Phân cấp, phân quyền triệt để - đột phá chiến lược bền vững

Yêu cầu đặt ra là tiếp tục làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm để phân cấp, phân quyền thực sự trở thành một trong những đột phá chiến lược bền vững.

Khi “trao quyền” đi cùng “trao trách nhiệm”

Một trong những dấu ấn nổi bật khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là sự chuyển động rõ nét của tư duy quản trị nhà nước: từ “xin - cho” sang “phân quyền - chịu trách nhiệm”. Trên nền tảng sửa đổi, bổ sung đồng bộ Hiến pháp, pháp luật và các quy định của Đảng, việc phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, giữa các cấp chính quyền địa phương đã được đẩy mạnh theo hướng rõ việc, rõ quyền, rõ trách nhiệm.

Thực tiễn cho thấy, nhiều nhiệm vụ trước đây phải qua cấp huyện trung gian thì nay được giao thẳng cho cấp xã hoặc cấp tỉnh, giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm tầng nấc trung gian, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm. Ở nhiều địa phương, chính quyền cơ sở đã chủ động hơn trong giải quyết thủ tục hành chính, quản lý đất đai, đầu tư xây dựng cơ bản quy mô nhỏ, an sinh xã hội và các vấn đề dân sinh bức xúc. “Chúng tôi cảm nhận rất rõ sự thay đổi khi “việc của dân” được giải quyết ngay tại nơi gần dân nhất, thay vì phải đi lại nhiều cấp như trước, nhất là thủ tục hành chính lĩnh vực đất đai”, bà Bùi Thị Tam, phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An khẳng định.

Cùng với đó, phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số đã tạo ra hiệu ứng cộng hưởng tích cực. Không ít lĩnh vực được đơn giản hóa quy trình, cắt giảm thời gian giải quyết, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Đây chính là minh chứng sinh động cho nhận định trong dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng: đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách làm trong xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật theo hướng phân cấp, phân quyền triệt để là một trong ba đột phá chiến lược đạt kết quả nổi bật nhiệm kỳ qua.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, “trao quyền” nếu không đi cùng “trao năng lực” và “trao trách nhiệm giải trình” thì rất dễ phát sinh lúng túng. Ở một số nơi, nhất là cấp xã sau sáp nhập, khối lượng công việc tăng nhanh trong khi đội ngũ cán bộ chưa kịp thích ứng đầy đủ với thẩm quyền mới; có lĩnh vực còn chồng chéo giữa phân cấp theo ngành dọc và phân quyền theo lãnh thổ. Đây là những vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn để tiếp tục hoàn thiện thể chế.

Làm nổi bật hơn vai trò của cấp xã

Từ thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, người dân kỳ vọng rất lớn vào các chủ trương Trung ương bàn thảo trong Báo cáo chính trị về nội dung phân cấp, phân quyền. Đây là các vấn đề hết sức cần thiết, nhằm làm sâu sắc hơn định hướng phân cấp, phân quyền, đồng thời bảo đảm tính khả thi trong giai đoạn tới.

Trước hết, cần nhấn mạnh rõ hơn yêu cầu phân cấp, phân quyền đi đôi với phân định thẩm quyền rành mạch, tránh tình trạng “phân quyền nửa vời” hoặc giao việc nhưng không giao đủ công cụ thực hiện. Báo cáo chính trị có thể bổ sung nội hàm: phân cấp, phân quyền phải gắn chặt với hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, tăng cường kiểm tra, giám sát, nhưng không làm thay vai, không làm chậm quá trình ra quyết định ở cơ sở.

Thứ hai, cần làm nổi bật hơn vai trò của cấp xã - cấp chính quyền gần dân nhất trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Phân quyền cho cấp xã không chỉ dừng lại ở việc giao thêm nhiệm vụ, mà cần đi kèm cơ chế bảo đảm nguồn lực, biên chế phù hợp, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và tăng tính tự chủ trong quản lý, điều hành. Đây là điều kiện then chốt để chủ trương “gần dân, sát cơ sở” không chỉ là khẩu hiệu mà trở thành thực tiễn sống động.

Thứ ba, từ thực tế thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù tại một số địa phương, Báo cáo chính trị nên nhấn mạnh yêu cầu tổng kết kịp thời, đánh giá khách quan và mở rộng có chọn lọc. Phân cấp, phân quyền không thể cào bằng, mà cần tính đến đặc thù về quy mô dân số, trình độ phát triển, năng lực quản trị của từng địa phương, từng vùng. Đây cũng là cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với xu thế quản trị quốc gia tiên tiến.

Cuối cùng, cần bổ sung rõ hơn mối quan hệ giữa phân cấp, phân quyền và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Mục tiêu cuối cùng của phân quyền không chỉ là bộ máy gọn hơn, mà là phục vụ nhân dân tốt hơn, tháo gỡ hiệu quả các “điểm nghẽn” trong thực thi pháp luật, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.

Có thể khẳng định, những kết quả bước đầu trong phân cấp, phân quyền gắn với vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã khẳng định rõ tính đúng đắn, kịp thời của chủ trương lớn của Đảng. Vấn đề đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là tiếp tục “trao quyền”, mà quan trọng hơn là hoàn thiện đồng bộ thể chế để quyền lực được phân định rõ ràng, vận hành thông suốt, kiểm soát chặt chẽ và phát huy hiệu quả.

Việc tập trung hoàn thiện pháp luật theo hướng phân cấp, phân quyền triệt để, gắn với xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp, kiểm tra, giám sát giữa các cơ quan trung ương và địa phương, giữa các cấp chính quyền địa phương, như Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV đã định hướng, chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, thực sự vì dân, sát dân và phục vụ nhân dân tốt hơn trong giai đoạn phát triển mới.