Đưa hợp tác kinh tế, thương mại Việt - Nga vào chiều sâu

Dư địa hợp tác còn lớn

Nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 7 - 9/9/2026, hai bên đã ra Tuyên bố chung về củng cố hơn nữa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga trong giai đoạn mới.

Trong lĩnh vực kinh tế - thương mại, hai bên tiếp tục đặc biệt quan tâm phát triển hợp tác kinh tế - thương mại; phối hợp triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển hợp tác Việt Nam - Nga đến năm 2030 cùng các thỏa thuận hợp tác chung khác, nhằm gia tăng kim ngạch thương mại song phương, trong đó thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác như khoa học - công nghệ, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số, năng lượng xanh, kinh tế biển và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Hai bên cũng tiếp tục khai thác những lợi thế của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU); thúc đẩy tháo gỡ các hạn chế trong thương mại song phương; hỗ trợ các nhà xuất khẩu và nhà đầu tư hai nước. Việt Nam khuyến khích Nga đầu tư vào các dự án có giá trị gia tăng cao, gắn với chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực; Nga hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đầu tư tại Nga trong các lĩnh vực dệt may, sản xuất hàng tiêu dùng và đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ, du lịch.

Đây là những định hướng quan trọng để đưa quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam - Nga vào chiều sâu, phù hợp mục tiêu xây dựng nền tảng kinh tế, thương mại, đầu tư cân bằng và bền vững.

Quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam - Nga thời gian qua đạt một số kết quả tích cực. Theo Cục Hải quan, giai đoạn 2016 - 2024, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước tăng trung bình khoảng 10,8%/năm, từ mức 2,74 tỷ USD năm 2016 lên mức 4,58 tỷ USD vào năm 2024. Năm 2025, kim ngạch thương mại hàng hóa giữa hai bên đạt 4,77 tỷ USD. 7 tháng năm 2026, kim ngạch thương mại đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12%.

Tuy nhiên, hợp tác vẫn chưa tương xứng tiềm năng. Hiệp định VN - EAEU đã có hiệu lực kể từ năm 2016, nhưng các ưu đãi chưa được doanh nghiệp hai bên khai thác triệt để. Hàng hóa Việt Nam tại Nga vẫn gặp một số rào cản kỹ thuật; các vấn đề về vận tải, thanh toán, đi lại của thương nhân dù đang được tháo gỡ nhưng vẫn gây tâm lý e dè cho doanh nghiệp Việt Nam. Hai nước cũng chưa có nhiều dự án đầu tư lớn tại thị trường của nhau, trong khi hàng hóa Việt Nam phải cạnh tranh với các nền kinh tế có lợi thế tại thị trường Nga.

Chuyển từ mua bán sang cùng sản xuất

Để thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam - Liên bang Nga đi vào chiều sâu trong thời gian tới theo định hướng của Tuyên bố chung, trước hết cần tái cấu trúc quan hệ đối tác giữa hai nước theo hướng nhanh, mạnh và sâu sắc, chuyển từ mô hình “Nga bán - Việt Nam mua” sang hợp tác “cùng nhau xây dựng”.

Theo đó, cần định hình mô hình hợp tác mới, lấy việc tìm kiếm đối tác để cùng sản xuất, phân phối và hợp tác công nghệ làm trọng tâm thay vì chỉ mua bán hàng hóa. Phía Nga tiếp tục tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam đặt nhà máy và thành lập liên doanh tại Nga.

Hai bên cũng cần đẩy mạnh hợp tác về khoa học - công nghệ, tài chính xanh, tài chính số và đổi mới sáng tạo; tăng cường phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm trong các lĩnh vực như thị trường tài chính, phát triển doanh nghiệp tư nhân, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số.

Song song với đó, ưu tiên hợp tác trong các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao như dược phẩm, hàng không, y tế, xe điện, điện tử vô tuyến và tên lửa - vũ trụ; chuyển từ thương mại xuất nhập khẩu thuần túy sang xây dựng các chuỗi giá trị, hạ tầng logistics và liên kết sản xuất bền vững.

Đồng thời, tiếp tục phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác giữa hai bên, gồm Ủy ban liên Chính phủ Việt Nam - Liên bang Nga và Ủy ban hỗn hợp thực thi Hiệp định VN - EAEU, hướng tới thực hiện mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 15 tỷ USD.

Để các định hướng trên đi vào thực chất, cần tập trung vào một số giải pháp. Thứ nhất, tiếp tục rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam - Liên bang Nga.

Thứ hai, gia tăng cung ứng các sản phẩm có tiềm năng, lợi thế của mỗi nước và thúc đẩy đưa vào thị trường của nhau; khuyến khích doanh nghiệp hai nước thành lập các liên doanh chuyên ngành.

Thứ ba, đẩy nhanh các hướng hợp tác có triển vọng về cung cấp dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng của Nga; đồng thời xây dựng tại Việt Nam cơ sở hạ tầng cần thiết để tiếp nhận, chế biến và dự trữ các sản phẩm hydrocarbon.

Thứ tư, phát triển nhà cung cấp và kết nối chuỗi cung ứng công nghiệp, tập trung vào nguyên vật liệu, cơ khí chính xác, khuôn mẫu, linh kiện điện tử, nhựa, cao su và các dịch vụ liên quan; máy móc, tự động hóa, công nghệ nhà máy và chuyển đổi số. Doanh nghiệp Nga có thể cung cấp công nghệ, thiết bị cảm biến, phần mềm và giải pháp sản xuất; doanh nghiệp Việt Nam tham gia gia công, lắp đặt, nội địa hóa và dịch vụ sau bán hàng. Đồng thời, tăng cường hợp tác về thiết bị chế biến thực phẩm và logistics công nghiệp.

Thứ năm, tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước gặp gỡ, tìm kiếm đối tác, thúc đẩy thương mại và đầu tư tương xứng với tiềm năng. Trọng tâm là tháo gỡ các vấn đề về thanh toán, thuế quan, hạn ngạch, vận tải, logistics và tiếp cận thị trường, qua đó tăng sự hiện diện thương mại của Việt Nam tại Nga.

Mục tiêu cuối cùng là chuyển quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam - Nga từ trao đổi hàng hóa đơn thuần sang hợp tác đầu tư, sản xuất, công nghệ và chuỗi giá trị; qua đó thực hiện hiệu quả mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 15 tỷ USD, tạo nền tảng kinh tế, thương mại và đầu tư cân bằng, bền vững trong giai đoạn mới.