2/7/1976 - Thời khắc lịch sử thành phố mang tên Bác

Cuốn sách 2-7-1976 - Rạng rỡ Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Q.M.

Nhân kỷ niệm 50 năm Thành phố mang tên Bác, cuốn sách 2/7/1976 - Rạng rỡ Thành phố Hồ Chí Minh do Nhà xuất bản (NXB) Tổng hợp TP.HCM và tác giả Nam Bộ thực hiện tập trung tái hiện giai đoạn này thông qua các tư liệu báo chí, bài viết, xã luận và ghi chép được xuất bản vào thời điểm năm 1976.

Từ Sài Gòn - Gia Định đến TP.HCM

Ngày 2/7/1976, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI của nước Việt Nam thống nhất, nghị quyết đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là TP.HCM được thông qua. Đây là một trong những quyết định quan trọng được đưa ra cùng các vấn đề về quốc hiệu, quốc kỳ, quốc huy và quốc ca của đất nước sau thống nhất.

Ý tưởng về việc đặt tên thành phố mang tên Bác thực tế đã khởi nguồn từ rất sớm, gắn liền với tâm nguyện của nhân dân miền Nam. Ngày 25/8/1946, trong một cuộc họp mặt với các trí thức Nam Bộ, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã đề xuất đặt tên Sài Gòn là Thành phố Hồ Chí Minh.

Đề xuất này xuất hiện trong bối cảnh chính quyền cách mạng phải thực hiện cuộc đấu tranh cho giải phóng, thống nhất đất nước nên chưa thể trở thành hiện thực. Tuy nhiên, trong 30 năm kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, đồng bào Nam bộ vẫn lấy tình cảm với Chủ tịch Hồ Chí Minh làm động lực chiến đấu. Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, vấn đề đổi tên thành phố được đưa ra thảo luận tại Quốc hội.

Tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI khai mạc ngày 24/6/1976, các đại biểu đã xem xét nhiều nội dung liên quan đến tổ chức bộ máy nhà nước và định hướng phát triển đất nước. Trong đó, việc để thành phố Sài Gòn - Gia Định mang tên Bác là một trong những nội dung quan trọng.

Ông Trần Đình Ba, Phó giám đốc - Phó tổng biên tập NXB Tổng hợp TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm.

Ông Trần Đình Ba, Phó giám đốc - Phó tổng biên tập NXB Tổng hợp TP.HCM, cho biết cuốn sách 2/7/1976 - Rạng rỡ Thành phố Hồ Chí Minh tập trung trình bày quá trình hình thành quyết định này thông qua hệ thống tư liệu báo chí.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews về ý nghĩa của công trình này, ông Trần Đình Ba nói: "Việc đặt tên Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ đơn thuần là thay đổi một danh xưng, mà là xác định vị thế và trọng trách lớn lao của một đô thị trung tâm. Cuốn sách giúp chúng ta hiểu rằng đây là kết quả của một hành trình 30 năm bền bỉ, từ lời đề nghị đầu tiên năm 1946 đến quyết nghị chính thức năm 1976".

Sự gắn bó giữa Bác Hồ với TP.HCM còn mang tính lịch sử sâu sắc, khi đây chính là nơi Người ra đi tìm đường cứu nước vào năm 1911. Hình ảnh người phụ bếp Văn Ba lên tàu Latouche-Tréville tại bến cảng Nhà Rồng luôn là ký ức không thể phai mờ trong lòng mỗi người dân thành phố.

Tình cảm "Nam Bộ là máu của máu Việt Nam, là thịt của thịt Việt Nam. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao giờ thay đổi" của Bác được nhắc lại như một tinh thần xuyên suốt cuốn sách. Sự kiện thành phố mang tên Bác là một dấu mốc thể hiện sự gắn bó về lịch sử và tình cảm giữa Người với vùng đất phương Nam.

Không khí năm 1976 qua trang báo

Theo các bài báo được trích dẫn trong sách, sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết đặt tên thành phố, ngày 11/7/1976, một cuộc mít-tinh lớn đã được tổ chức tại khu vực trước Dinh Độc Lập. Hàng chục nghìn người dân tham dự sự kiện nhằm chào mừng tên gọi mới của thành phố.

Tư liệu trong sách được tuyển chọn từ nhiều cơ quan báo chí TP.HCM thời điểm đó như Sài Gòn giải phóng, Công nhân giải phóng (sau đổi tên là báo Người Lao động), Phụ nữ Sài Gòn (sau này là báo Phụ Nữ TP.HCM), Công giáo và Dân tộc, Tia sáng, Tuổi Trẻ TP.HCM vừa thể hiện tính xác thực của sự kiện, vừa là tinh thần truyền tải tình cảm của Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân Thành phố thời điểm đó với sự kiện đặc biệt ý nghĩa này.

Các bài báo phản ánh diễn biến sự kiện đồng thời ghi nhận các ý kiến, kỳ vọng và quan điểm của nhiều tầng lớp xã hội về tương lai của thành phố sau ngày đất nước thống nhất. Phóng viên của các tờ báo đã phỏng vấn từ những công nhân điện lực cho đến đại biểu Quốc hội, trí thức, phát biểu của các nhà lãnh đạo Thành phố như Mai Chí Thọ hay Võ Văn Kiệt. Tất cả biểu thị quyết tâm đưa TP.HCM trở thành một đầu tàu kinh tế, nơi mọi người dân đều có cơm ăn, áo mặc và được học hành như mong ước của Người.

Nhiều bài báo đưa tin về sự kiện ngày 2/7/1976 và 11/7/1976 ở TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm.

Ông Trần Đình Ba cho biết trong cuốn sách này, tư liệu sử dụng ưu tiên dùng những bài báo phát hành đúng thời điểm tháng 7/1976 nhằm giữ được bối cảnh lịch sử và cách tiếp cận của báo chí đương thời. “Tác giả lựa chọn những tư liệu được công bố ngay khi sự kiện diễn ra. Qua đó, độc giả có thể hình dung cách báo chí ghi nhận và phản ánh những chuyển động của xã hội trong thời đầu sau khi đất nước thống nhất”, ông nói.

Theo đại diện NXB Tổng hợp TP.HCM, ngoài giá trị tư liệu, cuốn sách còn góp phần cung cấp thêm nguồn tham khảo cho những người quan tâm đến lịch sử đô thị Sài Gòn - TP.HCM cũng như quá trình hình thành các quyết định quan trọng trong giai đoạn đầu của đất nước thống nhất.

Sau 50 năm kể từ nghị quyết ngày 2/7/1976, TP.HCM hiện là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đồng thời lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử gắn với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Sài Gòn - Gia Định trước đây.