện, điện thoại thông minh, thiết bị bay không người lái và được coi là "trái tim" của ngành AI Trung Quốc, theo trang New Atlas.

Ngoài ra, được mệnh danh là thành phố thư viện, Thâm Quyến đã được UNESCO chọn là mô hình toàn cầu về thúc đẩy văn hóa đọc vào năm 2013. Đến năm 2016, thành phố này tiếp tục gia nhập Mạng lưới các thành phố học tập toàn cầu của UNESCO, theo trang web của UNESCO.

Lời giải từ lịch sử Thâm Quyến

Tại sao một thành phố tập trung vào phát triển kinh tế và sản xuất lại có thể trở thành hình mẫu về văn hóa đọc và học tập suốt đời?

Câu trả lời phần nào nằm trong lịch sử gần đây của Thâm Quyến. Từng là một thị trấn chài nhỏ cho đến cuối thập niên 1970, Thâm Quyến đã trở thành một trong những Đặc khu kinh tế đầu tiên của Trung Quốc vào năm 1980, mở đường cho những thử nghiệm về cải cách và mở cửa.

Các nhà máy lần lượt xuất hiện, theo sau là các công ty công nghệ, phòng thí nghiệm và những tòa nhà chọc trời. Song song với quá trình chuyển đổi đó, văn hóa đọc trong cộng đồng cũng được hình thành.

Không gian đọc tại Thâm Quyến. Ảnh: SZ.

Vào một buổi tối thứ năm, độc giả ở nhiều độ tuổi khác nhau cùng tụ họp tại Câu lạc bộ Đọc sách Thâm Quyến thảo luận về The Moon and Sixpence của tiểu thuyết gia người Anh W. Somerset Maugham. Họ tranh luận sôi nổi về việc liệu những lý tưởng cá nhân có thể song hành cùng trách nhiệm hay không.

Theo Yin Xiao, một trong những người tổ chức câu lạc bộ, “đọc sách trở thành cách để tìm thấy cảm giác như ở nhà ngay tại một thành phố xa lạ”. Kể từ khi quá trình công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng, Thâm Quyến thu hút đông đảo người trẻ từ khắp nơi đổ về tìm kiếm việc làm, đồng thời cũng là nơi họ tìm kiếm sự kết nối xã hội và các giá trị văn hóa.

Câu lạc bộ này đã tổ chức hơn 4.000 sự kiện với sự hỗ trợ của hơn 3.000 tình nguyện viên trong suốt hai thập kỷ qua, là một ví dụ điển hình cho văn hóa đọc ở Thâm Quyến.

Quá trình bền bỉ này phần nào đến từ quan niệm rằng đọc sách mang lại lợi ích cho cộng đồng và là một phần quan trọng trong quá trình học tập suốt đời. Nền tảng này cũng phần nào được thể hiện ở sự phát triển của mạng lưới thư viện công cộng, những hiệu sách quy mô lớn, không gian đọc trong cộng đồng và các ki-ốt sách tự phục vụ.

Giá trị của không gian đọc công cộng

Kể từ năm 2003, chính quyền Thâm Quyến đã phát triển một mạng lưới thư viện toàn diện và dễ tiếp cận tại khắp đô thị.

Tính đến cuối năm 2024, mạng lưới này bao gồm 925 thư viện công cộng, trong đó có 4 thư viện cấp thành phố, 9 thư viện cấp quận và 912 thư viện quy mô nhỏ tại các tiểu khu và cộng đồng. Để tăng cường khả năng tiếp cận sách cho người dân, thành phố còn lắp đặt thêm 322 trạm thư viện tự phục vụ tại các không gian công cộng.

Thâm Quyến cũng tích hợp công nghệ tiên tiến vào hoạt động vận hành thư viện hàng ngày. Một số thư viện công cộng đã trở thành các "thư viện thông minh" với tính năng nhận diện khuôn mặt để ra vào, hệ thống chiếu sáng kích hoạt bằng mã QR và giám sát thông minh tại các không gian không cần nhân viên trực.

Với những người dân có lúc rơi vào tình trạng mất việc như Xiong Zongjun, thư viện công cộng đã trở thành chiếc phao cứu sinh. Nhờ có dịch vụ internet miễn phí, thư viện Thâm Quyến đã trở thành nơi Xiong tìm đến trong giai đoạn tìm việc khó khăn khi ông chỉ có trình độ trung học phổ thông.

Trong quá trình này, một câu nói mà Xiong tình cờ đọc được năm 2010 đã thay đổi hoàn toàn cách ông nhìn nhận việc đọc sách: “Đọc sách để có cuộc sống tốt đẹp hơn chỉ mới là khởi đầu, đọc sách để có một cuộc đời trọn vẹn hơn mới là mục đích cao cả hơn”.

Trong những năm tiếp theo, Xiong trở thành gương mặt quen thuộc tại các buổi thuyết giảng và thảo luận công khai ở thư viện. Dần dần, Xiong nhận ra rằng thói quen đọc của mình, vốn từng rất tùy hứng và rời rạc, dần trở nên ngày càng có hệ thống hơn.

Đến năm 2020, sau khi vượt qua hơn 20 kỳ thi, Xiong, lúc này ở độ tuổi 40, đã lấy được bằng cử nhân. Cuối cùng, ông trở thành giảng viên tại một trường cao đẳng nghề, đảm nhiệm giảng dạy văn hóa và đời sống. “Thư viện là nơi trú ẩn của tôi vào những lúc tuyệt vọng nhất. Việc đọc sách đã mang lại cho tôi sự tự tin để hoạch định lại cuộc đời mình”, Xiong hồi tưởng.

Đọc sách trở thành quyền văn hóa

Trên thực tế, quan niệm này đã được đưa vào chính sách giáo dục của Trung Quốc từ những năm 1990, theo Xie Zheping, giáo sư giáo dục tại Đại học Thanh Hoa. Từ thời điểm đó, đọc sách dần trở thành một phần không thể thiếu trong việc xây dựng một xã hội học tập.

Tại Thâm Quyến, thành phố này đã gia nhập Mạng lưới các thành phố học tập toàn cầu của UNESCO vào năm 2016. Thâm Quyến thực hiện kết nối giáo dục thường xuyên và giáo dục cộng đồng với đào tạo nghề cũng như các chương trình học tập dành cho người cao tuổi, đồng thời, cũng chú ý nhiều tới văn hóa đọc.

Từ năm 2000, sự kiện tháng Đọc sách Thâm Quyến được tổ chức thường niên vào tháng 11. Theo đó, sách, các buổi thảo luận và nhiều hoạt động khác diễn ra ở khắp các không gian công cộng trên toàn thành phố.

Thành quả của những hoạt động này phần nào được thể hiện qua con số 22, số sách trung bình người trưởng thành ở Thâm Quyến đọc trong năm 2024, theo Tân Hoa Xã.

Cứ mỗi hai tuần một lần, vào ngày Chủ nhật, các gia đình trong khu chung cư của Triệu Dung, một người dân ở Thâm Quyến, lại quây quần bên nhau để đọc sách. Trong thời đại thiết bị điện tử và AI ngày càng hiện diện trong cuộc sống thường nhật, việc đọc cùng nhau đang giúp tăng cường sự gắn kết cộng đồng.