Thổi hồn sơn mài, tranh thêu tay, khảm trai vào từng trang sách

Tại phòng làm việc chất đầy sách cổ, sách phiên bản đặc biệt, những ấn bản ra đời từ thế kỷ 16 và 17 lặng lẽ tỏa sáng bên tách trà ấm. Không gian tĩnh lặng ấy mở ra câu chuyện về một thú chơi văn hóa tao nhã đang được nuôi dưỡng giữa lòng đô thị.

Thay vì chỉ đóng vai trò lưu giữ tri thức thuần túy, nhiều ấn bản xuất bản đương đại tại Việt Nam đang được thổi hồn để trở thành tác phẩm nghệ thuật, món đồ sưu tầm quý giá cùng quà tặng văn hóa cao cấp.

Đưa nghệ thuật truyền thống vào ấn bản đặc biệt

Thú chơi sách đẹp vốn sở hữu lịch sử phát triển hàng trăm năm trên thế giới. Từ những bản thảo chép tay dát vàng lá sang trọng tại châu Âu tới kỹ thuật khâu gáy thủ công tỉ mỉ của Nhật Bản, sách quý luôn được coi là tài sản văn hóa vô giá.

Người chơi sách tìm kiếm các bản in không đơn thuần bởi tên tuổi tác giả hay giá trị nội dung. Họ bị cuốn hút bởi độ hiếm, vẻ đẹp tạo hình, dấu ấn người chế tác cùng câu chuyện lịch sử ẩn chứa đằng sau từng trang giấy.

Theo TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Thái Hà Books, việc đọc sách thực chất chỉ đại diện cho một trong nhiều phương thức thưởng thức. Độc giả hoàn toàn có thể dành nhiều giờ đồng hồ để ngắm nhìn bìa sách, khám phá kỹ thuật đóng quyển hay cảm nhận bề mặt chất liệu.

Sự trân trọng ấy biến cuốn sách thành một thú chơi văn hóa riêng biệt. Ấn phẩm xuất bản xuất hiện trong thư phòng như điểm nhấn thẩm mỹ hoặc trở thành món quà sang trọng dành tặng những người am hiểu nghệ thuật.

Nhằm mở rộng không gian thưởng thức cho người đọc, đơn vị xuất bản như Thái Hà Books đã ra mắt 41 phiên bản sách đặc biệt. Các ấn phẩm này đại diện cho sự nghiệm thu tài hoa khi đưa nhiều chất liệu dân gian Việt Nam vào quy trình chế tác.

Mỗi cuốn sách mang một diện mạo hoàn toàn riêng biệt. Tác phẩm An lạc từng bước chân sử dụng lá sen khô kết hợp nét chữ thư pháp, tạo nên vẻ đẹp thanh tĩnh và gắn bó chặt chẽ với không gian thiên nhiên.

Trong khi đó, ấn bản Năng lực chữa lành của Thiền khai thác chất liệu sơn mài truyền thống để thể hiện thần thái Đức Đạt Lai Lạt Ma. Tác phẩm Thế giới Phật giáo lại ghi dấu ấn thị giác nhờ chất liệu giấy dừa độc đáo.

Đặc biệt, cuốn Truyện Kiều Hội Bản sở hữu nhiều biến thể bìa sang trọng. Tác phẩm được chế tác tỉ mỉ từ bìa sơn mài, bìa vải thêu họa tiết rồng làng Đông Cứu cho tới ấn bản khảm trai từ nghệ nhân Chuôn Ngọ.

Hệ sinh thái nghệ thuật phái sinh từ trang sách

Dấu ấn sáng tạo nổi bật gần đây hiện diện rõ nét qua ấn bản Kim Vân Kiều tân truyện. Đây là tác phẩm phục dựng theo bản lưu giữ tại Thư viện Hoàng gia Anh với kích thước 22 x 35 cm.

Bìa sách gây ấn tượng thị giác mạnh mẽ nhờ hình tượng rồng thêu nổi thủ công bởi các nghệ nhân làng Đông Cứu. Từng lớp chỉ thêu đắp nổi được xử lý công phu, tạo nên chiều sâu cùng thần thái uy nghi cho tác phẩm.

Người thưởng thức không dừng lại ở việc ngắm nhìn, họ trực tiếp cảm nhận giá trị nghệ thuật qua xúc giác. Cuốn sách trở thành một không gian trình diễn thủ công, nơi kỹ thuật thêu cổ truyền hòa quyện cùng ngôn ngữ xuất bản đương đại.

Một hướng đi độc đáo khác là việc chuyển hóa chiếc hộp bảo vệ sách thành một tác phẩm nghệ thuật độc lập. Ấn bản Hồ Xuân Hương được đặt trọn vẹn trong chiếc hộp sơn mài chế tác công phu.

Chiếc hộp lấy cảm hứng từ bức tranh Yêu Hoa của họa sĩ Nguyễn Tuấn Sơn. Hình ảnh nữ sĩ hiện lên qua ngôn ngữ hội họa trừu tượng với những đường nét uyển chuyển cùng mảng màu tương phản trên nền hoa sen.

Không dừng lại ở trang sách, mạch sáng tạo tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm phái sinh. Với tác phẩm Truyện Kiều, một hệ sinh thái văn hóa đa dạng đã chính thức được thiết lập.

Hệ sinh thái này bao gồm bản phổ thông, bản bỏ túi, bốn bản sưu tầm cùng hai sản phẩm phái sinh độc đáo. Đó là tượng nghệ thuật Thúy Kiều bằng gỗ thông khảm trai sơn mài và chiếc khăn lụa Kiều - Ngày xuân con én đưa thoi.

Bức tượng Thúy Kiều cao 24 cm từng được giới thiệu tại các hội sách quốc tế lớn ở Bắc Kinh hay Frankfurt. Tác phẩm nhận được sự quan tâm mạnh mẽ từ bạn đọc quốc tế, góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Việc định vị sách đặc biệt thành quà tặng cao cấp giúp nâng tầm giá trị thưởng thức. Cuốn sách không còn đơn thuần phục vụ việc đọc mà trở thành di sản nghệ thuật được gìn giữ và tự hào sở hữu qua thời gian.