Nghị quyết 10-NQ/TW: Từ thu hút FDI bằng mọi giá đến kiến tạo dòng vốn chất lượng cao

Sau gần 40 năm mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, khu vực FDI đã trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, sự lan tỏa về công nghệ, tính tự chủ của nền kinh tế vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Vậy Nghị quyết 10 sẽ thay đổi tư duy thu hút đầu tư nước ngoài như thế nào để phục vụ mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn mới?

Bước ngoặt chuyển dịch dòng vốn FDI chất lượng cao

Từ những dự án đầu tư nước ngoài đầu tiên cuối những năm 80 của thế kỷ trước, đến nay khu vực FDI đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng, xuất khẩu, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tạo việc làm.

Tuy nhiên, sau gần 40 năm phát triển, mô hình thu hút đầu tư nước ngoài cũng đang đứng trước những yêu cầu mới. Khi chi phí lao động thấp hay các ưu đãi về đất đai, thuế suất không còn là lợi thế thì yêu cầu chuyển giao công nghệ, tăng tỷ lệ nội địa hóa, năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị doanh nghiệp)… đang trở thành những yếu tố quyết định để đón dòng vốn FDI chất lượng cao.

Theo bà Cao Cẩm Linh, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA), những yêu cầu này đòi hỏi Việt Nam phải thay đổi cách tiếp cận trong phát triển khu vực FDI: "Toàn bộ chuỗi logistics, từ kho bãi, vận tải cho tới các khâu trung gian, đều phát sinh phát thải carbon. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp logistics dù đã ứng dụng các phần mềm quản trị vẫn chưa xây dựng được hệ thống dữ liệu phục vụ báo cáo phát thải. Đây là một bất lợi lớn, nhất là đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vốn chiếm hơn 80% số lượng doanh nghiệp logistics trên thị trường. Nếu doanh nghiệp không kịp chuyển đổi thì nguy cơ đứng ngoài chuỗi giá trị toàn cầu là rất cao".

Đó cũng là lý do Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết là chuyển từ tư duy thu hút FDI theo chiều rộng sang phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài theo hướng chất lượng, hiệu quả và lấy lợi ích quốc gia làm trung tâm.

Theo chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong, đây là một sự đổi mới mang tính đột phá trong tư duy chỉ đạo và định hướng phát triển của Việt Nam: "Chúng tôi cho rằng đây là một chỉ đạo cực kỳ quan trọng, cho thấy một sự nhận thức rất đột phá trong tư duy chỉ đạo của Đảng ta cũng như trong định hướng kế hoạch và các giải pháp phát triển thu hút FDI. Một hệ sinh thái với ưu đãi dựa trên mục tiêu, định hướng quốc gia phát triển biến vững dựa trên kết quả thực tiễn đóng góp của khu vực FDI. Đây chính là bộ lọc tốt nhất trong thời gian tới để chúng ta tìm được và có được những dự án FDI thực chất hiệu quả".

Việt Nam chủ động định hình dòng vốn FDI mới

Không chỉ thay đổi cách thức thu hút đầu tư, Nghị quyết 10 còn tạo ra bộ lọc mới đối với dòng vốn FDI. Trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu khiến các ưu đãi truyền thống dần mất đi lợi thế, Việt Nam sẽ chuyển từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ dựa trên kết quả thực chất mà dự án mang lại.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật Sblaw, chuyên gia tư vấn đầu tư nước ngoài cho rằng, đây là một thay đổi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của khu vực FDI: "Chúng ta đã qua giai đoạn thu hút FDI bằng mọi giá. Việt Nam có quyền lựa chọn những dự án thực sự cần cho sự phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp trong nước làm được những lĩnh vực mà chúng ta có lợi thế, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào khu vực FDI".

Một trong những định hướng quan trọng của Nghị quyết số 10 là yêu cầu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên mức 45% đến 50% trong các ngành công nghiệp chủ lực trước năm 2030 và đưa khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của khu vực FDI. Theo đó, các dự án đầu tư sẽ được đánh giá không chỉ bằng quy mô vốn, mà còn bằng đóng góp thực tế cho nghiên cứu phát triển, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển nhà cung ứng nội địa và thực hiện các mục tiêu chuyển đổi xanh.

Theo TS Bùi Quý Thuấn, Giảng viên Trường Kinh tế, Đại học Phenikaa, Trưởng ban Nghiên cứu tổng hợp, Liên Chi hội Tài chính khu công nghiệp Việt Nam, thông điệp xuyên suốt của Nghị quyết là chủ động lựa chọn nhà đầu tư phù hợp với chiến lược phát triển quốc gia, thay vì chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi:

"Nghị quyết 10 đánh dấu bước chuyển tư duy từ một quốc gia ở thế "thu hút" – phụ thuộc vào dòng vốn ngoại sang thế "kiến tạo" - chủ động định hình cấu trúc đầu tư toàn cầu, lựa chọn dòng vốn quốc tế nhằm mục tiêu cho khát vọng cất cánh của quốc gia đến năm 2030 và tầm nhìn 2045".

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn đối với khu vực FDI. Theo đó, dòng vốn đầu tư nước ngoài không chỉ đơn thuần bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng mà phải gắn chặt với mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Điều này cũng cho thấy sự thay đổi trong tư duy phát triển của Việt Nam: từ "mời gọi, ưu đãi đơn phương" sang "hợp tác bình đẳng", trong đó nhà đầu tư nước ngoài và Việt Nam cùng chia sẻ lợi ích, trách nhiệm và mục tiêu phát triển lâu dài./.