Xây dựng pháp luật: Từ tư duy xử lý công việc đến tư duy kiến tạo giải pháp

Phát biểu tại cuộc giao ban lãnh đạo Quốc hội với các cơ quan của Quốc hội, Văn phòng Quốc hội về tổng kết công tác 6 tháng đầu năm 2026 và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, các cơ quan của Quốc hội phải tiếp tục lấy việc hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ trọng tâm, chuyển từ tư duy xử lý công việc sang tư duy kiến tạo giải pháp để mỗi dự án luật, nghị quyết tháo gỡ được điểm nghẽn của thực tiễn, góp phần kiến tạo phát triển đất nước.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, các cơ quan của Quốc hội phải tiếp tục lấy hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ trọng tâm, chuyển từ tư duy xử lý công việc sang tư duy kiến tạo giải pháp, để mỗi dự án luật, nghị quyết tháo gỡ được điểm nghẽn của thực tiễn, góp phần kiến tạo phát triển đất nước. 

Nhìn lại 6 tháng đầu năm 2026, Quốc hội đã và đang nỗ lực hoàn thiện thể chế, vốn được coi là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” gây cản trở sự phát triển. Cụ thể, trong vòng 1 năm qua, Quốc hội đã thông qua 122 luật, nghị quyết, tạo cơ sở cho Chính phủ tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng, Nhà nước. Từ nay đến cuối năm, Quốc hội phải thông qua thêm 80 luật, nghị quyết.

Đây là nhiệm vụ rất nặng nề trong công tác lập pháp. Do vậy, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu các cơ quan của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội phải chuyển mạnh từ tư duy xử lý công việc sang tư duy kiến tạo giải pháp; từ phản ứng sang chủ động để “đi tắt đón đầu”.

Đây là bước chuyển mang tính sống còn. Theo đó, nhiệm vụ xây dựng pháp luật không còn là việc “ngồi phòng máy lạnh” để ban hành văn bản, mà phải thiết kế công cụ để thúc đẩy phát triển, để các dự án luật khi ra đời và đi vào cuộc sống sẽ trở thành bệ phóng, tạo không gian cho cái mới phát triển.

Đặc biệt, việc đánh giá tác động của luật phải được lượng hóa bằng những số liệu cụ thể, phải trả lời được câu hỏi: những quy định đề ra trong mỗi dự án luật tốn bao nhiêu chi phí của doanh nghiệp, mang lại bao nhiêu lợi ích cho nền kinh tế; tránh tình trạng chỉ nhằm hợp thức hóa hồ sơ.

Một điểm cốt lõi nữa trong việc xây dựng pháp luật dựa trên tư duy kiến tạo giải pháp là không tìm lý do để nói “không” cho thuận tiện quản lý, mà phải tìm giải pháp và hành lang pháp lý thích hợp để nói “có” trước sự biến động không ngừng của cuộc sống. Tư duy kiến tạo đòi hỏi quy trình lập pháp phải được rút ngắn, chủ động dự báo xu hướng để ban hành các khung chính sách thay vì chờ thực tiễn ổn định mới ban hành luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại buổi giao ban.

Trong các cuộc họp Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhiều lần yêu cầu các đại biểu Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội chuyển trạng thái từ phản ứng sang chủ động trong công tác lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Điều này đồng nghĩa với việc chuyển từ tư duy xử lý công việc - chạy theo thực tiễn để vá những lỗ hổng, bất cập của pháp luật - sang chủ động dẫn dắt, kiến tạo các kịch bản ứng phó và dự báo xu hướng phát triển.

Trong bối cảnh hiện nay, việc chuyển từ phản ứng sang chủ động đòi hỏi người làm công tác lập pháp phải có tư duy của một nhà thiết kế tương lai, có năng lực dự báo và tầm nhìn chiến lược. Đặc biệt, việc xây dựng pháp luật phải dựa trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng thực tiễn; lấy tốc độ và sự linh hoạt làm phương thức để luật pháp đi trước, mở đường cho sự phát triển trong tương lai.