Một đạo luật tốt phải: chắc từ chính sách; chặt trong quy định; thống nhất trong hệ thống; thông suốt khi thực thi

Kính thưa các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, MTTQ Việt Nam,

Thưa các vị đại biểu Quốc hội, các vị đại biểu,

Hôm nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Hội nghị ĐBQH hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất của khóa XVI để thảo luận, cho ý kiến đối với 17 dự án luật quan trọng dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai.

Thay mặt UBTVQH, tôi nhiệt liệt chào mừng và trân trọng cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, các vị ĐBQH, đại diện các cơ quan hữu quan đã tham dự hội nghị.

Thưa các đồng chí,

Hội nghị lần này diễn ra trong thời điểm rất quan trọng. Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; nhiều chủ trương lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương hoàn thiện thể chế.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý một khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ Hai dự kiến xem xét khoảng 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật, trong đó nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

Khối lượng lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật, càng phải bảo đảm tính hệ thống; càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn.

Các dự án luật được thảo luận tại hội nghị lần này đều là những dự án luật khó, phức tạp, còn ý kiến khác nhau. Do đó, hội nghị có ý nghĩa hết sức quan trọng, phải là “bộ lọc chất lượng” trước khi các dự án luật được trình Quốc hội.

Tôi xin gợi mở 5 vấn đề để các đại biểu tập trung thảo luận.

Thứ nhất, phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản.

Mỗi dự án luật phải trả lời được những câu hỏi căn bản: đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn; vì sao phải sửa luật; chính sách mới tạo ra giá trị gì; tác động đến ai; chi phí tuân thủ ra sao; nguồn lực thực hiện ở đâu; ai chịu trách nhiệm đến cùng.

Đề nghị các đại biểu tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân và doanh nghiệp, những cơ chế mới, chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ…

Thứ hai, phải thể hiện thực chất tư duy lập pháp mới.

Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động thì giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt trong điều hành. Nhưng cần làm rõ: phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư.

Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong luật.

Ngược lại, cũng không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ, những nội dung thường xuyên thay đổi.

Tinh thần là: Luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với thực tiễn. Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục.

Thứ ba, phải làm luật trong tư duy hệ thống

Trong một kỳ họp xem xét nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ với nhau, nếu chỉ hoàn thiện từng dự án luật riêng lẻ thì chưa đủ. Đề nghị rà soát thật kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực…

Không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác; không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách; càng không để người dân và doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng…

Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt; các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất.

Thứ tư, phải nhìn từng quy định từ phía thực thi

Luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua. Giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống. Do đó, cần kiểm tra rất kỹ: ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không?

Đặc biệt, phải bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống mà phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm.

Chuyển đổi số cũng phải thực chất. Không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách; không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự.

Văn bản quy định chi tiết phải được chuẩn bị đồng thời; không để luật có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, chờ thông tư.

Thứ năm, phải phát huy vai trò của ĐBQH hoạt động chuyên trách

Quốc hội khóa XVI có tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa với yêu cầu chuyên nghiệp hơn và trách nhiệm lớn hơn đối với từng quyết định lập pháp. Tôi mong mỗi ý kiến tại hội nghị không chỉ dừng ở câu chữ, mà phải là kết quả của nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu thực tiễn và nhìn trong tổng thể hệ thống pháp luật. Câu chữ, kỹ thuật có thể góp ý trực tiếp vào dự thảo để các cơ quan tiếp tục hoàn thiện.

Tôi đề nghị các vị đại biểu đi sâu góp ý kiến về chính sách gì, góp như thế nào để sửa đổi các luật có những điểm mới và triển khai thực hiện được. Đề nghị các vị đại biểu phát biểu thẳng, ngắn, đi đúng vào những vấn đề còn khác nhau; rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý. Đồng thời, cần cho ý kiến rõ: dự án nào đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua; dự án nào còn phải tiếp tục hoàn thiện.

Đối với những dự án mà chính sách lớn còn nhiều ý kiến khác nhau, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc điều kiện thực hiện chưa bảo đảm thì cần mạnh dạn đề nghị tiếp tục hoàn thiện. Không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp.

Ngay sau hội nghị, đề nghị các cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ; báo cáo giải trình phải rõ ý kiến nào đã tiếp thu, ý kiến nào chưa tiếp thu và vì sao.

Thưa các đồng chí,

Tôi mong hội nghị cùng thống nhất một quan điểm xuyên suốt cho công tác lập pháp của nhiệm kỳ này: Quốc hội không làm luật để hoàn thành Chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển.

Thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật, mà là: sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không; năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên không?

Một đạo luật tốt phải: chắc từ chính sách; chặt trong quy định; thống nhất trong hệ thống; thông suốt khi thực thi.

Tôi tin tưởng rằng, với trí tuệ, kinh nghiệm, bản lĩnh và trách nhiệm của các vị ĐBQH hoạt động chuyên trách, hội nghị sẽ góp phần chuẩn bị tốt nhất về chất lượng cho Kỳ họp thứ Hai, đồng thời tạo nền nếp cho một nhiệm kỳ lập pháp chủ động, chuyên nghiệp, kỷ luật và thực chất.

Với tinh thần đó, thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tôi tuyên bố khai mạc Hội nghị ĐBQH hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI.

Kính chúc các đồng chí lãnh đạo, các vị ĐBQH, các vị đại biểu mạnh khỏe, hạnh phúc. Chúc hội nghị thành công tốt đẹp.

Xin trân trọng cảm ơn!

* Đầu đề do Báo Đại biểu Nhân dân đặt