Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên: Chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” phải đảm bảo thực chất và hiệu quả

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải chủ trì Phiên họp.

Tham dự có: Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng; các Phó Chủ nhiệm: Nguyễn Thị Mai Phương, Trần Văn Khải, Tạ Đình Thi, Nguyễn Phương Tuấn, Đỗ Đức Hồng Hà; các thành viên của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội; đại diện các Bộ, ngành có liên quan: Bộ Ngoại giao, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Quốc phòng…

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên tham dự và phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu tại Phiên họp

Theo Báo cáo tóm tắt của cơ quan chủ trì soạn thảo, dự án Luật được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn; nhằm thể chế hoá các Nghị quyết, Kết luận của Trung ương, Bộ chính trị về cắt giảm, phân quyền, đơn giản hoá thủ tục hành chính và cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh.

Ông Phan Tuấn Hùng – Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình bày Báo cáo tóm tắt dự án Luật

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 Luật, bao gồm: Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật; Luật Chăn nuôi; Luật Đê điều; Luật Địa chất và Khoáng sản; Luật Khí tượng thủy văn; Luật Tài nguyên nước; Luật Thú y; Luật Thủy lợi; Luật Thủy sản; Luật Trồng trọt.

Báo cáo nêu rõ, dự án Luật gồm 02 nhóm nội dung chính.

Nhóm nội dung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh. Dự án Luật và dự thảo các văn bản quy định chi tiết cắt giảm 38 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 13 thủ tục hành chính và cắt giảm 40 điều kiện kinh doanh; tương đương cắt giảm được 904 ngày và tiết kiệm được 189,9 tỷ đồng chi phí tuân thủ thủ tục hành chính so với năm 2024.

Nhóm nội dung phân quyền thực hiện thủ tục hành chính, dự án Luật phân quyền 21 thủ tục hành chính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ về dự án Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Mai Phương cho biết, Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành luật và đánh giá hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị công phu, đúng trình tự, thủ tục.

Về tính khả thi và đồng bộ, dự thảo luật chủ yếu luật hóa các nội dung từ Nghị quyết 66.19/2026 của Chính phủ. Do Nghị quyết này mới thực hiện, đề nghị cần tiếp tục rà soát để tránh các nguy cơ về tính khả thi, làm rõ phương thức hậu kiểm tương ứng với từng nhóm thủ tục hành chính đã được cắt giảm.

Về phân cấp, phân quyền, Phó Chủ nhiệm Nguyễn Thị Mai Phương nhấn mạnh, đây là vấn đề lớn, cần đảm bảo nâng cao năng lực thực thi của địa phương, tránh việc phân cấp nhưng không đủ điều kiện thực hiện hoặc phát sinh các thủ tục mới.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Mai Phương trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật

Về hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp, Thường trực Ủy ban đề nghị cân nhắc cho luật có hiệu lực sớm hơn so với dự kiến hiện nay là 01/01/2027, bởi nhiều nội dung thực tế đã và đang thực hiện theo Nghị quyết 66.19/2026 của Chính phủ.

Đồng thời, đề nghị giải trình rõ các mốc thời gian khác nhau trong quy định chuyển tiếp tại Điều 12 để tránh khoảng trống pháp lý và giúp dễ hiểu hơn.

Quang cảnh Phiên họp

Đảm bảo tính khả thi khi chuyển dịch từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” trên môi trường điện tử

Tại Phiên họp, các đại biểu cơ bản nhất trí với hồ sơ dự án Luật đáp ứng đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải nhấn mạnh, dù các nội dung sửa đổi không trực tiếp liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhưng việc số hóa hồ sơ, sử dụng dữ liệu chuyên ngành và thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử chính là động lực trực tiếp thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cho ý kiến tại Phiên họp

Đại biểu tiếp tục đưa ra vấn đề, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ là có cắt giảm thủ tục hay không, mà là việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đó có đi đôi với thiết kế quản trị số, dữ liệu số và hậu kiểm số hay không?

Dẫn chiếu theo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Phó Chủ nhiệm Trần Văn Khải nhận định, nếu chỉ giảm “tiền kiểm” mà không thiết kế được cơ chế “hậu kiểm số”, không liên thông dữ liệu và không lượng hóa trách nhiệm giải trình, việc cải cách sẽ chưa đạt được chuẩn mực về “đột phá thể chế”.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn bày tỏ sự quan ngại trước đề xuất bãi bỏ các quy định về điều kiện trình độ chuyên môn và trang thiết bị đối với dịch vụ bảo vệ thực vật.

Đại biểu đặt ra vấn đề “Cơ chế nào để đảm bảo an toàn cho người trực tiếp phun hóa chất, tác động tới cộng đồng dân cư lân cận và đặc biệt là kiểm soát dư lượng thuốc trên nông sản?”. Do đó, đề nghị Chính phủ làm rõ việc bãi bỏ này đã được đánh giá tác động đối với các yêu cầu kiểm soát dư lượng từ các thị trường xuất khẩu nông sản trọng điểm hay chưa?

Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn nêu góp ý

Phân cấp nhưng phải đảm bảo đồng bộ, thống nhất

Nhiều ý kiến tại Phiên họp cũng lưu ý cần rà soát tính thống nhất giữa các luật.

Đại biểu đưa ra nhận định, hiện nay, đang tồn tại sự bất cập khi thẩm quyền cấp phép khai thác khoáng sản nhóm 1 thuộc về Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhưng việc phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) lại dự kiến phân cấp cho cấp tỉnh. Sự thiếu đồng bộ này về thẩm quyền và quy trình có thể gây khó khăn cho thực thi.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cho ý kiến tại Phiên họp

Đề cập về việc quản lý tại khu vực biển, đại biểu nhận định việc quản lý khu vực biển hiện cũng gặp trở ngại do địa giới hành chính trên biển giữa các tỉnh chưa được phân định rõ ràng. Việc chỉ dựa vào nguyên tắc "tỉnh có diện tích lớn nhất" để cấp phép mà thiếu cơ chế xử lý khi các địa phương không đạt được sự thống nhất sẽ khiến việc giải quyết thiếu cơ sở pháp lý vững chắc. Do đó, đề nghị cần xem xét kỹ nội dung này.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng phát biểu giải trình, làm rõ một số ý kiến

Chuyển trọng tâm quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm: Thực chất và hiệu quả

Phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên khẳng định việc khẩn trương xây dựng dự án Luật là yêu cầu hết sức cấp thiết. Việc luật hóa các quy định này không chỉ bảo đảm tính ổn định lâu dài, tránh tạo ra "khoảng trống" pháp lý mà còn nhằm thể chế hóa phương thức quản trị mới theo tinh thần chỉ đạo của Trung ương và Bộ Chính trị.

Trước khối lượng công việc lớn khi một luật sửa đổi cùng lúc 10 luật, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra cần quán triệt nguyên tắc: “Rút ngắn về mặt thời gian nhưng tuyệt đối không cắt bớt quy trình, thủ tục và không hạ thấp yêu cầu chất lượng”. Dự án Luật phải tập trung thực chất vào các nội dung liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và phân quyền thực hiện. Đặc biệt, cần rà soát kỹ lưỡng để không lồng ghép các chính sách mới chưa được đánh giá tác động đầy đủ hoặc chưa có ý kiến của cấp có thẩm quyền vào dự thảo.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp

Trước yêu cầu thay đổi tư duy quản trị, chuyển mạnh mẽ từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ quản lý bằng cấp phép sang quản lý bằng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và giám sát thực thi; Phó Chủ tịch Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, để việc phân cấp, phân quyền thực sự đi vào đời sống, cần lưu ý các vấn đề trọng tâm.

Một là, việc phân quyền cho địa phương phải đi đôi với phân bổ nguồn lực hợp lý và có sự hỗ trợ, hướng dẫn kỹ thuật từ các Bộ, ngành Trung ương.

Hai là, tránh phát sinh “giấy phép con”, cần rà soát kỹ để đảm bảo không xảy ra tình trạng cắt giảm thủ tục ở luật này nhưng lại phát sinh thêm giấy phép, điều kiện hoặc hồ sơ trong các văn bản hướng dẫn của luật khác.

Ba là, ứng dụng dữ liệu số, đẩy mạnh sử dụng dữ liệu chuyên ngành để giảm hồ sơ giấy tờ, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nhưng tuyệt đối không được “buông lỏng” hay “phó mặc” trong quản lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh

Phát biểu kết luận Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc chuẩn bị hồ sơ dự án Luật.

Đề cập tới thời điểm thi hành luật, vấn đề được nhiều đại biểu cho ý kiến, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải cho rằng, dự thảo đang đề xuất hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Từ góc độ cơ quan thẩm tra, Thường trực Ủy ban đề nghị nếu có thể triển khai sớm hơn, sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn trong thực tiễn. Dù vậy, việc điều chỉnh thời gian cần phải được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo tính đồng bộ với các luật hiện hành khác, tránh gây xung đột pháp lý.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, đến thời điểm hiện tại, hồ sơ dự án Luật được đánh giá là tương đối đầy đủ, đảm bảo các điều kiện cần thiết để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Quang cảnh Phiên họp.