Bộ lọc và lá chắn tư tưởng sắc bén cho xã hội

Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư đặt ra yêu cầu mới về vị thế của ngành xuất bản, đưa ngành bước vào giai đoạn "tiến công văn hóa" để lan tỏa giá trị Việt ra thế giới; đồng thời, quyết tạo ra một môi trường bản quyền sạch nhằm thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển.

Trong bối cảnh ấy, vai trò không thể thay thế được của một tổ chức xã hội - nghề nghiệp, của Hội Xuất bản Việt Nam càng được thể hiện rõ.

Tri Thức - Znews có cuộc trò chuyện với Thượng tướng, GS.TS Nguyễn Văn Thành, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Phó chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương nhiệm kỳ 2021 - 2026 về những trọng trách của Hội Xuất bản Việt Nam trong bối cảnh mới.

Thượng tướng, GS.TS Nguyễn Văn Thành, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Phó chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương nhiệm kỳ 2021 - 2026. Ảnh: Công an Thành phố Đà Nẵng.

Lực lượng nòng cốt quảng bá các hệ giá trị

- Trong bối cảnh các sản phẩm nước ngoài tràn vào Việt Nam và sự lan tràn của các luồng tư tưởng phức tạp trên không gian mạng, ông nhìn nhận việc nâng cao vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam có ý nghĩa thế nào với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng và an ninh văn hóa?

- Hội Xuất bản Việt Nam đóng vai trò như một “bộ lọc” và “lá chắn” sắc bén. Điều này mang ý nghĩa cốt lõi trong việc định hướng tư tưởng, dẫn dắt, đồng thời tạo ra sức đề kháng mạnh mẽ trước các luồng thông tin độc hại và văn hóa phẩm ngoại lai trên không gian mạng. Cụ thể, vai trò này được thể hiện qua những trọng tâm thiết yếu sau:

Định hướng thông tin chính thống: Hội Xuất bản là cầu nối quy tụ các nhà xuất bản, người làm sách. Việc nâng cao năng lực của Hội giúp ngành xuất bản nhanh chóng chuyển đổi số, chủ động đưa các ấn phẩm lý luận, chính trị, văn hóa truyền thống lên không gian mạng với hình thức tiếp cận hiện đại (sách điện tử, audiobook).

Xây dựng “hệ miễn dịch” văn hóa: Đứng trước các trào lưu độc hại hay tư tưởng phức tạp, các ấn phẩm do hệ thống thuộc Hội Xuất bản phát hành chính là công cụ giáo dục, bồi đắp tri thức và hệ giá trị cốt lõi (chân - thiện - mỹ) cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hội Xuất bản Việt Nam là lực lượng nòng cốt trong việc quảng bá các giá trị văn hóa tốt đẹp của 54 dân tộc Việt Nam ra thế giới

GS.TS Nguyễn Văn Thành

Tạo lập thế trận tư tưởng từ sớm, từ xa chủ động, không để bị động: Trước sự lấn át của các tập đoàn truyền thông xuyên biên giới, Hội đóng vai trò tham mưu và là cơ quan giám sát quan trọng. Các hoạt động của Hội giúp phát hiện và ngăn chặn kịp thời xuất bản phẩm mang nội dung xuyên tạc, phản động, lai căng núp bóng dưới mọi hình thức số hóa.

Phát huy sức mạnh nội sinh dân tộc: Hội là lực lượng nòng cốt trong việc quảng bá các giá trị văn hóa tốt đẹp của 54 dân tộc Việt Nam ra thế giới. Việc nâng cao vai trò của Hội đồng nghĩa khẳng định bản sắc dân tộc, biến văn hóa thành “vũ khí mềm” trong công cuộc bảo vệ an ninh văn hóa và nền tảng tư tưởng của Đảng.

- Vi phạm bản quyền không chỉ là vấn đề kinh tế mà cũng là về an ninh văn hóa - tư tưởng. Theo ông, Hội Xuất bản Việt Nam nên có vai trò gì trong việc phối hợp các cơ quan chức năng xử lý vấn nạn này?

- Để chủ động xử lý triệt để tình trạng in lậu và vi phạm bản quyền vốn là mối đe dọa trực tiếp an ninh văn hóa và tư tưởng, nhất là trong bối cảnh xã hội chuyển đổi số hiện nay theo Quyết định số 411/QĐ-TTg ngày 31/03/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số định hướng đến năm 2030”.

Cần chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp cốt lõi về hành chính, kinh tế và xử lý hình sự đối với những trường hợp vi phạm luật nghiêm trọng theo quy định của pháp luật.

Trong đó, Hội Xuất bản đóng vai trò là cầu nối chuyên môn quan trọng, cung cấp dữ liệu bản quyền, kỹ thuật và giám định xuất bản phẩm để hỗ trợ các cơ quan điều tra (công an, quản lý thị trường) truy quét, xử lý triệt để và răn đe đường dây in lậu trái pháp luật. Để hoạt động phối hợp đạt hiệu quả cao, Hội Xuất bản nên tập trung vai trò cụ thể sau:

(1) Giám định và cung cấp chứng cứ chuyên môn

Xác minh xuất bản phẩm: Hội tập hợp các chuyên gia đầu ngành có thể nhanh chóng thẩm định, phân biệt sách thật và sách giả/sách in lậu dựa trên chất liệu in, kỹ thuật trình bày, lỗi chính tả và các dấu hiệu bảo mật.

Cung cấp hồ sơ bản quyền: Là tổ chức đại diện cho giới xuất bản, Hội hỗ trợ cung cấp cho cơ quan điều tra các hợp đồng bản quyền gốc, giấy phép xuất bản và dữ liệu lưu chiểu để làm căn cứ pháp lý xử lý vi phạm.

(2) Thiết lập mạng lưới cảnh báo sớm thông tin

Theo dõi giám sát thị trường sách: Hội cần phối hợp các nhà xuất bản hội viên thường xuyên rà soát thị trường sách, đặc biệt là trên sàn thương mại điện tử (Shopee, Lazada, TikTok Shop) và mạng xã hội, để phát hiện dấu hiệu bán sách giá rẻ bất thường hoặc có nghi vấn in lậu.

Đường dây nóng tiếp nhận thông tin: Xây dựng kênh tiếp nhận tin báo từ độc giả, tác giả và các nhà xuất bản. Sau khi sàng lọc, Hội chuyển giao thông tin có độ tin cậy cao cho cơ quan công an hoặc đội quản lý thị trường địa phương để điều tra, khám xét.

(3) Tham mưu đề xuất trường hợp cụ thể từ thực tiễn

Phối hợp các cơ quan quản lý nhà nước (như Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đánh giá thực trạng, kiến nghị xử lý hành vi in lậu là hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ có tổ chức để áp dụng hình phạt đủ sức răn đe.

Nâng cao vai trò của Hội: Kiến nghị thể chế hóa rõ ràng hơn trách nhiệm của Hội Xuất bản Việt Nam trong các văn bản luật liên quan phòng, chống vi phạm bản quyền và bảo vệ quyền lợi hội viên.

(4) Phối hợp truyền thông và giáo dục pháp luật

Đào tạo nghiệp vụ: Phối hợp các đơn vị tổ chức tập huấn kiến thức cho các cơ quan điều tra, thanh tra liên ngành về cách nhận diện thủ đoạn in lậu, làm giả tinh vi hiện nay.

Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho độc giả: Chủ động tổ chức các chiến dịch nâng cao nhận thức cộng đồng, khuyến khích độc giả nói không với sách lậu và ủng hộ sách chính hãng để triệt tiêu nguồn cầu của thị trường đen.

- Chỉ thị 04 của Ban Bí thư đã nêu trong phần tổ chức thực hiện: “Hội Xuất bản Việt Nam phát huy vai trò, trách nhiệm trong phát triển ngành xuất bản và văn hóa đọc”. Theo ông, cần thể chế hóa nội dung này vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản thế nào?

- Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Thay mặt Ban Bí thư, đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư đã ký ban hành.

Chỉ thị số 04-CT/TW nêu rõ, sau hơn 70 năm xây dựng và phát triển, xuất bản cách mạng Việt Nam đạt được những kết quả và thành tựu quan trọng, thực hiện tốt vai trò và sứ mệnh, thực sự là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, là bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế.

Trong 5 quan điểm của chỉ thị, quan điểm thứ 3 xác định rõ Xuất bản là công cụ chủ đạo trong giáo dục, đào tạo; một bộ phận quan trọng của ngành công nghiệp văn hóa, góp phần lan tỏa văn hóa, hình thành chuỗi giá trị nội dung số, tài sản số, gia tăng hiệu quả kinh tế và đóng góp vào thành tựu chung của nền kinh tế quốc dân, cũng như khả năng cạnh tranh quốc gia.

Xuất bản là cánh cửa mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; công cụ ngoại giao văn hóa quan trọng, góp phần khẳng định và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Như vậy, vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam theo tinh thần nhiệm vụ thứ 10 phần tổ chức thực hiện của Chỉ thị xác định rõ: “Hội Xuất bản Việt Nam phát huy vai trò, trách nhiệm trong phát triển ngành xuất bản và văn hóa đọc”.

(1) Nhận thức đúng vai trò pháp luật và của Nhà nước pháp quyền có ý nghĩa cốt lõi trong việc quản lý xã hội và phát triển đất nước trong hoạt động xuất bản.

Thượng tôn pháp luật: Đặt luật pháp lên vị trí tối cao, mọi cá nhân, tổ chức và cơ quan nhà nước đều phải hoạt động trong khuôn khổ pháp luật.

Bảo vệ quyền con người: Đảm bảo sự bình đẳng, tự do và các quyền chính đáng của mọi công dân.

Tham gia xây dựng chính sách: Đóng góp ý kiến hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật liên quan lĩnh vực xuất bản (bao gồm cả việc đưa vai trò của Hội vào Luật Xuất bản).

(2) Hội Xuất bản Việt Nam cần chủ động, tích cực hơn trong kết nối các nhà xuất bản, cơ sở in và phát hành, góp phần định hướng nội dung và nâng cao chất lượng xuất bản phẩm.

Tổ chức các hoạt động tôn vinh sách, lan tỏa văn hóa đọc đến cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, thông qua các hội sách, giải thưởng sách quốc gia.

(3) Xây dựng đội ngũ: Hội tham gia bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp cho người làm công tác xuất bản.

Hội Xuất bản Việt Nam trao quà tới học sinh vùng khó khăn, đồng bào chịu ảnh hưởng bão lũ. Ảnh: Việt Linh, Quốc Anh.

Xuất bản phải đóng vai trò "tiến công văn hóa"

- Cơ quan quản lý về xuất bản, các thành viên Hội Xuất bản Việt Nam có thể làm gì để toàn ngành cùng thực hiện tốt nhiệm vụ "hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị"?

- Đối với cơ quan quản lý về xuất bản: Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nêu rõ “sắp xếp ngành xuất bản, in và phát hành theo hướng tinh gọn, chất lượng, hiện đại hoá”, do vậy phối hợp các ban, bộ, ngành có liên quan, các cơ quan chủ quản nhà xuất bản sớm nghiên cứu, xây dựng Quy hoạch phát triển ngành xuất bản, in và phát hành trên cơ sở đánh giá kỹ thực tiễn, luận giải và cụ thể hóa đầy đủ các yếu tố “tinh gọn”, “chất lượng” và “hiện đại hóa” trong công tác xuất bản.

Căn cứ từng lĩnh vực cụ thể để xây dựng quy hoạch và sắp xếp lại mạng lưới các nhà xuất bản theo hướng chuyên nghiệp hóa từng lĩnh vực. Mỗi lĩnh vực cần tập trung vào số ít nhà xuất bản chuyên ngành, có năng lực thực sự chuyên sâu, đã khẳng định được vị thế, uy tín trong thực tiễn hoạt động xuất bản và trong đời sống xã hội thời gian qua để tạo lập đầy đủ cơ chế, chính sách đặc thù, cũng như tập trung nguồn lực đầu tư phát triển thành hệ thống các nhà xuất bản mạnh, trọng điểm, mang sứ mệnh “dẫn dắt” của Đảng, Nhà nước ta.

Tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương đối với hoạt động xuất bản, in, phát hành. Tập trung công tác kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, đặc biệt là các vi phạm về bản quyền trong hoạt động xuất bản để tạo môi trường kinh doanh, cạnh tranh lành mạnh giữa các đơn vị xuất bản, in, phát hành trong phạm vi cả nước.

Đối với nhà xuất bản: Cần tập trung nghiên cứu, xác định đề tài và xuất bản những xuất bản phẩm để phục vụ:

(1) Nhiệm vụ chính trị trọng tâm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, giải pháp chỉ đạo, điều hành của Chính phủ về các vấn đề trọng yếu, liên quan đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước, nhất là trong nhiệm kỳ Đại hội XIV - giai đoạn đất nước ta bước vào kỷ nguyên phát triển mới để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta phấn đấu thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 và năm 2045.

(2) Phục vụ công tác tuyên truyền Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; Bảo vệ nền tảng tư tưởng, đấu tranh chống lại quan điểm sai trái, thù địch.

Các xuất bản phẩm phục vụ công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ góp phần ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống;

(3) Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo...

Đồng thời, trong kỷ nguyên mới, xuất bản phải đóng vai trò "tiến công văn hóa" - chủ động dịch thuật, xuất bản sản phẩm của nước ta ra thế giới giúp bạn bè quốc tế hiểu đúng, toàn diện về đất nước ta, gia tăng sức mạnh mềm quốc gia trên không gian số.

(4) Chú trọng triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng biên tập và hiệu xuất phát hành xuất bản phẩm; tăng cường công tác quản lý, quản trị nội bộ; kiểm soát chặt chẽ quy trình xuất bản, quy trình liên kết xuất bản; thực hiện nghiêm túc quy định pháp luật về bản quyền trong hoạt động xuất bản để bảo đảm xuất bản các xuất bản phẩm đúng với tôn chỉ, mục đích hoạt động của từng nhà xuất bản, qua đó góp phần nâng cao chất lượng, nội dung của từng xuất bản phẩm.

(5) Chú trọng đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động xuất bản, phát hành nhằm phục vụ hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là đối với việc đầu tư, phát triển mảng xuất bản điện tử, đưa ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị, điều hành, hoạt động chuyên môn của đơn vị.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!