Luật Xuất bản sửa đổi mở đường cho sách điện tử

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản (năm 2026) xác định hoạt động xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là một ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia. Các hoạt động trong ngành được luật định hướng theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để xây dựng nền xuất bản hiện đại.

Quy trình mới dành cho xuất bản điện tử

Về chính sách hỗ trợ, Nhà nước quy định việc đầu tư phát triển hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành quản lý nhà nước, chuyển đổi số và phát triển thị trường xuất bản.

Luật bổ sung quy định về ưu đãi thuế, tín dụng cho các cơ sở in đầu tư đổi mới công nghệ hiện đại, ứng dụng công nghệ xanh, kinh tế tuần hoàn; đối với cơ sở phát hành và doanh nghiệp đầu tư phát triển hạ tầng số, mạng lưới phân phối xuất bản phẩm phục vụ các đối tượng, địa bàn thuộc diện chính sách và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Đặc biệt, luật định hướng xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm; đồng thời đầu tư phát triển xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hoạt động xuất bản theo quy định của pháp luật.

Đối với điều kiện thực hiện xuất bản điện tử, Điều 45 quy định nhà xuất bản phải bảo đảm có năng lực về thiết bị, công nghệ, nhân lực kỹ thuật để điều hành và quản lý quá trình xuất bản điện tử.

Theo đó, các đơn vị phải có biện pháp kỹ thuật phù hợp để ngăn chặn việc sao chép, can thiệp bất hợp pháp vào nội dung xuất bản phẩm và sử dụng tên miền quốc gia Việt Nam ".vn" khi thực hiện trên môi trường Internet. Trường hợp xuất bản, phát hành qua ứng dụng trên thiết bị di động, bên cạnh việc tuân thủ các quy định chung, đơn vị phải chấp hành quy định về quản lý hoạt động thương mại điện tử và ứng dụng trên thiết bị di động.

Luật cũng bổ sung các quy định cụ thể đối với cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian phát hành xuất bản phẩm. Các đơn vị này phải thiết lập cơ chế quản trị để ngăn chặn, gỡ bỏ hoặc hạn chế truy cập đối với các nội dung vi phạm pháp luật theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.

Đồng thời, luật yêu cầu các cơ sở trung gian áp dụng giải pháp công nghệ nhận dạng nội dung số để chủ động phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan, kết hợp phối hợp chặt chẽ với nhà xuất bản và cơ quan quản lý nhà nước trong việc xử lý các xuất bản phẩm vi phạm trên không gian mạng.

Trách nhiệm của nhà xuất bản trong môi trường số

Tại Điều 50, trách nhiệm của nhà xuất bản trong môi trường số quy định rõ ràng về việc bảo đảm nội dung xuất bản phẩm điện tử phát hành đúng với nội dung nộp lưu chiểu và bảo đảm khả năng truy xuất dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước.

Nhà xuất bản có trách nhiệm thực hiện các biện pháp kỹ thuật để ngăn chặn việc can thiệp vào nội dung hoặc gỡ bỏ các xuất bản phẩm vi phạm pháp luật khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, nhà xuất bản không được tự ý sao chép, số hóa, lưu trữ, truyền đưa, phát tán hoặc phát hành trái phép các xuất bản phẩm trên môi trường điện tử và các nền tảng số vi phạm pháp luật về xuất bản và các quy định pháp luật liên quan.

Công tác lưu chiểu tại Điều 28 cũng được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với từng loại hình. Đối với xuất bản phẩm in, nhà xuất bản vẫn thực hiện nộp lưu chiểu bằng bản in vật lý; đối với xuất bản phẩm điện tử, việc nộp lưu chiểu sẽ được thực hiện bằng tệp điện tử thông qua hệ thống lưu chiểu điện tử.

Ngoài ra, để phục vụ xây dựng kho tri thức số, nhà xuất bản có trách nhiệm nộp cả xuất bản phẩm và tệp xuất bản phẩm điện tử cho Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Cuối cùng, luật bổ sung quy định đối với các tổ chức nước ngoài cung cấp dịch vụ trung gian phát hành trên không gian mạng cho người sử dụng tại Việt Nam. Các tổ chức này phải lưu giữ thông tin phục vụ việc xác định danh tính nguồn phát hành, chủ động ngăn chặn, gỡ bỏ các xuất bản phẩm điện tử vi phạm, và bắt buộc phải có người đại diện theo pháp luật tại Việt Nam để tiếp nhận, xử lý yêu cầu từ cơ quan quản lý nhà nước.

Các quy định mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi và ổn định cho các đơn vị, đối với các cơ sở phát hành xuất bản phẩm điện tử đã được cấp xác nhận đăng ký hoạt động trước ngày luật có hiệu lực, luật quy định họ không phải thực hiện lại thủ tục thông báo hoạt động. Chỉ trong trường hợp có sự thay đổi thông tin so với giấy xác nhận đã cấp, đơn vị mới phải thực hiện thông báo về sự thay đổi theo quy định của luật mới.

Tuy nhiên, đối với các cơ sở phát hành đã được cấp xác nhận trước đó nhưng có chi nhánh, địa điểm kinh doanh đặt ngoài trụ sở chính, luật yêu cầu bắt buộc phải thực hiện thông báo hoạt động cho các chi nhánh, địa điểm này trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày luật có hiệu lực thi hành.