Kỳ nghỉ này bạn đọc sách gì?

Ma cà rồng - ma quỷ, tưởng tượng và bản sắc, xã hội Thái

Văn hóa đại chúng ngày nay dễ tạo ấn tượng rằng ma cà rồng là một ý niệm xuất phát từ phương Tây, dần du nhập vào các nền văn hóa khác. Sách biên khảo Ma cà rồng - Ma quỷ, tưởng tượng và bản sắc, xã hội Thái của Nguyễn Mạnh Tiến đưa ra một góc nhìn khác: hiện tượng này đã được ghi nhận, biến dạng và tái kiến tạo trong nhiều tầng văn bản của lịch sử Việt Nam.

Từ các thư tịch trung đại đến đến các ghi chép cận đại và những khảo tả dân tộc chí đầu thế kỷ 20, hình tượng "ma hút máu" xuất hiện dưới nhiều tên gọi khác nhau: phi phống, phí phông, phỉ phông, ma cà rồng, cà rồng, phi đầu Lạo tử...

Cuốn sách là thành quả của cuộc tìm kiếm kéo dài nhiều năm. Trong đó, tác giả đã tiếp cận và phân tích các thư tịch cổ, sách vở cận đại, đồng thời thực hiện nhiều chuyến đi thực địa, lần theo ký ức văn hóa bản địa để dựng lại lịch sử tri thức của hiện tượng này. Tác giả không xem ma cà rồng như hiện tượng mê tín đơn giản mà coi nó như sự kiện dân tộc học, mở ra những vấn đề rộng lớn hơn: cấu trúc tưởng tượng của cộng đồng, cách các xã hội miền núi diễn giải bệnh tật và cái chết, sự hình thành các diễn ngôn về "ma thiêng nước độc" trong lịch sử nhận thức của người miền xuôi về miền núi thượng du.

Cuộc cách mạng thịt sạch

Hơn 80% dân số thế giới sử dụng thịt và nhiều sản phẩm từ động vật khác trong bữa ăn hàng ngày. Để phục vụ nhu cầu thực phẩm này, "quân số" các loài gia súc, gia cầm thậm chí đã vượt ngưỡng dân số loài người, một thực tế trở thành khả dĩ nhờ mô hình chăn nuôi công nghiệp ở hầu khắp các quốc gia.

Mặt khác, ngành chăn nuôi hiện là một trong những nguyên nhân chủ chốt gây nên hiện tượng nóng lên toàn cầu, lượng khí nhà kính phát thải ngang với toàn bộ ngành giao thông vận tải. Ngành này cũng tiêu thụ một lượng lớn thuốc kháng sinh và các chất độc hại, tác nhân hàng đầu gây ô nhiễm không khí, đất và biển.

Nhân loại cần năng lượng sạch để thay thế nhiên liệu hóa thạch, thì cũng cần thịt sạch để thay thế cho các trang trại chăn nuôi công nghiệp, một bước đi quan trọng nhằm cứu hành tinh khỏi biến đổi khí hậu thảm khốc và tình trạng suy thoái sinh thái.

Cuốn sách của Paul Shapiro, tác giả người Mỹ chuyên về phúc lợi động vật, đã nêu bật tương lai hứa hẹn của nông nghiệp tế bào, có thể giúp tạo ra thực phẩm sạch và quần áo. Dẫu vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu trong quá trình tiến tới sản xuất đại trà, song công nghệ mới này hứa hẹn một tương lại nơi con người có thể ngừng nuôi nhốt và giết mổ hàng tỷ động vật đang bị giam hãm trong các trang trại.

Chúng ta là ai và chúng ta đã đến đây thế nào?

DNA cổ đại (vật liệu di truyền trích xuất từ hài cốt hàng nghìn đến hàng chục nghìn năm tuổi) có khả năng đưa ra những kiến giải về lịch sử di cư, pha trộn quần thể và tiến hóa của con người mà trước đây khảo cổ học truyền thống chưa thể khắc họa trọn vẹn.

Trong cuốn sách Chúng ta là ai và chúng ta đã đến đây thế nào? - DNA cổ đại và khoa học mới về quá khứ của loài người, tác giả David Reich, Giáo sư di truyền học tại Trường Y Harvard và Viện Y khoa Howard Hughes, lần theo những manh mối mà công nghệ giải trình tự DNA hiện đại hé lộ. So sánh DNA cổ và hiện đại cho phép xác định nguồn gốc di truyền của quần thể, từ đó phân tích chính xác các mô hình di cư và giao lưu văn hóa.

Sách cho thấy lịch sử loài người là những làn sóng di cư và sự pha trộn liên tục, chứ không tồn tại cái gọi là "dòng máu thuần chủng". Các quần thể người khác nhau có thể có khác biệt sinh học cơ bản, song khác biệt này chủ yếu liên quan đến thích nghi sinh học, chứ không đánh giá giá trị con người.

Hãy lái máy cày của mình qua xương những sinh linh chết

Nghỉ hưu, cô giáo Janina Duszejko chuyển từ thành phố Wroclaw về sống ở một làng hẻo lánh giáp biên giới Czech. Vốn là người đặc biệt yêu động vật, cô dấn thân vào cuộc chiến không cân sức với những người thợ săn động vật hoang dã. Người dân trong vùng coi cô là mụ già gàn dở, thích lo chuyện bao đồng. Nhưng bỗng nhiên, nhiều kẻ chuyên hành hạ động vật trong vùng lần lượt chết trong đau đớn, mở ra những bước ngoặt mới với nhân vật chính và cả cộng đồng nơi đây.

Qua đó, tiểu thuyết Hãy lái máy cày của mình qua xương những sinh linh chết của tác giả, nhà hoạt động, chủ nhân Giải thưởng Nobel 2019 Olga Tokarczuk gửi đi thông điệp về bảo vệ thiên nhiên và môi trường sống, đã gây tiếng vang lớn trên văn đàn Ba Lan và châu Âu.

Xóa đi dấu vết

Những người lìa đời trong cô độc hay chết vì hoàn cảnh đặc biệt như tự tử, nơi ở của họ sẽ được xử lý thế nào? Cuốn sách Xóa đi dấu vết: Công ty dọn dẹp đặc biệt chuyên nghiệp Dead Morning khai thác tình huống này, kể về công việc của một đơn vị chuyên dọn dẹp những căn nhà như thế.

Đang sống đời thong dong với một công việc bán thời gian, ngày nọ, Asai Wataru tình cờ gặp gỡ Sasagawa Keisuke tại một quán rượu, từ đó bén duyên đến làm việc tại Dead Morning. Bỡ ngỡ trước dấu vết cái chết còn lưu lại ở hiện trường, Asai không khỏi choáng váng và liên tục mắc sai lầm. Nhưng ngay cả Sasagawa luôn giữ vẻ điềm tĩnh dường như trong lòng cũng còn ẩn số. Tiểu thuyết Xóa đi dấu vết của Maekawa Homare mở ra hành trình tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống bằng cách hòa giải với cái chết.

Nên làm gì khi trời nổi gió?

Truyện dài này của tác giả Giai Du cấu trúc thành nhiều chương ngắn, mỗi chương ứng với một điều trong danh sách 20 điều nên làm khi trời nổi gió của cậu bé Phong: chuyển đến nơi ở mới, phơi quần áo, ăn một viên kẹo, lắng nghe nhịp tim đập của ai đó... Tất tật đều là những điều bình dị có thể xảy ra hàng ngày, song dẫn hé lộ bối cảnh sống và và thế giới nội tâm phong phú của một cậu bé 10 tuổi. Cái tuổi có thể chơi trò đánh trận giả với bạn bè, nhưng chưa hình dung được hậu quả khắc nghiệt mà chiến tranh để lại; cái tuổi mà khái niệm ly hôn có lẽ vẫn còn quá trừu tượng...

Cuốn sách có thể thủ thỉ tâm tình với một em nhỏ đang tuổi ăn tuổi học, đồng thời cũng có thể gợi mở những xúc chạm sâu sắc nơi "đứa trẻ bên trong" một độc giả trưởng thành.

Sách đã đoạt giải Nhất giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất năm 2023-2025.

Chạy mưa chạy nắng

Biến đối khí hậu không còn là câu chuyện xa xôi trong những dự báo tương lai của các nhà khoa học, mà đang diễn ra từng giờ, từng phút trên khắp địa cầu. Song không phải ai cũng cảm nhận được những tác động của nó, mà chính những nhóm yếu thế và dễ bị tổn thương nhất mới phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất.

Đậm đà tính bản địa và nóng hổi tính thời sự, sách tranh Chạy mưa chạy nắng của tác giả Quỳnh Hương và họa sĩ MAG theo chân một gia đình rời đồng bằng sông Cửu Long, một trong những vùng chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu tại Việt Nam, lên thành phố mưu sinh. Qua lăng kính hồn nhiên và suy nghĩ giản dị của cậu bé trong câu chuyện, hành trình di cư vì biến đổi khí hậu - đang dần trở thành xu hướng tại nhiều quốc gia trong những năm gần đây - hiện lên thật gần gũi. Tác giả và họa sĩ đã cân nhắc kỹ lưỡng từng chi tiết để cuốn sách không mang đến cảm giác lo âu sinh thái cho những độc giả nhỏ tuổi.

Cuốn sách là một "học liệu" thân thiện để cha mẹ kể cho độc giả nhí về một thực trạng của thế giới nơi các em lớn lên, đồng thời dẫn dắt các độc giả nhí chạm vào một cuộc sống khác với những gì mình đã quen thuộc.

Sách xuất bản song song với phiên bản tiếng Anh Run, rain or shine được Global Fund for Children (Quỹ Toàn cầu vì Trẻ em) tài trợ sản xuất.

Những chú cá heo vaquita cuối cùng đã đi đâu?

Truyện tranh phóng sự (comics journalism) Những chú cá heo vaquita cuối cùng đã đi đâu? kể về loài cá heo nhỏ nhất thế giới, chỉ sinh sống ở một khu vực rất hẹp tại vịnh California (Mexico), đang trên bờ tuyệt chủng vì chỉ còn khoảng hơn 10 cá thể trong tự nhiên. Vaquita không bị săn bắt trực tiếp để lấy thịt hay da, nhưng dễ sa vào những chiếc lưới vốn dùng để đánh bắt các loài các khác.

Mượn câu chuyện mà mình đã tận mắt chứng kiến trong quá trình tác nghiệp, tác giả Hugo Clément, vốn là nhà báo và nhà hoạt động môi trường, thuật lại những chuyến đi, những cuộc điều tra và ghi chép chân thật về chân dung những người ở đầu trận truyến gìn giữ môi trường sống trên Trái đất. Qua đó, cuốn sách gợi nhiều suy ngẫm về thiên nhiên, môi trường và trách nhiệm của con người trước những mất mát đang diễn ra từng ngày.