Phát triển AI và cái giá phải trả của lao động thế giới thứ ba

Trong cuốn sách mới của mình, Empire of AI: Dreams and nightmares in Sam Altman’s OpenAI, Karen Hao viết về cách các công ty ở Thung lũng Silicon đang cạnh tranh vị trí dẫn đầu về phát triển AI và đồng thời đưa đến nhiều thiệt hại cho người lao động ở các quốc gia nghèo hơn.

Cuốn sách ra mắt vào thời điểm OpenAI, Google, Meta và nhiều công ty phương Tây khác đang đẩy nhanh các dự án AI trước sức ép cạnh tranh ngày càng tăng từ Trung Quốc.

Các mô hình AI của các ông lớn phương Tây đang được xây dựng nhờ một lực lượng lao động ẩn danh khổng lồ ở các quốc gia như Kenya, Philippines và Venezuela, những người phân loại dữ liệu, kiểm duyệt nội dung, đào tạo và thử nghiệm các mô hình AI.

Những người lao động này đã phàn nàn về tình trạng bấp bênh và bóc lột, bao gồm mức lương thấp, chấn thương tâm lý do kiểm duyệt nội dung gây khó chịu và bị sa thải khi muốn được nhận quyền lợi lao động.

Trong cuốn sách của mình, Hao, một trong những nhà báo đầu tiên được tiếp cận OpenAI vào năm 2019, lập luận rằng con đường phát triển AI hiện tại (bằng cách sử dụng lực lượng lao động giá rẻ) không phải là con đường duy nhất.

Nguồn lao động dồi dào cho giới AI

Công ty gán nhãn dữ liệu Sama và khách hàng Meta của họ đang phải đối mặt với một loạt vụ kiện từ những người kiểm duyệt nội dung ở Kenya và Ghana về điều kiện làm việc bóc lột. Ngoài ra cũng có nhiều báo cáo tương tự về OpenAI. Theo Hao, nhiều quốc gia sản sinh ra nguồn lao động công nghệ lớn vẫn đang chìm trong tình trạng khó khăn cả về kinh tế và xã hội.

Do đó, khi các công ty từ Bắc bán cầu đi tới các quốc gia này, họ có thể dễ dàng tìm thấy lực lượng lao động có trình độ học vấn cao và có khả năng sử dụng Internet tốt. Họ đang rất cần việc làm và sẵn sàng làm việc với bất kỳ mức lương nào.

Trong khi chính phủ của một số quốc gia như vậy đang ở trong tình thế khó khăn, có thể do thể chế chính trị kém phát triển và nền kinh tế biến động mạnh, nên không suy xét kĩ đến sự gia nhập của các ông lớn công nghệ phương Tây, thì ngay cả các chính phủ đang hoạt động tốt cũng sẵn sàng cho phép các công ty này hoạt động để mang về một khoản đầu tư và trở thành một phần của chuỗi công nghệ toàn cầu.

Thêm vào đó, lực lượng lao động này làm việc cho giới AI thông qua các công ty gán nhãn dữ liệu, điều giúp giới AI không phải chịu trách nhiệm trực tiếp về mặt mặt pháp lý và đạo đức với nhân viên của họ.

Tình trạng bấp bênh và những chấn thương thường trực

Những công việc phổ biến của lực lượng lao động trên là làm việc với một khối lượng lớn dữ liệu nguồn, trong đó có kiểm duyệt nội dung cho AI. Đặc thù công việc này là tiếp xúc với đủ loại dữ liệu, trong đó có nhiều nội dung gây chấn thương tâm lý. Bất kể họ được hưởng phúc lợi gì, dù là tiền lương hay được tư vấn sức khỏe tinh thần, thì bản thân công việc này cũng gây tổn hại rất nhiều cho bất kỳ ai làm việc trong thời gian dài.

Bên cạnh đó, việc làm của họ còn rất bấp bênh vì giới AI liên tục tìm kiếm các nhóm dân số và vùng đất mới để khai thác nguồn lao động rẻ hơn và nghe lời hơn.

Sau khi người lao động Venezuela đòi hỏi mức lương cao hơn khi điều kiện kinh tế của họ dần cải thiện, các công ty AI đi tới các vùng đất xa hơn, tìm kiếm người lao động nói tiếng Anh ở Kenya, Philippines và Ấn Độ.

Đặc biệt, với những quốc gia đang trải qua khủng hoảng kinh tế hoặc chính trị, nguồn lao động để khai thác là rất dồi dào.

Và để biện minh cho điều này, các công ty AI nói rằng để có tiến bộ về mặt công nghệ, cần có lực lượng lao động lớn đương đầu với sự phong phú của dữ liệu gốc.

Tuy nhiên, sự đánh đổi đó không hoàn toàn đúng. Con đường trên chỉ phục vụ cho các AI dựa trên mô hình dữ liệu lớn, sử dụng thông tin trên toàn bộ Internet và cần một đội ngũ nhân viên để lọc ra nội dung tệ nhất của nó.

Còn hiện tại, nhiều tổ chức nghiên cứu bên ngoài Thung lũng Silicon đã đưa ra ý tưởng về các AI được phát triển dựa trên các tập dữ liệu chuyên biệt, không bao gồm mọi nội dung trên thế giới. Theo chiến lược đó, loại công việc gây tổn hại tâm lý người lao động có thể được giảm thiểu đáng kể hoặc thậm chí loại bỏ.