GS. Phan Văn Trường: Dân tộc có nhiều sách sẽ là dân tộc đứng đầu thế giới!

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, sáng 11/4, tại Phố Sách Hà Nội, Thái Hà Books và Hệ sinh thái Cấy nền tổ chức chương trình “Nếu không đọc sách thì sao?”

Chương trình có sự tham dự của GS. Phan Văn Trường - người sáng lập Hệ sinh thái Cấy nền; TS. Nguyễn Thị Ngọc Minh, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, nhà sáng lập và điều hành Sách ơi mở ra; TS. Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty Sách Thái Hà.

Muốn trở thành quốc gia tri thức, quốc gia sáng tạo thì phải đọc sách

Trả lời câu hỏi: Nếu không đọc sách thì sao? GS. Phan Văn Trường nhấn mạnh: Sách là tinh hoa, đứng ngoài sách cũng là đứng ngoài tinh hoa. Sách còn là “cánh cửa thời gian”, giúp con người hôm nay chạm tới những di sản đã được tích lũy qua hàng ngàn năm lịch sử.

Từ góc nhìn rộng hơn, ông mong muốn sau này Việt Nam sẽ có nhiều nhà xuất bản, nhiều cuốn sách và cho rằng sự dẫn đầu của một quốc gia không chỉ được đo bằng những con số về tài chính. “Dân tộc có nhiều sách sẽ là dân tộc đứng đầu thế giới và đứng đầu thế giới bằng sách mới thực sự là đứng đầu!” - GS. Phan Văn Trường nhấn mạnh.

Khi một đất nước sở hữu nhiều cuốn sách giá trị, đồng nghĩa với việc quốc gia ấy đang nuôi dưỡng một nền tảng tri thức vững chắc - nền tảng của đổi mới và phát triển.

Đó không chỉ là câu chuyện khuyến đọc, mà còn là "khuyến viết". Trong đó, mỗi cuốn sách được viết ra là một “viên gạch” góp phần xây dựng nên ngôi nhà tri thức chung của dân tộc, góp phần lưu giữ và bồi đắp văn hóa của đất nước.

Không dừng lại ở ý nghĩa cộng đồng, sách còn là hành trình cá nhân. Trong từng trang sách, mỗi người có thể bắt gặp chính mình - ở những khía cạnh tưởng chừng đối lập: vừa mơ mộng, vừa thực tế; vừa dịu dàng, vừa mạnh mẽ... Sách không chỉ phản chiếu bản thân mà còn gợi mở những hình mẫu để ta hướng tới, giúp con người nhận diện và hoàn thiện chính mình.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty Sách Thái Hà cho rằng: Không đọc sách thì không chết, nhưng để đi xa, trở thành những con người có chiều sâu, thì đọc sách gần như là con đường không thể thiếu.

TS. Nguyễn Mạnh Hùng đặt việc đọc trong tương quan trực tiếp với sự phát triển quốc gia: “Một quốc gia muốn trở thành quốc gia tri thức, quốc gia sáng tạo thì phải đọc sách”.

Đọc, vì thế, không còn là lựa chọn cá nhân, mà là một chiến lược phát triển. Một xã hội đọc nhiều sẽ sản sinh những con người có khả năng tư duy độc lập, sáng tạo và đổi mới - những yếu tố cốt lõi của nền kinh tế tri thức.

Đọc sách - “tập gym” cho não trong thời đại AI

Ở góc nhìn khác, TS. Nguyễn Thị Ngọc Minh cho rằng, không đọc sách không có nghĩa là con người không thể học hỏi. Trong thời đại số, tri thức hiện diện qua nhiều kênh: âm thanh, hình ảnh… mỗi người có một cách tiếp nhận riêng, và đọc sách chỉ là một trong số đó.

Tuy nhiên, điều làm nên sự khác biệt của việc đọc - đặc biệt là đọc sách giấy - lại nằm ở chính cơ chế vận hành của não bộ. Theo các nghiên cứu khoa học, quá trình đọc buộc não phải liên tục xử lý, liên kết và suy luận, kích hoạt nhiều vùng chức năng khác nhau. Chính sự “vòng vèo” ấy lại tạo nên chiều sâu nhận thức.

TS. Nguyễn Thị Ngọc Minh ví việc đọc sách như một hình thức “tập gym cho não”. Người đọc nhiều giống như người luyện tập đều đặn: các “cơ bắp tinh thần” trở nên linh hoạt, dẻo dai, giúp duy trì sự tỉnh táo và minh mẫn.

Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, khi một cuốn sách có thể được tóm tắt trong vài giây, việc đọc không mất đi tầm quan trọng, mà trở thành năng lực nền tảng để con người giữ quyền chủ động. Nếu không đọc sâu, con người rất dễ bị dẫn dắt bởi chính những gì AI tạo ra - những câu trả lời nhanh, tiện lợi nhưng chưa chắc chính xác. Khi đó, ta không còn điều khiển công cụ, mà dần lệ thuộc vào nó.

Theo TS. Nguyễn Thị Ngọc Minh, AI có những điểm yếu cốt lõi: có thể “ảo giác” thông tin, mang thiên kiến và thường tạo ra những kết quả mang tính trung bình. Nếu chỉ hài lòng với những gì AI cung cấp, con người sẽ khó vượt qua nó.

Bởi vậy, muốn đi xa hơn, cần phát triển tư duy phản biện, tư duy thiết kế và tư duy sáng tạo. Đọc chính là con đường để hình thành những năng lực ấy.