Để mỗi chính sách mang hơi thở cuộc sống

Đại biểu Quốc hội chuyên trách phải “bắt rễ” từ cuộc sống

Khối lượng lập pháp lớn, thời gian gấp nhưng chất lượng không được phép giảm - đó là thông điệp xuyên suốt trong phát biểu khai mạc hội nghị của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu ĐBQH hoạt động chuyên trách phải đi sâu vào chính sách, tập trung vào những vấn đề còn ý kiến khác nhau, tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp; đồng thời nhìn từng quy định từ phía thực thi.

Điều đó đặt ĐBQH chuyên trách vào một yêu cầu cao hơn: không chỉ dành nhiều thời gian hơn cho nghị trường, mà phải có năng lực đi sâu, đi cùng và đi đến tận cùng một vấn đề chính sách. Muốn biết một quy định có thực sự phù hợp hay không, không thể chỉ nhìn trên hồ sơ. Phải biết khi xuống địa phương, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, người dân phải làm gì, cán bộ cơ sở có đủ điều kiện hay không và trách nhiệm được xác định thế nào.

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu này càng rõ. Nhiều chính sách được tổ chức thực hiện trực tiếp ở xã, phường; những điểm nghẽn của pháp luật vì thế cũng có thể bộc lộ rất nhanh từ cơ sở. Đơn cử như khi sửa Luật phổ biến, giáo dục pháp luật, nhờ lắng nghe thực tiễn ở cấp xã, nhiều quy định thành lập Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã đã tháo gỡ điểm nghẽn trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã sau khi không tổ chức cấp huyện. Nhờ đó, hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã đã có những chuyển biến.

Để bắt rễ vào cuộc sống, ĐBQH hoạt động chuyên trách cần một mối liên hệ thường xuyên với HĐND các cấp và cử tri. Ngoài hoạt động giám sát, TXCT của Đoàn ĐBQH, một vấn đề phát sinh ở địa bàn, qua hoạt động giám sát, chất vấn, tiếp xúc cử tri của HĐND, có thể được nhận diện rõ hơn về nguyên nhân nếu Đoàn ĐBQH phối hợp chặt chẽ với HĐND. Từ đó, ĐBQH chuyên trách có thêm căn cứ để đối chiếu với hệ thống pháp luật, đánh giá phạm vi tác động và tham gia hoàn thiện chính sách.

Số hóa để rút ngắn khoảng cách với cử tri

Ở góc nhìn địa phương, đại biểu Nguyễn Thị Hoan, HĐND xã Đức Thọ, Hà Tĩnh cho rằng yêu cầu này càng có điều kiện thực hiện tốt hơn khi hoạt động của đại biểu được số hóa mạnh mẽ. Theo đó, chuyển đổi số có thể giúp ĐBQH chuyên trách “bắt rễ” với cuộc sống nhanh hơn, nhất là trong tiếp nhận, trao đổi và xử lý thông tin từ cử tri. Khi khoảng cách được thu hẹp, những vấn đề phát sinh ở cơ sở có thể được chuyển tải nhanh hơn đến đại biểu; thông tin cũng có thể đi qua kênh trực tiếp hoặc thông qua HĐND các cấp để được kiểm chứng, củng cố trước khi trở thành kiến nghị chính sách.

“ĐBQH chuyên trách kết nối thường xuyên với cử tri ở cơ sở, có thể qua kênh trực tiếp hoặc thông qua HĐND các cấp, sẽ có thêm nguồn thông tin thực tiễn rất phong phú để tham gia cùng Quốc hội trong quá trình xây dựng pháp luật. Số hóa mạnh hơn sẽ giúp rút ngắn khoảng cách ấy, để những vấn đề từ cuộc sống được phản ánh nhanh hơn, đầy đủ hơn, qua đó góp phần xây dựng những đạo luật thực sự mang hơi thở thực tiễn”, bà Hoan chia sẻ.

Từ góc độ này, phối hợp giữa ĐBQH chuyên trách và HĐND các cấp không nên chỉ dừng ở việc chuyển một kiến nghị lên cấp trên. Quan trọng hơn là cùng củng cố thực tiễn cho một vấn đề chính sách. Một phản ánh của cử tri là điểm bắt đầu. HĐND có thể thông qua giám sát, chất vấn, khảo sát để làm rõ. Từ nội dung các dự thảo lấy ý kiến tại hội nghị, ĐBQH chuyên trách tiếp tục đặt vấn đề đó trong phạm vi rộng hơn thông qua nhiều kênh liên hệ với cử tri, có thể đặt ra các câu hỏi để tham vấn thêm ý kiến nhằm củng cố cho ý kiến lập luật xây dựng pháp luật của mình. Ví dụ: quy định hiện hành đang vướng ở đâu, có liên quan đến luật nào khác không, cần sửa quy định hay cần thay đổi cách tổ chức thực hiện? Theo cách ấy, thông tin từ cơ sở không bị “đứt mạch” khi lên nghị trường.

Ngược lại, sau khi luật được ban hành, chính HĐND và đại biểu ở địa phương lại là một trong những kênh quan trọng để theo dõi, phản ánh quá trình thực hiện. Một quy định có đi vào cuộc sống hay không, có phát sinh thủ tục mới hay không, phân cấp có đi cùng nguồn lực và trách nhiệm hay không - những câu hỏi ấy cần được trả lời từ thực tiễn. Đó cũng chính là tinh thần Chủ tịch Quốc hội đặt ra tại hội nghị: không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp.

Với ĐBQH chuyên trách, chất lượng ấy được tạo nên từ nghiên cứu sâu ở nghị trường nhưng cũng từ khả năng bắt rễ với cuộc sống, lắng nghe cử tri, phối hợp với HĐND các cấp và theo dõi chính sách đến tận nơi thực hiện. Từ một vấn đề cụ thể của địa phương, đại biểu có thể nhận diện vấn đề chung của chính sách; từ một kiến nghị của cử tri, có thể hình thành một đề xuất hoàn thiện pháp luật. Khi đó, nghị trường không xa cơ sở, còn cơ sở không đứng ngoài quá trình làm luật. Đó cũng là ý nghĩa của hội nghị dành cho các ĐBQH hoạt động chuyên trách: làm luật không chỉ bằng năng lực nghiên cứu hồ sơ, mà bằng khả năng đưa thực tiễn vào từng chính sách; để mỗi đạo luật khi trở lại cuộc sống góp phần đắc lực giải quyết được những vấn đề người dân đang đối mặt.