Xuất nhập khẩu sau 81 năm Độc lập: Điểm sáng của nền kinh tế

Từ hơn 2 tỷ USD đến những kỷ lục xuất khẩu

Cách đây 81 năm, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 mở ra trang sử mới, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đưa dân tộc bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do.

Cùng với bảo vệ nền độc lập, xây dựng một nền kinh tế tự chủ, đáp ứng nhu cầu của nhân dân trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Từ nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu, cơ sở vật chất nghèo nàn, hàng hóa thiếu thốn, Việt Nam từng bước khôi phục sản xuất, phát triển công nghiệp và xây dựng năng lực thương mại.

Đặc biệt, công cuộc Đổi mới đã giải phóng sức sản xuất, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển và đưa hàng hóa Việt Nam ngày càng vươn xa.

Những con số đã cho thấy bước tiến vượt bậc ấy. Nếu năm 1991, kim ngạch xuất khẩu mới đạt hơn 2 tỷ USD thì năm 2015 đã đạt 162 tỷ USD, tăng hơn 77 lần. Từ năm 2016 đến hết năm 2025, cán cân thương mại liên tục duy trì trạng thái thặng dư, góp phần tạo nguồn ngoại tệ và củng cố các cân đối lớn của nền kinh tế.

Giai đoạn 2021 - 2025 tiếp tục ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ. Xuất khẩu tăng trưởng bình quân khoảng 10,8%/năm, vượt mục tiêu đề ra. Riêng năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930,05 tỷ USD, trong đó xuất khẩu 475,04 tỷ USD, nhập khẩu 455,01 tỷ USD; xuất siêu 20,03 tỷ USD.

Bước sang năm 2026, xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng mạnh. Bảy tháng đầu năm, tổng kim ngạch đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ; xuất khẩu đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7%. Có 31 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 93% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 287,91 tỷ USD, chiếm tới 90,1% tổng kim ngạch xuất khẩu. Đây là sự thay đổi lớn về chất so với giai đoạn xuất khẩu chủ yếu dựa vào nông sản, khoáng sản và sản phẩm sơ chế, phản ánh bước tiến của quá trình công nghiệp hóa và năng lực sản xuất.

Thành quả này là kết quả tổng hòa của đường lối phát triển đúng đắn của Đảng, sự điều hành của Chính phủ, môi trường kinh tế - chính trị ổn định và sự trưởng thành của cộng đồng doanh nghiệp. Việc mở rộng thị trường và thu hút đầu tư cũng góp phần đưa Việt Nam trở thành mắt xích ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đặc biệt, cộng đồng doanh nghiệp đã không ngừng đầu tư công nghệ, đổi mới quản trị, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Qua đó, xuất khẩu không chỉ tạo nguồn thu ngoại tệ mà còn thúc đẩy sản xuất, việc làm, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nâng giá trị xuất khẩu, tạo động lực tăng trưởng hai con số

Những thành tựu đạt được tạo nền tảng quan trọng để xuất nhập khẩu tiếp tục đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong dài hạn. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không chỉ là tăng kim ngạch mà phải nâng cao giá trị tạo ra cho nền kinh tế.

Tại Hội nghị Thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức cuối tháng 6/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đánh giá cao nỗ lực của Bộ Công Thương trong duy trì kết quả xuất khẩu trước những biến động phức tạp của thị trường.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp, ngành hàng xuất khẩu chủ lực có kim ngạch và giá trị gia tăng cao; tạo điều kiện mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và giữ vững thị phần tại các thị trường trọng điểm.

Cùng với đó là đa dạng hóa thị trường, khai thác các khu vực còn nhiều tiềm năng như châu Phi, Trung Đông, Mỹ Latinh, thị trường Halal, qua đó vừa tạo thêm dư địa tăng trưởng vừa giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn.

Một yêu cầu quan trọng khác là nâng hàm lượng giá trị Việt Nam trong hàng hóa xuất khẩu. Việc công nghiệp chế biến chiếm hơn 90% kim ngạch là kết quả tích cực, nhưng bước phát triển tiếp theo phải là nâng tỷ lệ nội địa hóa, làm chủ thêm công nghệ, nguyên liệu, linh kiện và những công đoạn có giá trị gia tăng cao.

Muốn vậy, cần phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, hình thành thêm những doanh nghiệp Việt Nam đủ sức tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là con đường để xuất khẩu gắn với mục tiêu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động bên ngoài.

Trong tiến trình đó, Bộ Công Thương tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong mở rộng thị trường, xúc tiến thương mại, dự báo và cảnh báo sớm, hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với phòng vệ thương mại; đồng thời thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thương mại điện tử.

Như Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, thúc đẩy xuất khẩu không phải nhiệm vụ riêng của Bộ Công Thương hay bất kỳ cơ quan, địa phương nào mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội ngành hàng và địa phương.

Việt Nam đang tiến gần mốc dấu mốc mới: quy mô xuất nhập khẩu hàng hóa 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của cột mốc này không chỉ nằm ở kỷ lục kim ngạch, mà phải được thể hiện bằng một nền sản xuất mạnh hơn, doanh nghiệp Việt Nam lớn hơn, tỷ lệ nội địa hóa và hàm lượng công nghệ cao hơn.

Từ hơn 2 tỷ USD xuất khẩu năm 1991 đến hàng trăm tỷ USD mỗi năm hôm nay là bước tiến vượt bậc. Với nền tảng đã tạo dựng cùng tinh thần tự lực, tự cường và sức sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp, xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục là động lực quan trọng đưa Việt Nam tăng tốc, vươn lên mạnh mẽ, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Với tinh thần tự lực, tự cường và đổi mới không ngừng, Việt Nam đang hướng tới không chỉ xuất khẩu nhiều hơn mà còn tạo ra nhiều giá trị Việt Nam hơn trong mỗi sản phẩm, góp phần hiện thực hóa khát vọng hùng cường, thịnh vượng vào năm 2045.