Trump có thể sử dụng những công cụ nào để khiến các công ty Mỹ rời khỏi Trung Quốc?

Một số công ty Mỹ đã chuyển các hoạt động ra khỏi Trung Quốc ngay cả trước khi cuộc chiến thương mại thuế quan bắt đầu hơn một năm trước. Nhưng hoàn toàn ngừng hoạt động và chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc hoàn toàn sẽ mất nhiều thời gian. Hơn nữa, nhiều công ty của Mỹ như các công ty trong lĩnh vực hàng không vũ trụ, dịch vụ và bán lẻ sẽ chắc chắn chống lại áp lực rời khỏi một thị trường không chỉ lớn mà còn phát triển. Không giống như Trung Quốc, Mỹ là một nền kinh tế tự do. Vậy tổng thống Mỹ có thể thực hiện hành động pháp lý nào để buộc các công ty Mỹ thực hiện chỉ đạo của mình? Chính quyền Trump có một số công cụ mạnh mẽ sẽ không cần sự chấp thuận của Quốc hội Mỹ, đó là:

Thứ nhất, tăng thuế quan. Chính quyền Trump có thể làm nhiều hơn những gì đã và đang thực hiện, đó là tăng thuế quan để đánh vào lợi nhuận của công ty đủ để họ không còn giá trị mà rời khỏi Trung Quốc. Ngày 23/8, Trump đã tăng 5 điểm phần trăm, mức thuế 25% đã áp dụng đối với gần 250 tỷ USD hàng nhập khẩu của Trung Quốc, bao gồm cả nguyên liệu thô, máy móc và hàng hóa thành phẩm, với mức thuế mới cao hơn 30% sẽ có hiệu lực vào ngày 1/10. Kế hoạch áp thuế 10% đối với khoảng 300 tỷ đô la hàng tiêu dùng bổ sung do Trung Quốc sản xuất sẽ được tăng lên 15%, với các biện pháp này sẽ có hiệu lực vào ngày 01/9 và ngày 15/12. Ngoài việc khiến cho việc mua linh kiện từ các nhà cung cấp Trung Quốc trở nên đắt đỏ hơn, việc tăng thuế sẽ trừng phạt các công ty Mỹ sản xuất hàng hóa thông qua các liên doanh ở Trung Quốc.

Thứ hai, khẩn cấp quốc gia. Chính quyền Trump có thể đối xử với Trung Quốc giống như Iran và ra lệnh trừng phạt, trong đó có liên quan đến việc tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia theo luật năm 1977 gọi là Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế, hay IEEPA. Một khi tình trạng khẩn cấp được tuyên bố, luật pháp trao cho Trump quyền hạn rộng lớn để ngăn chặn các hoạt động của các công ty hoặc thậm chí toàn bộ các thành phần kinh tế. Chẳng hạn, bằng cách tuyên bố rằng hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ của các công ty Mỹ tạo thành một tình huống khẩn cấp quốc gia, Trump có thể ra lệnh cho các công ty Mỹ tránh một số giao dịch, như mua các sản phẩm công nghệ Trung Quốc. Trump đã sử dụng một chiến lược tương tự vào đầu năm nay khi ông nói rằng nhập cư bất hợp pháp là một trường hợp khẩn cấp và đe dọa sẽ áp thuế đối với tất cả hàng nhập khẩu của Mexico. Các tổng thống Mỹ trong quá khứ đã viện dẫn IEEPA để đóng băng tài sản của các chính phủ nước ngoài, chẳng hạn như khi cựu Tổng thống Jimmy Carter năm 1979 chặn tài sản thuộc sở hữu của chính phủ Iran khi đi qua hệ thống tài chính của Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc sử dụng đạo luật này có thể có nguy cơ gây tổn hại ngoài ý muốn cho nền kinh tế Mỹ, do đó, các quan chức Mỹ sẽ cần cân nhắc tác động của sự trả đũa có khả năng của Trung Quốc và cách các công ty Mỹ sẽ bị ảnh hưởng. IEEPA cũng có thể gây ra những thách thức pháp lý tại tòa án Mỹ.

Thứ ba, thắt chặt mua sắm chính phủ cấp liên bang. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế cho biết một lựa chọn khác không yêu cầu hành động của Quốc hội là cấm các công ty Mỹ cạnh tranh các hợp đồng mua sắm liên bang nếu họ cũng có hoạt động tại Trung Quốc. Một biện pháp như vậy có thể được nhắm mục tiêu cụ thể vào một số lĩnh vực nhất định như một đơn đặt hàng chăn sẽ tác động lớn vào các công ty như Boeing vừa là nhà sản xuất vũ khí quan trọng cho Lầu năm góc và nhà xuất khẩu hàng đầu của Mỹ. Boeing đã mở nhà máy hoàn thành đầu tiên cho 737 máy bay vận tải hàng không tại Trung Quốc vào tháng 12, một khoản đầu tư chiến lược nhằm xây dựng một doanh số dẫn đầu vượt qua đối thủ Airbus. Boeing và Airbus đã mở rộng dấu ấn của họ ở Trung Quốc khi tranh giành các đơn đặt hàng tại thị trường hàng không đang phát triển nhanh chóng, dự kiến ​​sẽ vượt qua Mỹ trở thành thị trường hàng không lớn nhất thế giới trong thập kỷ tới.

Thứ tư, thực hiện đạo luật kẻ thù. Một biện pháp ấn tượng hơn nhiều, mặc dù rất khó xảy ra, được gọi là thực hiện Đạo luật Kẻ thù, từng được Quốc hội Mỹ thông qua trong Thế chiến thứ nhất. Luật này cho phép tổng thống Mỹ điều chỉnh và trừng phạt thương mại với một quốc gia mà Mỹ đang có chiến tranh. Chính quyền Trump có thể không viện dẫn luật này vì nó sẽ leo thang căng thẳng mạnh mẽ với Trung Quốc. Đó sẽ là một bước đi kịch tích, có thể gây tổn thất ngoại giao trong bối cảnh hiện tại, trong khi luật IEEPA sẽ cho phép chính quyền Trump thực hiện các hành động tương tự mà không phải trả một khoản chi phí ngoại giao lớn.

Theo ước tính của viện nghiên cứu Rhodium Group, các công ty Mỹ đã đầu tư tổng cộng 256 tỷ USD vào Trung Quốc từ năm 1990 đến 2017, so với 140 tỷ USD mà các công ty Trung Quốc đã đầu tư vào Mỹ.