Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Không nên chỉ nhìn vào lợi ích kinh tế hay số thu ngân sách

Mở rộng địa điểm cấm hút thuốc cần có lộ trình rõ ràng, giai đoạn chuyển tiếp hợp lý

Đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, thảo luận tại Tổ 2 sáng nay, 21/10, các ĐBQH TP. Hồ Chí Minh bày tỏ nhất trí cao sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật.

Phát biểu về dự luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị làm rõ phạm vi cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá, mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, tăng cường kiểm soát thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và hoàn thiện cơ chế thực thi.

Chủ tịch Quốc hội nêu thực tế, ai cũng biết thuốc lá có hại cho sức khỏe, nhưng người đã nghiện thuốc thì hầu như vẫn tiếp tục hút.

Dự thảo Luật cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm, bao bì, hình ảnh và tên nhãn hiệu thuốc lá tại điểm bán, thay vì cho phép mỗi trưng bày nhãn hiệu, bao bì như Luật hiện hành. Theo Chủ tịch Quốc hội, cần giải thích rõ khái niệm trưng bày và tiếp thị trực tiếp; đồng thời đánh giá tính khả thi trong thực tế, nhất là tại các cửa hàng miễn thuế, ga hàng không, khu vực biên giới. Cần phân định rõ quy định cấm trưng bày với hoạt động niêm yết giá, sử dụng tên thương mại hợp pháp theo Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Giá.

Việc quy định tủ đựng thuốc lá kín, không để lộ sản phẩm, theo Chủ tịch Quốc hội là phù hợp với mục tiêu giảm kích thích mua thuốc lá. Tuy nhiên, cần có hướng dẫn cụ thể và chế tài đủ mạnh để tránh tình trạng quy định cấm nhưng việc thực hiện lại hình thức.

Về mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, dự thảo Luật đề xuất chuyển một số địa điểm như khách sạn, quán bar, karaoke, vũ trường, nhà hàng từ mô hình có khu vực hút thuốc riêng sang cấm hút thuốc hoàn toàn; đồng thời bổ sung tàu thủy, tàu hỏa vào nhóm phương tiện giao thông công cộng cấm hút thuốc hoàn toàn.

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ đồng tình với việc mở rộng các khu vực không khói thuốc, nhấn mạnh quyền được bảo vệ sức khỏe của người không hút thuốc; đồng thời cho rằng, việc bố trí các điểm hút thuốc cần được thực hiện rõ ràng, đúng quy định.

Dẫn kinh nghiệm Singapore về xử phạt hành vi vứt tàn thuốc nơi công cộng, chỉ cần vứt tàn thuốc ra đường, nếu bị camera ghi lại, người vi phạm có thể bị phạt 300 đô la Singapore, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, quy định chỉ phát huy hiệu quả khi có cơ chế kiểm tra, giám sát và xử phạt nghiêm minh.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý việc mở rộng địa điểm cấm hút thuốc cần có lộ trình rõ ràng, giai đoạn chuyển tiếp hợp lý và hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh hoạt động, bảo đảm thực thi đồng bộ.

Tăng cảnh báo sức khỏe, kiểm soát chặt thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Đối với đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên 85% trên mỗi mặt chính trước và sau bao thuốc, đồng thời bổ sung số điện thoại tổng đài hỗ trợ cai nghiện và thay đổi mẫu cảnh báo định kỳ, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, cảnh báo sức khỏe là cần thiết nhưng cũng chưa đủ để thay đổi hành vi của người nghiện thuốc lá.

Do đó, chính sách cần kết hợp giữa cảnh báo với các biện pháp quản lý, phòng ngừa và hỗ trợ cai nghiện hiệu quả. Cần quy định rõ thời hạn thay đổi mẫu cảnh báo và có cơ chế giám sát để tránh tình trạng doanh nghiệp trì hoãn thực hiện. Việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực cai nghiện thuốc lá theo hướng hậu kiểm, tuân thủ hướng dẫn của Bộ Y tế.

Đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới, Chủ tịch Quốc hội cho biết, trước đây cũng có ý kiến khác nhau giữa các cơ quan về việc cấm hoàn toàn hay chỉ thí điểm cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định lại quan điểm "không thí điểm đối với những sản phẩm đã được xác định là có tác hại đến sức khỏe. Khi cơ quan y tế xác định rõ tác hại thì cần có biện pháp quản lý kiên quyết". Đồng thời đề nghị cần tăng cường thực hiện quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi; kiểm soát việc mua bán qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng số; sử dụng phương tiện kỹ thuật, nghiệp vụ để phát hiện và xử lý vi phạm.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Luật cần giải thích rõ các khái niệm, định nghĩa rõ ràng, phạm vi điều chỉnh và hành vi bị cấm, nhất là đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và những sản phẩm mới có thể xuất hiện trong tương lai. Quy định pháp luật phải có tính dự liệu, tránh để công nghệ mới vượt ra ngoài phạm vi điều chỉnh.

Đánh giá đầy đủ tác động, không chỉ nhìn vào nguồn thu ngân sách

Yêu cầu Luật phải khả thi, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị làm rõ các trường hợp ngoại lệ nếu có, phân định trách nhiệm giữa các cơ quan liên quan, nhất là ngành y tế, công an, công thương và chính quyền địa phương.

Đồng thời, cần đánh giá tác động của các quy định đối với tình trạng buôn lậu thuốc lá và nguồn thu ngân sách. Theo Chủ tịch Quốc hội, không nên chỉ nhìn vào lợi ích kinh tế hay số thu ngân sách. Nếu các quy định góp phần phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật thì lợi ích xã hội mang lại sẽ rất lớn.

"Việc hoàn thiện pháp luật cũng cần cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quyền sản xuất, kinh doanh hợp pháp đối với các sản phẩm thuốc lá truyền thống. Phải hoàn thiện căn cứ khoa học, tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi thông qua Luật, tránh quy định hình thức, khó áp dụng. Nội dung nào cấm trong luật thì phải quy định rõ, hạn chế tình trạng phải chờ nghị định, thông tư hướng dẫn mới có thể triển khai", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Song song với các quy định cấm và biện pháp xử lý vi phạm, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị tăng cường công tác truyền thông, hỗ trợ cai nghiện và xây dựng môi trường không khói thuốc. Việc nâng cao ý thức phải được thực hiện thường xuyên, từ từng cá nhân, gia đình đến nhà trường và toàn xã hội.

Cha mẹ có trách nhiệm quản lý, giáo dục con em; nhà trường có trách nhiệm quản lý học sinh, trang bị kiến thức và kỹ năng phòng tránh tác hại của thuốc lá; chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội cần phối hợp thực hiện. "Phải phát huy trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội, đặc biệt trong việc ngăn ngừa thanh thiếu niên tiếp cận, sử dụng thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá mới", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.