Ngoài xem lậu, độc giả ebook còn lựa chọn nào?

Ngay sau Dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong an ninh mạng được công bố, nhiều hội nhóm chia sẻ ebook lậu thông báo đóng cửa.

Nhiều độc giả than vãn "muốn mua ebook bản quyền nhưng không biết mua ở đâu", "ai cho tôi lương thiện". Vậy thực trạng thị trường ebook Việt hiện tại ra sao?

Độc giả Việt đọc ebook bản quyền ở đâu?

Theo Báo cáo tổng kết hoạt động Xuất bản, In và Phát hành Xuất bản phẩm năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Cục Xuất bản, In và Phát hành, năm 2025, tỷ lệ xuất bản phẩm điện tử chiếm trên 20% tổng số xuất bản phẩm theo đầu sách; tăng khoảng 1,7% so với năm 2024. Trong khi sách in ghi nhận 42.816 cuốn/457.689.857 bản; tức giảm 1,5% về số đầu sách và 8,8% về số lượng bản so với năm 2024 thì sách điện từ chứng kiến đà tăng trưởng ấn tượng: 5.218 xuất bản phẩm/35.000.000 lượt truy cập; tức tăng 49,3% về xuất bản phẩm và tăng 66,7% về lượt truy cập.

Có 35/52 nhà xuất bản (tăng 13% so với 2024) và 37 doanh nghiệp đăng ký phát hành xuất bản phẩm điện tử. Vậy các đơn vị xuất bản đã phát hành ebook có bản quyền trên những nền tảng nào?

Theo khảo sát, trong số 35 nhà xuất bản (NXB) kể trên, 10 đơn vị phát hành sách điện tử trên nền tảng của NXB Thông tin và Truyền thông, tức hai trang ebook.gov.vn - ứng dụng Sách, báo quốc gia (chỉ sử dụng được trên hệ điều hành iOS) và ebook365.vn - ứng dụng cùng tên. Còn lại 8 NXB phát hành trên nền tảng riêng, 10 NXB phát hành trên nền tảng của Công ty VHMT, 2 NXB phát hành trên nền tảng của Công ty Mio, 1 NXB sử dụng nền tảng của Công ty Waka và 1 NXB phát hành trên nền tảng của Công ty Sao Kim - thực chất các trường hợp này là công ty cung cấp giải pháp công nghệ thiết kế website / ứng dụng (app) điện thoại & máy tính bảng cho từng NXB chứ không sử dụng chung một nền tảng.

Hai nền tảng sách, báo quốc gia

Trang ebook.gov.vn ra đời vào cuối năm 2024, định vị thương hiệu là nền tảng sách, báo quốc gia. Nổi bật trên trang là các đầu sách cẩm nang, kỹ năng và nghiên cứu chuyên ngành. Bên cạnh phiên bản thông thường, một số đầu sách có phiên bản đa phương tiện (có một số hiệu ứng khi lật trang và có chức năng giọng đọc AI) và phiên bản sách nói (được đầu tư giọng đọc tự nhiên và âm thanh nền. Điểm cộng là tất cả tài liệu sách, báo trên trang này đều miễn phí, độc giả chỉ cần tạo tài khoản bằng email là có thể sử dụng dịch vụ.

Tuy nhiên, số lượng đầu sách trên trang còn rất hạn chế. Chẳng hạn trong mục Văn học - Nghệ thuật, tiểu mục Tiểu thuyết chỉ có một tác phẩm là Tắt đèn (Vũ Trọng Phụng), tiểu mục Truyện ngắn - Tản văn có Kép Tư Bền (Nguyễn Công Hoan) và bộ Truyện đọc lịch sử Việt Nam từ tập 1-9 (GS Đinh Xuân Lâm chủ biên) - cũng được xếp vào tiểu mục Lịch sử của mục Chính trị - Xã hội. Riêng tiểu mục Phóng sự, ký sự, phê bình văn học thì hiện chưa có đầu sách nào.

Xem thử tác phẩm Tắt đèn, bấm vào chức năng hiển thị chương mục thì không thấy gì. Với tác phẩm Nghệ thuật Champa - Tượng Phật giáo (Ngô Văn Danh) thì có chương mục phân chia cụ thể, dễ tìm kiếm.

Với cả hai cuốn ebook này, độc giả có thể nhập số trang để đến trang cần xem thay vì lật từng trang, song website chưa có chức năng tự động đánh dấu trang sách - tức là tải lại thì sẽ mất dấu trang vừa đọc, cũng không có công cụ để độc giả chủ động đánh dấu. Trang cũng không có tính năng cho phép người dùng ghi chú trực tiếp trong quá trình đọc.

Phiên bản sách tương tác khá bất tiện, vì chỉ có thể bấm chạy từ trang đầu và không thể lật, chuyển sang trang khác. Phiên bản sách nói thân thiện với người dùng hơn, có thể chọn chương mục, lui về trước hoặc về sau 15 giây, song không có chức năng chỉnh tốc độ.

Nhiều ebook trên trang ebook365.vn có thể mượn có thời hạn hoặc mua vĩnh viễn, bên cạnh các đầu sách đọc miễn phí.

Trang ebook365.vn hoạt động từ năm 2020, định vị là nền tảng sách, báo điện tử thiết yếu, từng đặt mục tiêu thu hút tối thiểu 10 triệu lượt truy cập. Trang có số lượng sách nhiều hơn ebook.gov.vn, trong đó có những đầu sách mà độc giả có thể đọc trọn vẹn hoàn toàn miễn phí (thậm chí không cần đăng nhập), nổi bật là nhiều sách giáo trình, tài liệu học tập từ phổ thông đến đại học hữu ích cho phụ huynh, sinh viên, học sinh.

Ngoài ra, một số sách trên trang cung cấp ở hình thức "Mượn sách" với mức giá tương ứng cho các khung thời gian 1 tháng - 2 tháng - Vĩnh viễn hoặc "Mua sách". Người dùng có thể thanh toán bằng mã QR, chuyển khoản ngân hàng, ví điện tử, thẻ ATM, thẻ quốc tế. Trang còn cung cấp các gói thành viên 1 tháng, 6 tháng, 12 tháng; giá mỗi tháng là 30.000 VND, song không tìm được mô tả quyền lợi sử dụng của hội viên.

Khó có thể nói trang cung cấp một lượng sách phong phú để đáp ứng nhu cầu đọc đa dạng. Danh mục sách trên trang chưa được tối ưu và phân chia khoa học, nhóm thành các tiểu mục cụ thể.

Sách được trình bày để dễ dàng di chuyển giữa các chương mục, song cũng hạn chế ở chỗ không thể đánh dấu trang và ghi chú. Trang cũng cung cấp cả sách nói và sách đa phương tiện.

Thiết nghĩ với định vị thương hiệu và bộ dịch vụ cung cấp, cách vận hành có nhiều tương đồng, sẽ thuận tiện hơn rất nhiều nếu có thể tích hợp hai trang ebook.gov.vn và ebook365.vn về cùng một địa chỉ để độc giả dễ dàng truy cập và tìm đọc sách.

Nền tảng của VHMT

Thiết kế mà VHMT cung cấp cho các đơn vị xuất bản về cơ bản khá giống nhau, song với trang web và app của mỗi NXB sẽ có những điểm riêng biệt.

Trang web và app của NXB Tri thức cung cấp bản ebook của nhiều ấn phẩm mà đơn vị đã phát hành, với thế mạnh là những đầu sách tri thức nền tảng. Độc giả có thể đọc thử (thường là khoảng 20 trang đầu). Giá của ebook thường thấp hơn giá của sách giấy. Chẳng hạn cuốn Cơ cấu trí khôn (đã hết bản giấy), giá bìa mềm trước đây là 285.000 VND thì bản ebook có giá 199.500 VND, hay cuốn Walden - Một mình sống trong rừng, giá bản bỏ túi là 180.000 VND trong khi bản ebook là 126.000 VND.

Giao diện đọc ebook trên trang web của NXB Tri thức.

Giao diện đọc sách trên web và trên app đều không có chương mục, song lại có chức năng đánh dấu trang và chú thích (ghi chú bằng văn bản, bằng nét bút, tô đậm, đóng khung...) có thể lưu lại.

NXB còn cung cấp các gói đọc sách 50.000VND/10 ngày, 150.000VND/1 tháng, 450.000VND/3 tháng, 800.000VND/6 tháng, 1.500.000VND/12 tháng. Giao dịch trên trang có thể thanh toán bằng cách chuyển khoản ngân hàng.

NXB Xây dựng cung cấp những lựa chọn mượn sách ngắn hạn với giá thành hợp lý.

Website và app của NXB Xây dựng có nhiều ebook, phần lớn là sách chuyên ngành cần cho người học và người làm trong lĩnh vực. Tùy vào đầu sách có thể có các lựa chọn mượn 1-3-6 tháng hoặc chỉ có lựa chọn mua (Vĩnh viễn). Một số đầu sách tính phí mượn rất mềm, phù hợp cho những ai cần tài liệu nghiên cứu trong một khoảng thời gian ngắn mà không có nhu cầu sở hữu về lâu dài hay đọc lại.

Giao diện đọc sách về cơ bản là giống với web và app của NXB Tri thức. NXB Xây dựng cũng có gói đọc với mức giá thấp hơn một chút (50.000VND/10 ngày - 1.200.000VND/12 tháng).

Sachweb.com

Giao diện xem và đọc thử ebook trên sachweb.

Trang sachweb.com là nền tảng đọc ebook của NXB Tổng hợp TP.HCM. Trang cung cấp lựa chọn ebook dồi dào thuộc nhiều thể loại của NXB. Hầu hết đầu sách của đơn vị được bạn đọc quan tâm đều có thể tìm được phiên bản ebook trên nền tảng này. Website thường cung cấp chi tiết so sánh giá thành bản in và ebook của từng cuốn sách, cho thấy chủ trương tạo lợi thế về giá cho ebook của NXB. Đơn vị cũng đưa ra nhiều lựa chọn mua ebook theo combo kèm ưu đãi hấp dẫn cho độc giả. Trình duyệt đọc sách có tiện ích ghi chú, song chưa phân chia chương mục để dễ theo dõi.

Trên sachweb còn có sách của một số NXB, đơn vị phát hành sách khác.

Waka

Website và app Waka cung cấp một nguồn đa dạng sách nhiều thể loại, từ sách kỹ năng, cẩm nang,... cho đến sách văn học, sách thiếu nhi, truyện tranh... và cả sách ngoại văn. Nằm trong bảng xếp hạng đọc nhiều là các đầu sách ngôn tình.

Có một số ít đầu sách hoàn toàn miễn phí. Phần lớn còn lại là sách cho những ai đăng ký gói hội viên, song Waka cho phép đọc thử miễn phí một số chương đầu của tác phẩm. Giao diện đọc có nhiều tính năng, từ xem chương mục, chỉnh màu nền, màu chữ, cỡ chữ cho đến mở nhạc nhẹ trong lúc đọc.

Giao diện đọc tác phẩm Chùm nho phẫn nộ trên website Waka.vn.

Các gói hội viên: 199.000 VND/3 tháng; 399.000 VND/6 tháng; 499.000 VND/12 tháng - có thể thấy Waka ưu đãi giá đáng kể cho những ai đăng ký gói dài hạn hơn. Ngoài ra người dùng mà Vinaphone còn có thể đăng ký gói 1 ngày - 5.000 VND và 7 ngày - 20.000 VND đi kèm với ưu đãi data.

Hội viên còn có thể nghe sách nói nhiều đầu sách và xem một số đầu sách thiếu nhi ở hình thức đa phương tiện (có giọng đọc và tự động lật trang). Sách nói được chia chương mục rõ ràng và có thể dễ dàng điều chỉnh tốc độ, tua tiến hoặc lùi.

Google books

Một lựa chọn nữa của đơn vị xuất bản để đưa ebook bản quyền đến độc giả là tận dụng những nền tảng sẵn có thay vì tự xây dựng mới. Những nền tảng phổ biến nhất hiện nay là Amazon KDP, Apple Books, Google Play Books, và Kobo Writing Life. Một điểm mạnh về trải nghiệm người dùng là các nền tảng này thường cho phép đọc trên thiết bị đọc sách chuyên dụng (như máy đọc sách Kindle, Kobo hay Boox).

Tháng 2/2025, Công ty CP Sách Omega Việt Nam (Omega+) thông báo đã đưa hơn 200 ebook lên Google Play Books. Bà Hà Thị Kim Ngân, Phó giám đốc Khối sản xuất của Omega+, cho hay hiện phương thức phát hành này đã đi vào hoạt động ổn định và đơn vị dự định triển khai đưa sách lên Wakashop trong năm nay.

Tính đến 3/2026, danh mục sách trên Google Play Books của Omega+ gồm 250 đầu ebook. Từ tháng 1/2025 đến tháng 3/2026, đơn vị ghi nhận gần 2.000 lượt tải (mỗi lượt tải tương đương 1 ebook bán ra). Các đầu sách được quan tâm nhiều cũng là các đầu sách đã chứng minh giá trị ở bản in như: Sapiens và Nexus (Yuval Noah Harari); Hồi ức, Giấc mơ, Suy ngẫm (Carl Jung), Sự thịnh vượng của các quốc gia (Adam Smith), Chất xơ diệu kỳ (BS Will Bulsiewicz)…

Độc giả có thể đọc sách trực tiếp trên trình duyệt, trên app Google Play Books hoặc trên máy đọc sách Boox. Trình duyệt và app Google Play Books có tính năng cho người đọc thuận tiện đánh dấu trang, ghi chú, tra cứu, và cả phiên dịch khi đọc ngoại ngữ.

Tuy nhiên, nhìn chung, số ebook tiếng Việt được phát hành trên các nền tảng quốc tế như thế này hiện vẫn còn rất hạn chế.

Vì sao độc giả vẫn chưa chọn ebook bản quyền?

Qua khảo sát trên có thể thấy không phải độc giả Việt không có ebook bản quyền để đọc, nhưng cũng không có nghĩa họ có những lựa chọn đầy đủ, phù hợp để dễ dàng nói "không" với sách lậu.

Một số vấn đề còn tồn tại có thể kể đến:

Một, là ebook bản quyền có thu phí chưa đủ sức hấp dẫn với độc giả (chẳng hạn, vì giá thành, vì tính năng của nền tảng đọc, vì độ tiện lợi, vì chưa tương thích với các thiết bị đọc sách...).

Hai, là nguồn cung ebook bản quyền còn rất hạn chế; phát hành ebook song song với bản giấy chưa trở thành thông lệ trong xuất bản, dẫn đến thực trạng nhiều cuốn sách bán chạy suốt nhiều năm qua, vẫn chưa có ebook bản quyền.

Ba, là "ma trận" những nền tảng đọc có thu phí của các NXB, vừa gây nhiễu cho độc giả vì một loạt app/web (mỗi cái là mỗi lần đăng nhập, tạo tài khoản), song lại không mang lại những khác biệt về chất lượng, tiện ích có thể so sánh.

Bốn, là sự hiện diện của những nền tảng đọc ebook bản quyền chưa được phổ cập đến đông đảo độc giả.