Mở rộng không gian phát triển xuất bản

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành NGUYỄN NGUYÊN:
Chuyển từ tư duy quản lý lĩnh vực sang phát triển hệ sinh thái tri thức quốc gia

Một trong những điểm mới rất đáng chú ý của Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới là cách xác định vị trí của ngành xuất bản. Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản khẳng định xuất bản là “một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và Nhân dân”, đồng thời nêu rõ cần xây dựng ngành xuất bản thành “một ngành kinh tế - công nghệ phát triển toàn diện, vững chắc”.

Đến Chỉ thị 04, nhận thức đó được phát triển lên một nấc mới. Văn bản không chỉ nhắc lại tính chất kinh tế - công nghệ, mà còn xác lập xuất bản là ngành kinh tế - công nghệ phát triển, “giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị”, đồng thời tham gia trực tiếp vào việc tích lũy, sáng tạo, truyền bá giá trị văn hóa, tinh thần, tạo lập giá trị xã hội, nâng cao dân trí và phát triển văn hóa.

Ngay trong phần quan điểm chỉ đạo, Chỉ thị 04 còn đặt xuất bản trong mối liên hệ với nội dung số, tài sản số, hệ sinh thái sáng tạo, năng lực cạnh tranh quốc gia và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từ chỗ chủ yếu sản xuất sách, xuất bản được nhìn rộng hơn như một ngành tổ chức, chế biến, xác thực, lưu chuyển và lan tỏa tri thức trên nhiều nền tảng.

Khái niệm “hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị” là điểm mới đặc biệt đắt giá. Bởi “hạt nhân” ở đây không chỉ là vị trí quan trọng, mà còn hàm ý vai trò trung tâm kết nối giữa tác giả, nhà xuất bản, công nghệ, dữ liệu, phát hành, thư viện, giáo dục, truyền thông và bạn đọc. Khi xuất bản được đặt ở vị trí này, ngành không còn là “khâu cuối” đưa tri thức ra xã hội, mà trở thành lực lượng tổ chức cả chuỗi giá trị tri thức, từ sáng tạo nội dung, chuẩn hóa tri thức, số hóa, lưu trữ, phân phối đến thương mại hóa và quốc tế hóa nội dung. Đó chính là bước dịch chuyển từ tư duy quản lý một lĩnh vực sang tư duy phát triển một hệ sinh thái tri thức quốc gia.

Giám đốc - Tổng Biên tập NXB Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh NGUYỄN THÀNH LỢI:
Nền tảng để ngành xuất bản chuyển mình mạnh mẽ hơn

Chỉ thị số 04-CT/TW có thể xem là một bước “định vị lại” ngành xuất bản trong bối cảnh mới. Nếu trước đây xuất bản chủ yếu được nhìn nhận như một lĩnh vực tư tưởng - văn hóa thì nay đã được xác định rõ hơn là một ngành kinh tế - công nghệ, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái nội dung số. Điểm mới cho thấy xuất bản vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị, vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa tham gia vào quá trình hình thành tài sản số và sức mạnh mềm quốc gia. Chính vì vậy, Chỉ thị không chỉ là định hướng mà còn là nền tảng để ngành xuất bản chuyển mình mạnh mẽ hơn.

Điểm đột phá mà tôi tâm đắc là chuyển từ tư duy “làm sách” sang tư duy “làm nội dung”. Xuất bản không còn bó hẹp trong khuôn khổ ấn phẩm in khi xác định nội dung là tài sản cốt lõi. Giờ đây, nội dung mở rộng ra toàn bộ hệ sinh thái truyền thông, giáo dục và giải trí. Có thể nói rằng nhiều cơ hội hơn được mở rộng từ tư duy này. Chẳng hạn, cơ hội phát triển kinh tế nội dung, gia tăng giá trị từ một sản phẩm xuất bản thông qua đa dạng hóa hình thức khai thác; cơ hội hội nhập quốc tế khi nội dung có thể được chuyển tải qua nhiều nền tảng và tiếp cận thị trường toàn cầu; cơ hội thu hút nguồn lực xã hội thông qua các mô hình hợp tác công - tư mà chỉ thị đã đề cập. Nếu tận dụng tốt, ngành xuất bản có thể trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng của công nghiệp văn hóa mà Nghị quyết số 80-NQ/TW cũng đã đề cập.

Dưới góc độ của một đơn vị xuất bản công lập, tôi mong các chủ trương trong Chỉ thị sớm được cụ thể hóa thành cơ chế, chính sách cụ thể, đặc biệt là chính sách tài chính, đầu tư và hỗ trợ chuyển đổi số cho các nhà xuất bản. Có thể nghiên cứu xây dựng hạ tầng số dùng chung, bao gồm nền tảng phân phối và các công cụ hỗ trợ quản lý, nhằm giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động. Cần có giải pháp mạnh mẽ hơn trong bảo vệ bản quyền để tạo điều kiện cho các nhà xuất bản yên tâm đầu tư phát triển nội dung. Chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, kết hợp giữa chuyên môn và năng lực công nghệ…

Giám đốc Nhà xuất bản Kim Đồng BÙI TUẤN NGHĨA:
Tiền đề và động lực để ngành xuất bản phát triển

Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư có nội dung mang tính định hướng chiến lược đối với ngành xuất bản trong 20 năm tới. Trong rất nhiều điểm mới về quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp, điều Nhà xuất bản thấy tâm đắc nằm ở một nội dung rất giản dị (ở phần tổ chức thực hiện): “Triển khai tiết đọc sách thành môn tự chọn trong hệ thống trường từ cấp tiểu học".

Dù là một ý nhỏ, nhưng theo tôi đây là một vấn đề căn cốt. Muốn xây dựng một xã hội học tập thì nhất thiết phải có những thế hệ đọc sách; muốn có “người đọc” thì phải hình thành được “thói quen đọc sách” từ sớm. Để xây dựng được thói quen đọc sách thì không có môi trường nào tốt hơn nhà trường - nơi các con gắn bó từ lúc biết đọc. Đây cũng là giải pháp khả thi và dễ triển khai, không đòi hỏi nhiều nguồn lực, chỉ cần sự đồng lòng, chung tay của gia đình, nhà trường và xã hội.

Làm sao để có thêm nhiều người yêu sách, thích đọc sách luôn là điều trăn trở của những người làm sách trong nhiều năm qua, nay đã được thể hiện trong một chủ trương chính thức của Đảng. Khi có nhiều người đọc thì sẽ có những người viết, và sẽ có những cuốn sách hay. Thị trường xuất bản lớn mạnh thì các nhà xuất bản cũng sẽ mạnh. Đây là tiền đề và cũng là động lực để ngành xuất bản phát triển, góp phần vào việc xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia.