ChatGPT 'khai tử' thị trường sách self-help?

Minh họa. Ảnh: Financial Times.

Dòng sách self-help (phát triển bản thân) lâu nay có một chút khác biệt so với các thể loại khác. Chúng có nội dung tương đối dễ hiểu, súc tích, sử dụng nhiều gạch đầu dòng để triển khai ý.

Trong khi cách trình bày này thân thiện với độc giả và họ có thể áp dụng ngay vào thực tiễn, định dạng như vậy cũng giúp ChatGPT tóm tắt tác phẩm nhanh chóng và dễ dàng hơn.

Hệ lụy của ChatGPT tới doanh số sách self-help

Hiện nay, những người muốn đọc 7 thói quen để thành đạt hay Đắc nhân tâm có giải pháp rẻ và tiện lợi. Thay vì mua sách, họ có thể yêu cầu ChatGPT tóm tắt các ý chính.

Theo Tim Ferriss, chuyên gia nổi tiếng trong lĩnh vực self-help và tác giả cuốn The 4-Hour Work Week, AI ảnh hưởng ngành xuất bản sách hướng dẫn kỹ năng cho con người.

Trong một bài đăng gần đây, Ferriss lấy chính các tác phẩm của mình làm ví dụ minh họa. Ông phân tích doanh số của 5 cuốn sách từng viết, bao gồm 2 cuốn self-help: The 4-Hour Body và Tools of Titans.

Biểu đồ của ông cho thấy doanh số sụt giảm nhẹ năm 2023 (sau khi ChatGPT ra mắt) và tiếp tục tụt dốc mạnh hơn sau đó. Ông dự báo tổng lượng sách bán ra của mình "năm 2026 sẽ giảm khoảng 80% so với năm 2022".

Có lẽ chưa đủ để đưa ra kết luận chung chỉ dựa trên doanh số bán sách của một cá nhân. Tuy nhiên, Ferriss dẫn số liệu từ Publishers Weekly cho thấy xu hướng rộng hơn: doanh số sách self-help trong quý đầu tiên của năm nay giảm 26,3% so với cùng kỳ năm trước.

Mark Manson, tác giả cuốn sách ăn khách The Subtle Art of Not Giving a F*ck, năm ngoái cũng từng tuyên bố rằng "thời của sách self-help coi như đã chấm dứt".

Ngành xuất bản sách self-help toàn cầu được ước tính có giá trị 50 tỷ USD. Ảnh: Washington Post.

Pippa Wright, Giám đốc xuất bản tại chi nhánh chuyên về sách đời sống Penguin Life của Penguin Random House, cho rằng sách self-help "có lẽ đã lỗi thời": "Những cuốn sách đưa ra công thức hướng dẫn cứng nhắc với vài gạch đầu dòng, chứa đựng thông tin có thể dễ dàng được tóm tắt... Nếu nội dung của chúng có thể tóm gọn trong một đoạn văn, tại sao phải mua cả cuốn sách?"

Bà cho hay, độc giả cũng đang cân nhắc kỹ lưỡng những yếu tố này khi quyết định mua sách. Người đọc hiện nay muốn có thông tin mới, tính tiên phong, kiến thức chuyên môn sâu sắc hoặc lối viết lôi cuốn, ấn tượng.

Một số người khác cũng chỉ ra sự suy giảm chung của trào lưu chia sẻ tư tưởng phát triển bản thân, thể hiện qua những phản ứng trái chiều gần đây với tuyên bố của Steven Bartlett, người dẫn chương trình podcast Diary of a CEO.

Steven cho rằng, chỉ vài ly rượu vang cũng đủ "phá hỏng ba ngày trong đời mình" vì: "Đêm đó tôi ngủ không ngon, hôm sau ăn uống kém lành mạnh hơn... Rồi tôi dẫn podcast tệ hơn, và ngày tiếp theo thì bỏ tập gym".

Trong khi một lượng rượu vang phù hợp thường được cho là có tác dụng với giấc ngủ, công chúng chỉ trích việc đưa ra thông tin chỉ dẫn không kiểm chứng của người dẫn chương trình ngôi sao này.

Sự bền bỉ của ngành công nghiệp self-help

Tuy nhiên, dòng sách phát triển bản thân đã có lịch sử dài và cho thấy khả năng thích ứng của nó, trong khi độc giả vẫn thể hiện nhu cầu đối với các tác phẩm này. Cuốn Self-Help năm 1859 của Samuel Smiles là tác phẩm mở đầu cho dòng sách mang tên chính tác phẩm này.

Joe Smiles, tác giả cuốn The Transformation Economy, nhận định: "Mọi người tìm đến sách self-help vì phần lớn chúng ta đều mang trong mình nhiều khát vọng, luôn muốn thay đổi hoàn cảnh, cải thiện năng lực, hành vi và chính bản thân mình.

Chúng ta thường cảm thấy, và thực tế, là mình chưa đủ khả năng để tự giải quyết mọi việc. Vì vậy, từ xưa đến nay, mọi người vẫn chủ yếu tìm kiếm sự chỉ dẫn từ sách vở", Smiles đánh giá.

Chừng nào những nỗi bất an và thói quen so sánh bản thân với người khác còn tồn tại, thị trường cho các sản phẩm phát triển bản thân vẫn còn cơ hội. Những lời khuyên cũ lại được "khoác áo mới" để phù hợp các thế hệ tiếp theo.

Các chuyên gia trong lĩnh vực phát triển bản thân sẽ tìm ra những phương thức mới để kiếm lời từ những điểm yếu của con người.

Nhiều tên tuổi lớn trong ngành sách self-help, như Mark Manson, Tony Robbins (tác giả cuốn Unlimited Power và Awaken the Giant Within) hay Gabby Bernstein (tác giả cuốn Self Help: This Is Your Chance to Change Your Life), không chỉ dừng lại ở việc viết sách hay tổ chức hội thảo, mà còn đang bắt tay vào phát triển các ứng dụng huấn luyện cá nhân.

Bernstein từng chia sẻ: "Nếu tôi không làm điều đó, sẽ có người khác thực hiện theo cách không đúng với những giá trị cốt lõi tôi tin tưởng".

Trong bối cảnh khủng hoảng niềm tin giữa thời đại số, những “chuyên gia self-help” này biết đâu lại còn được đón nhận nhiều hơn trước.