Truyện ngắn đoạt giải bị nghi do AI viết

Ảnh: Alamy/Theguardian.

Một vài đặc điểm cú pháp được cho là điển hình của văn AI. Một phán quyết của một nền tảng nhận diện văn AI. Tác phẩm truyện ngắn đoạt giải thưởng văn học danh giá Commonwealth đang đứng trước búa rìu dư luận khi bị cho là văn bản do AI viết.

Những dấu hiệu điển hình của văn AI?

Truyện ngắn The Serpent in the Grove của Jamir Nazir đã được xướng tên là tác phẩm đoạt giải thưởng Commonwealth vào 16/5 và được xuất bản trên tạp chí Granta. Không lâu sau, các “thám tử AI” cùng một vài nhà phê bình văn học đã lập tức chú ý đến tác phẩm và tác giả này.

Ethan Mollick, giáo sư của Wharton, một người chuyên nghiên cứu tác động của AI lên giáo dục và môi trường làm việc, đã tố tác phẩm truyện ngắn này là văn AI trên mạng xã hội Bluesky. Theo trực giác, Mollick đã quét văn bản qua Pangram, một trong những công cụ phát hiện AI được coi là chính xác nhất hiện có, và The Serpent in the Grove bị đánh dấu đỏ hoàn toàn.

Cây viết Brittany Allen trên văn đàn Literary Hub gọi đây là một ngày u ám nữa cho sức sáng tạo của con người và rằng có nhiều bằng chứng cho thấy tác phẩm đoạt giải khả năng cao là do AI viết.

Nhiều cấu trúc như “không những…, mà còn…” cũng bị chỉ ra là một dấu hiệu điển hình của văn AI. Theo tờ The Guardian, cáo buộc này thúc đẩy một cuộc tranh luận thú vị về những dấu hiệu nhận diện văn AI: việc lạm dụng gạch ngang em dash (—), các tính từ bổ trợ cường điệu mơ hồ như “quietly powerful (mạnh mẽ thầm lặng)” và “deeply transformative (mang tính biến đổi sâu sắc)”.

Nhiều người cho rằng tác giả đoạt giải này có vẻ bí hiểm đến đáng ngờ. Tiểu sử trên mạng của Nazir giới thiệu ông là “một nhà văn Trinidad gốc Đông Ấn, người có các tác phẩm khai thác những giao điểm văn hoá giữa vùng Caribbean và cộng đồng người Ấn hải ngoại”. Theo tờ The Jamaica Observer, Nazir 61 tuổi. Năm 2018, Nazir dường như đã tự xuất bản cuốn sách thơ và nhận được nhiều phản hồi tích cực trên Amazon. Ngoài ra, người ta tìm được rất ít thông tin về tác giả này. Trên trang LinkedIn của Nazir, ông cũng rất chăm bàn về chủ đề AI. Nhiều người cho rằng ông ủng hộ sự phát triển của AI.

AI là công cụ hiệu quả nhất để "vạch mặt" AI?

Quỹ trao giải và Granta cho biết họ đã xem xét các cáo buộc nhưng chưa đi đến kết luận được liệu tác phẩm có thực sự do AI viết hay không. Họ thừa nhận rằng khả năng nhận diện văn bản AI vẫn còn giới hạn. Hội đồng chấm giải cho biết họ không sử dụng công cụ kiểm tra AI trong quá trình chấm giải vì việc đưa các bản thảo chưa xuất bản vào những hệ thống ấy “sẽ làm dấy lên mối quan ngại sâu sắc liên quan đến sự đồng thuận và quyền sở hữu nghệ thuật” và rằng công cụ nhận diện văn AI “không phải lúc nào cũng chính xác và vô ngộ”.

Theo quỹ Commonwealth Foundation và Granta, mọi thí sinh có tác phẩm dự thi đều đã cam kết tác phẩm là do họ sáng tác và không sử dụng AI. Đồng thời, họ cũng đã xác nhận lại thông qua “các cuộc trao đổi bổ sung”.

Tổng giám đốc quỹ Commonwealth, Razmi Farook, nói: “Cho đến khi xuất hiện một công cụ hay quy trình thẩm định đủ đáng tin cậy để phát hiện việc văn AI, đồng thời giải quyết được những khó khăn liên quan đến việc xử lý tác phẩm chưa xuất bản, quỹ và giải truyện ngắn Commonwealth vẫn phải vận hành dựa trên nguyên tắc niềm tin.”

“Có thể các giám khảo đã trao giải cho một trường hợp đạo văn do AI gây ra. Chúng ta chưa biết rõ, và có lẽ sẽ chẳng bao giờ biết rõ”, Sigrid Rausing, từ phía Granta, nhận định.

Đại diện Granta cũng nhấn mạnh rằng họ không kiểm soát các truyện đoạt giải mà chỉ xuất bản chúng như một phần trong thỏa thuận với Commonwealth Foundation. Họ cho biết đã quét truyện thắng giải qua công cụ AI Claude, và công cụ này đưa ra câu trả lời lấp lửng về nguồn gốc tác phẩm: có lẽ không hoàn toàn do AI tạo ra, nhưng cũng có lẽ không hoàn toàn do con người viết.

Những tranh cãi xoay quanh việc nhận diện văn AI đồng thời tạo ra một thị trường ngách sôi động cho các nhà phát triển AI: cải tiến các công cụ nhận diện văn AI như Pangram. Pangram hoạt động khá tốt trong các thử nghiệm có kiểm soát, nhưng các nghiên cứu về hiệu quả của những công cụ phát hiện AI cho thấy sẽ sớm có một cuộc chạy đua giữa các nền tảng/công cụ nhận diện AI.

“Kể cũng khá là mỉa mai”, Rausing nhận xét, “rằng ngoài trực giác con người, chính AI lại là công cụ hiệu quả nhất để phơi bày những thứ do AI tạo ra. Cho đến khi Commonwealth Foundation đi đến kết luận dứt khoát, chúng tôi sẽ vẫn giữ các truyện này trên website”.