Tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định với cơ chế đặc thù để phát triển các đô thị lớn, khu kinh tế đặc biệt

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành Phiên họp

Đẩy mạnh phân quyền cho thành phố là đô thị đặc biệt và chính sách đặc thù thúc đẩy thành phố là đô thị đặc biệt

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Phát triển đô thị, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, dự án Luật được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho phát triển các thành phố, đặc biệt là Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt; góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Quang cảnh Phiên họp

Việc ban hành Luật Phát triển đô thị là cần thiết để kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV, các Nghị quyết của Hội nghị Trung ương 3, Kết luận số 18-KL/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị... Bên cạnh đó, yêu cầu phát triển của các thành phố, nhất là đô thị đặc biệt trong bối cảnh mới đòi hỏi cần ban hành một đạo luật có tính ổn định, dài hạn để giải quyết các vấn đề về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, liên kết vùng và quản trị đô thị.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, dự án Luật đồng thời tạo hành lang pháp lý mới cho phát triển các khu kinh tế đặc biệt, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của các vùng có vị trí chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới, thu hút các nguồn lực đầu tư chất lượng cao.

 Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Phát triển đô thị 

Dự thảo Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực; bảo đảm công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề có tính nguyên tắc, khung chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao quyền chủ động cho Chính phủ và các địa phương trong tổ chức thực hiện; tham khảo phù hợp Luật Thủ đô để bảo đảm đồng bộ, thống nhất về cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực tương đồng giữa các đô thị đặc biệt; kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù hiện hành, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 05 chương, 66 điều, tập trung vào hai nhóm chính sách lớn: (1) đẩy mạnh phân quyền cho thành phố là đô thị đặc biệt và chính sách đặc thù thúc đẩy thành phố là đô thị đặc biệt và (2) thiết lập các cơ chế, chính sách đặc thù để thúc đẩy phát triển khu kinh tế đặc biệt; ngoài ra, có cơ chế để thúc đẩy phát triển các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giới thiệu một số nội dung chủ yếu của dự thảo Luật gồm:

Các đại biểu tham gia Phiên họp toàn thể ở Hội trường

Thứ nhất, mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị. Cơ chế phân quyền được thiết kế đồng bộ với các yêu cầu về giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình nhằm kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thực hiện, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Đồng thời, dự thảo Luật đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cho phép điều chỉnh quy trình, thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ hai, tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực có vai trò động lực đối với tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt, bao gồm các quy định về quy hoạch, xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng, huy động nguồn lực, phát triển kinh tế biển, khu phi thuế quan và hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới.

Thứ tư, thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ thông qua thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; đồng thời có quy định khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Hoàn thiện các quy định về phạm vi phân quyền; xác định rõ nguyên tắc để Chính phủ quy định phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù

Nêu quan điểm thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội tham gia thẩm tra đều tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất với những cơ chế đặc thù, vượt trội để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn và khu kinh tế đặc biệt; đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật theo trình tự, thủ tục rút gọn là phù hợp với quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật được Chính phủ chuẩn bị công phu, nghiêm túc, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định. Dự thảo Luật cơ bản phù hợp với Hiến pháp, chưa phát hiện quy định trái với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, nhất là các chủ trương mới tại các kết luận, nghị quyết của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV; đánh giá đầy đủ tác động đối với quốc phòng, an ninh, nguồn lực tài chính, nguồn nhân lực và điều kiện tổ chức thực hiện.

Về nội dung của dự thảo Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành định hướng xây dựng Luật là đạo luật khung về phân quyền, trong đó Quốc hội phân quyền trực tiếp, triệt để và ổn định cho chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố sẽ được công nhận là đô thị loại đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt; giao Chính phủ quy định phạm vi áp dụng một số cơ chế, chính sách đối với thành phố khác và đơn vị hành chính cấp tỉnh nơi có khu kinh tế đặc biệt khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền. Để bảo đảm các cơ chế, chính sách đặc thù phát huy hiệu quả, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, đồng thời lưu ý một số nội dung trọng tâm sau đây:

Quang cảnh Phiên họp

Liên quan đến phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất giữa Điều 1 và các quy định khác của dự thảo Luật; làm rõ phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách của Luật, tránh mở rộng đối tượng áp dụng nhưng không đi kèm cơ chế quản lý và kiểm soát tương ứng; trường hợp cần mở rộng thì phải quy định ngay trong phạm vi điều chỉnh của Luật hoặc nghiên cứu quy định trong các luật chuyên ngành có liên quan.

Về phân quyền, áp dụng pháp luật và kiểm soát quyền lực, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành chủ trương phân quyền mạnh cho địa phương. Đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về nguyên tắc, phạm vi phân quyền; xác định rõ nguyên tắc, giới hạn để Chính phủ quy định phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù; thiết kế đầy đủ cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, bảo đảm công khai, minh bạch và thống nhất trong tổ chức thi hành Luật.

Các đại biểu tham gia Phiên họp toàn thể ở Hội trường

Đối với các cơ chế, chính sách cụ thể, đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định  về quy hoạch, quản lý không gian phát triển, đầu tư, đất đai, tài chính, ngân sách, khu thương mại tự do, khu phi thuế quan, trung tâm tài chính quốc tế, khu kinh tế đặc biệt và các chính sách phát triển kinh tế biển theo hướng tạo động lực phát triển, nhưng đồng thời bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế, đảm bảo quốc phòng, an ninh và khả năng cân đối nguồn lực, cân đối ngân sách, nguồn lực thực hiện và sự thống nhất giữa các địa phương khi mở rộng phạm vi áp dụng.

Về tính khả thi và tổ chức thi hành, đề nghị tiếp tục đánh giá đầy đủ điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là việc chuẩn bị hệ thống các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành, nguồn lực, tổ chức bộ máy để triển khai đồng bộ, hiệu quả ngay sau khi Luật được thông qua; hoàn thiện các quy định chuyển tiếp để bảo đảm không bỏ sót trường hợp, tránh tạo khoảng trống pháp lý.