Người xưa trọng sách: Sách rất có ích cho thần trí con người
- Thứ hai - 15/04/2024 03:36
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Mở đầu Kiến văn tiểu lục, trong phần "Khuyên răn", Lê Quý Đôn đã dẫn lời người xưa rằng: "Đọc sách mà tìm được một nghĩa, cũng như được một thuyền hạt ngọc", cho thấy giá trị của sách chẳng kém gì vàng bạc châu báu.
"Gắng gỏi đọc sách để sáng tỏ đạo giữ mình"
Vẫn họ Lê, đã có ý kiến riêng của bản thân trong Đại Việt thông sử qua những kinh điển đã đọc, qua trải nghiệm của bản thân: "Đời nào cũng có các bậc đại nho có tiếng biên soạn sách vở. Đôi khi có lời bàn bạc, tuy chưa hẳn là thuần túy, nhưng chủ yếu cũng là những lời do tinh anh của trời đất hun đúc lại; gốc ở ý nghĩ sâu xa trong lòng mà ra".
Sách cung cấp tri thức, mở mang tâm trí cho người đọc. Sách cũng là nơi các văn nhân thi sĩ, nhà trước thuật thể hiện tài nghệ, kiến thức của mình truyền bá, lưu giữ cho đời. Bởi vậy trong Lịch triều hiến chương loại chí, nhà bác học Phan Huy Chú đúc kết: "Cái diệu trong chế tác tỏ ra ở điển lễ hiến chương, cái hay trong tâm thuật ngụ vào trong văn chương sách vở, cho nên xem đến tư văn thì biết được đạo đời. Thư tịch, văn minh của loài người là ở đó".
Bàn về ý nghĩa, công dụng của sách đối với văn hiến nước nhà, lời các đấng quân vương, nhà nho chức nghiệp là sát hợp hơn cả. Vua sáng Lê Thánh Tông là người ham đọc, tìm hiểu nghĩa lý thánh hiền qua sách vở, ngài còn lưu tâm việc ấy với quan lại. Đại Việt sử ký toàn thư chép năm Đinh Hợi (1467), vua dặn dò Thượng thư Bộ Hình Trần Phong: "Nay ta ký thác trách nhiệm nặng nề cho nhà ngươi, ngươi cốt giữ lấy 4 chữ "cần, thành, đôn, ý" [siêng năng, chắc chắn, thành thực, tốt đẹp] mà thôi, chả lẽ ngươi lại không gắng gỏi đọc sách để sáng tỏ đạo giữ mình hay sao?". Trong lời nhắn nhủ ấy, sách giúp kẻ làm quan giữ được mình trong sạch.