Lịch sử của những ‘thương hiệu vàng’ ngành xuất bản TP.HCM

...ngày 24/3/1981, Ủy ban nhân dân Thành phố cho lập ngay Nhà xuất bản Măng Non để in gấp các loại sách thiếu nhi.

Ngày 28/12/1977, Nhà xuất bản Văn học Giải phóng kết hợp với một số bộ phận văn hóa khác của Thành phố để thành lập nhà xuất bản mới mang tên Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 29/4/1980, bộ phận phụ trách mảng văn học, văn nghệ của Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh tách ra hoạt động độc lập và mang tên Nhà xuất bản Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh. Từ đó, Nhà xuất bản Tổng hợp gọi là Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh (gần đây lấy lại tên Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh).

Với ba nhà xuất bản trên đây, chỉ 6-7 năm đầu đã xuất bản trên 550 tên sách với hơn 8 triệu bản, bình quân mỗi nhà xuất bản ấn hành được hàng năm trên dưới 40 đầu sách. Ngoài ra còn có hơn triệu bản sách hay tài liệu không chuyên nghiệp, do các đoàn thể, ban ngành trên địa bàn Thành phố xuất bản theo yêu cầu công tác của từng ngành, hoặc chỉ để lưu hành nội bộ.

Tổng số sách phát hành trong 10 năm đầu cho bạn đọc Thành phố bao gồm sách của ba nhà xuất bản Thành phố, các nhà xuất bản Trung ương và các tỉnh, sách nhập của nước ngoài lên đến hơn triệu bản, hàng năm đều tăng. Năm 1980 được 2,97 triệu bản, năm 1984 lên hơn 7 triệu bản, gấp hơn 6 lần năm 1975. Số lượng văn hóa phẩm xuất khẩu cũng được thực hiện hàng năm, riêng năm 1984 được hơn 1 triệu bản. Tính bình quân đầu người hàng năm, số sách phát hành ở Thành phố vượt khá xa chỉ tiêu bình quân cả nước, song vẫn chưa thấm vào đâu so với nhu cầu đọc sách của quần chúng nhân dân Thành phố.

Gian hàng NXB Tổng hợp TP.HCM tại Đường sách Thủ Đức. Ảnh: NXBHCM.

Ba nhà xuất bản của Thành phố cùng với ngành phát hành sách đã phục vụ bạn đọc Thành phố nhiều sách phổ cập các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, ôn lại truyền thống anh hùng của dân tộc và của nhân dân Thành phố, vạch rõ sự thâm độc của chủ nghĩa thực dân mới, nhiều sách nâng cao kiến thức khoa học kỹ thuật phục vụ sản xuất và đời sống, kiến thức quản lý kinh tế, quản lý xã hội, nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật tiêu biểu của dân tộc và của nhân loại, và đặc biệt là rất nhiều sách hay, bổ ích cho thiếu niên nhi đồng. Thiếu niên nhi đồng là đối tượng được Đảng bộ và chính quyền Thành phố đặc biệt quan tâm chăm sóc. Tuy chưa được hoàn toàn như mong muốn, nhưng sự chăm sóc đó cũng đã được thể hiện rõ nét trong những cố gắng về mặt xuất bản sách, báo của Thành phố dành cho các em.

Từ ngày có chủ trương đổi mới, mở cửa theo hướng kinh tế thị trường, số lượng nhà xuất bản tăng lên nhiều, mặc dầu vẫn thuộc các cơ quan Nhà nước, của các đoàn thể, không có nhà xuất bản nào của tư nhân. Ngày 3/2/1986, Nhà xuất bản Măng Non đổi tên thành Nhà xuất bản Trẻ thuộc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Thành phố. Rồi các cơ quan, các đoàn thể cũng thành lập nhà xuất bản, như ngày 14/10/1999, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh lập nhà xuất bản mang tên của trường. Ngày 4/1/2005, Tổng Công ty Văn hóa Sài Gòn thành lập Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn.

Đến năm 2020, Thành phố Hồ Chí Minh chỉ còn 4 nhà xuất bản là Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Trẻ, Nhà xuất bản Văn hóa - Văn nghệ (do sáp nhập hai Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn và Nhà xuất bản Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh) và Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cùng với các nhà xuất bản do các cơ quan Trung ương và Đại học quản lý, 24 chi nhánh nhà xuất bản Trung ương và địa phương, 5 văn phòng đại diện của nhà xuất bản nước ngoài, 250 cơ sở in ấn, 38 công ty phát hành cấp thành phố, hàng trăm nhà sách lớn, mỗi năm đã cung cấp hàng vạn đầu sách giá trị các ngành, đáp ứng nhu cầu đọc của nhân dân Thành phố. Các công ty sách tư nhân cũng đóng góp một phần không nhỏ trong việc phát triển thị trường sách và lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng.