Toạ đàm "Giai cấp nông dân Việt Nam - 40 năm Đổi mới: Nông dân góp phần tạo ra kỳ tích của ngành nông nghiệp

Vai trò dẫn dắt của Hội Nông dân trong các phong trào thi đua sản xuất kinh doanh giỏi, xây dựng nông thôn mới

Trong 96 năm thành lập, Hội Nông dân Việt Nam luôn đồng hành, hỗ trợ nông dân trong phát triển kinh tế, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần, nhiều phong trào do Hội Nông dân phát động trong 40 năm Đổi Mới đã trở thành động lực giúp nông dân vươn lên xóa nghèo, làm giàu. Nhấn mạnh về vai trò dẫn dắt nông dân trong các phong trào thi đua sản xuất kinh doanh giỏi phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới trong 40 năm Đổi Mới, GS.TS Phạm Hồng Tung, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, tôi biết cầm cày, bừa trước khi cầm bút. Hiện giờ, sau khi đã thành thầy giáo, có cơ hội đi nhiều nước, mỗi lần về quê mình, tôi thấy mình mắc nợ nông dân rất nhiều.

Đảng, nhà nước đã có nhiều Nghị quyết, chính sách phát triển nông nghiệp - nông dân - nông thôn, gần đây là chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới…, với nhiều giải pháp tạo điều kiện cho nông dân có thu nhập, cuộc sống tốt hơn. Nhưng muốn tốt hơn, thì bà con cũng phải làm chủ sinh kế của mình.

Từ thời xưa đến giờ, nông dân muốn phát triển, chúng không thể đi một mình mà cần đi với nhau, đó là điều mà Hội NDVN cần vào cuộc giúp bà con thành nông dân toàn cầu.

Từ các trái cây đến con cua, cá… đều có thể truy xuất được. Để làm được điều đó, chúng ta phải giúp nông dân thực hiện ngay trên vuông ao thửa ruộng của mình; từng vùng, địa phương có lời giải cho chuỗi giá trị gia tăng. Chúng tôi rất khâm phục gia đình thiếu tướng Hoàng Kiền đã xây dựng một bảo tàng rất ý nghĩa cho nông dân, nông thôn.

Đến giờ, tôi về quê hỏi các cháu tên các loài chim không biết. Bản thân tôi đến giờ còn thuộc từng loài cây, ngọn cỏ… Do các cháu giờ đang tiếp cận các công nghệ mới hay phải học tiếng Anh để thi IELTS 8.0. Trung ương Hội có nhiều phong trào rất tốt, song cần phải tiếp sức để giúp nông dân, nhất là thế hệ trẻ trở thành nông dân toàn cầu nhưng vẫn không quên được quê hương của mình.

11:5

Hạnh phúc vì những sản phẩm nông nghiệp kết tinh từ mồ hôi, công sức của người nông dân chính là thứ giúp chúng ta tự tin với bạn bè quốc tế

Là một diễn viên có nhiều vai diễn gắn bó với người nông dân, với nông thôn, Nghệ sĩ ưu tú Quốc Tuấn chia sẻ nhiều cảm xúc đặc biệt khi được hóa thân thành những người nông dân.

Nghệ sĩ ưu tú Quốc Tuấn cho biết, đất nước mình vốn xuất thân từ nền văn minh lúa nước, nền sản xuất nông nghiệp chứ không như các nước phương Tây là đi lên từ công nghiệp. Chính vì thế, cái chất nông dân, hồn cốt nông thôn nó đã thấm đẫm vào từng con người Việt Nam, ít nhất là đến những thế hệ như chúng tôi. Bởi vậy, khi được đạo diễn giao vào những dạng vai nông dân, tôi thực sự không gặp phải khó khăn gì cả.

Tôi sinh ra và lớn lên ở Thủ đô, là "trai thành thị" chính gốc, nhưng thế hệ chúng tôi lớn lên trong giai đoạn chiến tranh phá hoại. Khi bom đạn dội xuống Hà Nội, chúng tôi phải theo cơ quan của bố đi sơ tán về các vùng quê. Tuổi thơ được sống, học tập và sinh hoạt cùng với lũ trẻ chăn trâu, cắt cỏ ở nông thôn đã giúp tôi thẩm thấu một cách tự nhiên nhất cái chất mộc mạc, chân quê ấy vào trong máu thịt từ lúc nào không hay.

Hơn nữa, Hà Nội có một đặc thù rất hay là ngay trong lòng thành phố, đằng sau những con phố sầm uất hay ngay cạnh lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, vẫn có những làng cổ như làng Ngọc Hà, làng Kim Liên, làng Yên Phụ... Nông thôn và thành thị luôn hòa quyện, đan xen. Cho nên, cái chất nông dân nó vô cùng gần gũi, không hề xa lạ.

Nhiều bạn diễn viên trẻ bây giờ hay nói rằng trước khi vào vai phải đi thực tế, đi quan sát cuộc sống vùng nông thôn mươi mười ngày hay vài ba tháng. Tôi cho rằng việc quan sát ngắn hạn như thế khó mà ra được chất. Nó phải là cả một quá trình tích lũy, quan sát từ những năm tháng trước đó, biến những trải nghiệm sống tự nhiên thành một "ngân hàng ký ức" trong đầu, để khi cần là mình lấy ra dùng.

Nếu bảo tôi đóng vai quý tộc, thiếu gia con nhà giàu sang quyền quý thì tôi xin thua luôn vì mình không có cái chất đấy, nhưng riêng vai nông dân là tôi "chơi" được ngay và cảm thấy cực kỳ thoải mái.

Tôi vẫn nhớ như in những kỷ niệm hạnh phúc trong đời làm nghề của mình. Như hồi đóng phim "Người thổi tù và hàng tổng", khi tôi khoác lên mình bộ trang phục của nhân vật Trưởng thôn Kiên, đội chiếc nón lá rách rồi nằm ngả ngốn trên chiếc xe bò bừa bộn. Lúc đó người dân địa phương kéo đến xem đoàn phim đông lắm, họ đứng vây quanh, thậm chí nhảy lên cả thành xe bò mà nhìn ngang nhìn dọc một hồi rồi bảo nhau: "Chả thấy diễn viên đâu cả, toàn thấy người nhà mình".

Đến khi đạo diễn hô bấm máy, tôi nhỏm dậy diễn thì bà con mới ồ lên kinh ngạc vì nhận ra Quốc Tuấn. Cái khoảnh khắc mình hòa nhập vào dòng đời một cách tự nhiên, chân thực đến mức người dân bản địa không thể nhận ra mình là diễn viên, đó là niềm hạnh phúc tột cùng của người nghệ sĩ.

Hay như một vai diễn khác mà tôi vô cùng tâm đắc, đó là nhân vật trong phim “Những người sống quanh tôi”, nhân vật của tôi là một cậu bé nông thôn đi bộ đội, là thương binh trở về rồi nỗ lực thi đỗ đại học, được cử đi nước ngoài học tập và trở thành một tiến sĩ, một nhà khoa học thành danh.

Khi tôi đi giao lưu tại các trường đại học, rất nhiều bạn sinh viên – những người cũng từ các miền quê nghèo khó nỗ lực vươn lên đã chạy đến chia sẻ rằng: "Bọn em nhìn vào nhân vật của anh để làm động lực phấn đấu, để vươn lên thành người có ích". Thậm chí, nhiều bác nhà khoa học lớn tuổi còn vỗ vai tôi bảo: "Mày đang đóng lại đúng cuộc đời của tao đấy".

Những sự đồng cảm, những giá trị truyền cảm hứng mạnh mẽ ấy của điện ảnh chính là phần thưởng vô giá đối với tôi. Dưới góc nhìn của những người làm phim ảnh, sau 40 năm Đổi Mới, bức tranh nông thôn và hình tượng người nông dân đã có những bước chuyển mình ngoạn mục.

Trước đây, khi đi ra nước ngoài biểu diễn hay trò chuyện với bạn bè quốc tế, tôi thú thật là có những lúc bản thân cảm thấy rất tự ái và có chút cáu giận. Khi nói đến Việt Nam, họ hầu như chỉ biết đến chiến tranh, bom đạn, hoặc nghĩ về một đất nước nghèo nàn, lạc hậu. Thời điểm đó, chúng ta gần như không có một sản phẩm thương hiệu nào thực sự nổi bật để giới thiệu ra thế giới. Họ khen đất nước mình đẹp, nhưng cái nhìn của họ vẫn bị đóng khung trong quá khứ đau thương.

Nhưng giờ đây, sau 40 năm Đổi mới, mọi thứ đã thay đổi hoàn toàn. Bản thân tôi cảm thấy vô cùng tự hào và hạnh phúc mỗi khi có dịp ra nước ngoài. Ví dụ như đợt vừa rồi, khi các giáo sư nước ngoài sang Việt Nam để phẫu thuật cho cháu Bôm (con trai tôi), tôi đã tự tay chuẩn bị những gói cà phê Việt Nam, những tấm lụa tơ tằm để làm quà tặng họ. Lúc đầu tôi cũng băn khoăn không biết họ có thích không, nhưng hóa ra người nước ngoài cực kỳ mê cà phê Việt Nam. Những món quà nông sản do người nông dân Việt Nam làm ra đã khiến họ vô cùng thích thú và trân trọng.

Hay như lần tôi có dịp sang Trung Quốc, cứ nhắc đến sầu riêng là người dân bên đó mê kinh khủng vì bên ấy mặt hàng này rất đắt đỏ. Tôi đã mua hẳn một quả sầu riêng để mời một bạn diễn viên Trung Quốc thưởng thức. Bạn ấy ăn mà mê mẩn, cứ trầm trồ mãi. Lúc đó, tôi tự hào bảo rằng: "Sang đất nước Việt Nam của chúng tôi đi, sầu riêng đầy rẫy mà giá lại cực kỳ rẻ!".

Từ một quốc gia nghèo đói ngày xưa, giờ đây Việt Nam đã có những sản phẩm nông sản vươn tầm thế giới như gạo, cá tra, cà phê, sầu riêng...

Có một điều rất đặc biệt là chính những sản vật nông nghiệp của chúng ta đã đi trước, tiên phong khai phá thị trường quốc tế và định vị thương hiệu quốc gia trước cả các sản phẩm công nghiệp. Sự bứt phá này mang lại một niềm tự hào, tự tôn dân tộc vô cùng lớn cho mỗi người Việt Nam khi bước ra biển lớn.

Bây giờ, dù đi du lịch hay đi nước ngoài chữa bệnh cho con, trong hành lý của tôi lúc nào cũng có sẵn cà phê Việt Nam. Tôi pha cho bạn bè quốc tế uống thử và tự tin giới thiệu: "Đây là cà phê Việt Nam đấy!".

Tôi còn bảo họ rằng nếu có dịp sang Việt Nam, sẽ còn được thưởng thức nhiều nét văn hóa ẩm thực độc đáo khác nữa như cà phê muối, cà phê trứng. Khi ra nước ngoài, chúng ta phải có cái để tự hào, và tôi vô cùng hạnh phúc vì những sản phẩm nông nghiệp kết tinh từ mồ hôi, công sức của người nông dân Việt Nam lại chính là thứ giúp chúng ta tự tin với bạn bè quốc tế.

10:45

Mở bảo tàng miễn phí để giữ gìn văn hóa làng quê

Là người đã dành cả cuộc đời trong quân đội – quân đội từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, dựa vào dân để hoàn thành nhiệm vụ đất nước giao phó, đâu là động lực để Thiếu tướng dành trọn tâm huyết một bảo tàng Đồng Quê ở quê nhà Hải Hậu, Nam Định (cũ). Qua bảo tàng này, Thiếu tướng muốn nói điều gì về những đóng góp của nông nghiệp và đặc biệt là giai cấp nông dân trong 40 năm đổi mới vừa qua?

Chia sẻ về những câu hỏi của MC tại Toạ đàm, Thiếu tướng Hoàng Kiền cho biết: Sinh ra và lớn lên trong gia đình nông dân, cũng là nông dân từng cày bừa cấy hái, tôi hiểu nông dân rất sâu. Sau đó 40 năm tôi xa quê đi làm quân ngũ, mỗi lần trở về tôi lại thấy quê hương thay đổi rất nhiều, từ công cụ lao động đến đường làng bê tông, dụng cụ sinh hoạt.

“Tôi rất mừng vì điều đấy nhưng cũng nghĩ nếu thế liệu con cháu mình còn hình dung được ông cha mình từng sống và lao động ra sao, nhất là khi những hiện vật đang mất dần”, Thiếu tướng Hoàng Kiền tâm sự.

Từ suy nghĩ đó, ông cùng vợ – cũng là một giáo viên – bắt đầu sưu tầm các hiện vật gắn với đời sống nông thôn, từ nông cụ sản xuất, đồ dùng sinh hoạt đến những ngôi nhà cổ đặc trưng của các tầng lớp nông dân xưa như bần nông, trung nông, địa chủ hay nhà thời bao cấp. Ban đầu, ông chỉ dự định xây dựng một thư viện nhỏ trên mảnh đất quê hương. Tuy nhiên, sau đó được địa phương và đồng nghiệp động viên, ông quyết định phát triển thành một không gian văn hóa đồng quê, rồi dần hình thành “Bảo tàng Đồng quê”.

Trong khuôn viên bảo tàng, ông phục dựng nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống như cảnh trâu cày, trâu bừa, người cấy lúa… nhằm giúp lớp trẻ hiểu hơn về cuộc sống lao động của cha ông trước đây. Không chỉ lưu giữ nông cụ, bảo tàng còn trưng bày nhiều hiện vật sinh hoạt dân gian, đồ đồng cổ, đồ gốm sứ và những ngôi nhà cổ nguyên bản được người dân cho hoặc bán lại để bảo tồn.

Đây là kết quả của sự chung tay hỗ trợ từ người dân, bạn bè, đồng nghiệp và những người cũng cùng tâm huyết giữ văn hóa làng, văn hóa nông thôn. Trong nhiều năm đầu, bảo tàng mở cửa miễn phí, sau này mới thu vé tượng trưng để duy trì hoạt động. Hiện nơi đây đã trở thành điểm tham quan, trải nghiệm của nhiều đoàn khách, học sinh và nhà nghiên cứu.

Thiếu tướng Hoàng Kiền cho biết thêm, ông đặc biệt tâm đắc với tinh thần Nghị quyết 19 của Trung ương về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, nhất là định hướng xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và người nông dân văn minh.

“Theo tôi, việc giữ gìn văn hóa làng quê cũng là một phần quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Nông dân luôn là lực lượng nòng cốt trong nhiều giai đoạn lịch sử và khi nông thôn ổn định thì đất nước mới có điều kiện phát triển bền vững”, ông nhấn mạnh.

10:34

Buồn vì nông dân sản xuất ra nông sản, lương thực thì nghèo mà thương lái, nhà buôn, doanh nghiệp lại giàu

Trả lời câu hỏi những đóng góp lớn nhất của nông dân trong hành trình 40 năm Đổi mới là gì, TS. Lê Doãn Hợp, Nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông cho rằng, chính nông dân là những người trưởng thành sau đại hội 6, trước đại hội 6 nông nghiệp nông dân nông thôn rất khó khăn, mà sau đại hội 6 rất sáng sủa, vậy thành công đại hội 6 là do đâu?

Trước đại hội 6 có 5 khó khăn chồng chất: Mỹ bao vây cấm vận, Trung Quốc đối đầu, Liên Xô cắt viện trợ, lạm phát 3 con số, Tổng bí thư Lê Duẩn từ trần. Trong bối cảnh đó ta có 1 đại hội tuyệt vời. Đồng chí Trường Chinh đưa ra quyết sách “đổi mới hay là chết”, viết lại nghị quyết đai hội 6 dù trước đó đã được lấy ý kiến thông qua, đưa ra 5 quan điểm đột phá. Khi đó, chúng ta có quan điểm có nghị quyết là có tất cả, đấy là “suy nghĩ hỏng”, bởi Nghị quyết là mệnh đề để chuyển đổi nhận thức mà thôi, còn “có chinh sách mới là có tất cả”.

Chỉ thị 100 được Chính phủ ra nghị quyết đó, chúng ta đã làm tất cả những gì chúng ta có, nguồn lực của nông nghiệp nông dân nông thôn khi đó vô cùng lớn, sau hơn 1 năm chúng ta đã có hết cho thấy nông dân có sức mạnh mạnh mẽ vô cùng, ta trở thành nước xuát khẩu lương thực lớn thứ 3 thế giới, thời điểm đó, chỉ có hộ nông dân và DN là những lực lượng làm ra của cải vật chất. Đảng phải lo cho 2 thành phần này thì đất nước mới giàu được, kinh tế mới phát triển nhanh được.

Còn hiện nay, doanh nghiệp, hộ nông dân giàu thì ít, mà doanh nghiệp, hộ nông dân nhỏ siêu nhỏ thì nhiều. Tôi có một thông điệp: Đừng nghĩ nông dân của chúng ta hiện nay đã có đầy đủ tất cả, nông dân còn thiếu rất nhiều, nguồn lực của nông dân hiện rất lớn nhưng còn thiếu nhiều chính sách của Nhà nước.

Nhà nước phải làm 5 việc: Đưa kỹ thuật, gống mới xuống với nông dân, đưa vốn vay xuống, đưa cán bộ khuyến nông xuống, hạ tầng kỹ thuật (giao thông, thủy lợi, điện, công nghệ thông tin) xuống cho bà con, vận động doanh nghiệp về với nông dân, giúp nông dân sản xuất và tiêu thụ hàng hóa.

Vừa rồi tôi rất buồn, nông dân sản xuất ra nông sản, lương thực thì nghèo mà thương lái, nhà buôn, doanh nghiệp thì giàu; hay ca sĩ thì giàu mà nhạc sĩ thì nghèo, các tác giả viết sách, sáng tác thì nghèo mà người bán sách lậu thì giàu… Do đó cuộc cách mạng này phải hướngvào nông dân, nông nghiệp nhiều hơn.

10:25

Nông dân Việt Nam góp phần tạo ra kỳ tích của ngành nông nghiệp

Những năm qua chúng ta liên tiếp chứng kiến những kỷ lục của nông sản Việt Nam, trong đó năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản chạm mốc trên 70 tỷ USD. Đánh giá về những đóng góp của nông dân, Hội Nông dân trong sự phát triển chung của ngành nông nghiệp, TS.Phùng Đức Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ NNMT; Đại biểu Quốc hội khóa XVI cho hay, ông rất tán thành với những chia sẻ của TS Lê Doãn Hợp, rất đầy đủ, sâu sắc, đúng đắn.

Như chúng ta biết, sau đại hội VI năm 1986, chúng ta đã mở ra “một khung trời mới”. Nông nghiệp – Nông dân – Nông thôn được Đảng, Nhà nước quan tâm rất lớn, chỉ có đổi mới, tái cơ cấu nông nghiệp mới đạt được kỳ tích sau 40 năm đổi mới. Năm 2025 là năm đặc biệt khó khăn, biến đổi khi hậu, bão lũ… nhưng nông nghiệp vẫn đạt tăng trưởng 3,78% tổng kim ngạch xuất khẩu trên 70 tỷ USD, tặng dự 21,4 tỷ USD.

Nhiều mặt hàng chiến lược như thủy sản, gạo, cà phê… đã được xuất khẩu đi 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Sản lượng lương thực luôn duy trên 45 triệu tấn. Năm 2025, xuất khẩu 7,9 triệu tấn gạo. Thậm chí có những năm xuất khẩu trên 9 triệu tấn. Không chỉ đảm bảo an ninh lương thực trong nước mà lúa gạo còn hướng đến xuất khẩu, đóng góp rất quan trọng cho an ninh lượng thực trên thế giới.

Năm 2025, mặc dù thiệt hại do thiên tai 15.000 tấn nhưng sản lượng cả năm vẫn đạt gần 10 triệu tấn –cao nhất từ trước đến nay. Sản lượng thịt 8,8 triệu tấn; trứng 21,4 tỷ quả; sản lượng thức ăn chăn nuôi 22,1 triệu tấn; sữa 1,3 triệu tấn… Những con số đó cho thấy sự vươn lên mạnh mẽ của nông nghiệp Việt Nam.

Ông Tiến khẳng định, để có thành tựu trên thì sự đóng góp, vai trò của người nông dân trên những cánh đồng, chuồng trại, ngư trường… “Với sự dẻo dai, thông tinh, sáng tạo, người nông dân Việt Nam đã góp phần đưa ngành nông nghiệp tạo ra kỳ tích như hôm nay”, ông nói.

Cũng theo ông Tiến, người nông dân Việt Nam bắt nhịp rất nhanh. Hiện nay, là chủ thể trong nông nghiệp, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh. Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn khởi đầu, cần những bước đi mạnh mẽ hơn. Ông Tiến khẳng định: Người nông dân Việt Nam có đóng góp rất lớn vào phát triển kinh tế xã hội của đất nước và nông nghiệp vẫn là trụ đỡ của nền kinh tế.Vai trò của Hội Nông dân Việt Nam rất quan trọng. Đây là cơ quan đại diện quyền lợi, lợi ích của người nông dân. Tổ chức Hội là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với người nông dân; hỗ trợ về cơ chế chính sách, nguồn vốn, tập huấn, nâng cao kiến thức, chuyển giao KHCN.

10:10

4 vấn đề phát triển nông nghiệp - nông dân - nông thôn trong giai đoạn mới

Mở đầu toạ đàm, GS.TS Phạm Hồng Tung, Đại học Quốc gia Hà Nội có bài tham luận sâu sắc với chủ đề: "40 năm đổi mới: Vai trò làm chủ của người nông dân - yếu tố then chốt". Theo ông Tung, hiện nay toàn thế giới đang đương đầu với một cuộc khủng hoảng nông nghiệp. Cuộc khủng hoảng này có quy mô toàn cầu, nhưng ở mỗi khu vực nó lại bộc lộ theo những cách khác nhau. Năm ngoái, nông dân Đức, nông dân Pháp họ tự lái máy kéo vào phong tỏa thủ đô Paris, phong tỏa những thành phố lớn như Frankfurt, phong tỏa cả những sân bay quốc tế. Họ giương lên khẩu hiệu mà tôi đọc thấy rất giật mình, dịch nôm na là: "Bao giờ mọi người chết đói thì mới biết ơn nông dân".

Còn nông dân Nhật năm nay cũng gây ra sức ép rất lớn với chính phủ liên quan đến chính sách nông nghiệp, cụ thể là giá nông sản và các chính sách bảo hộ quyền lợi của người trực tiếp làm ra nông sản để nuôi sống nước Nhật và thế giới.

Khu vực châu Phi, Cuba và nhiều nước Mỹ Latinh vừa rồi cũng đang đối diện với cuộc khủng hoảng lương thực rất trầm trọng. Thống kê toàn thế giới có ít nhất 673 triệu người chịu nạn đói thường xuyên; trong đó khoảng hơn 300 triệu người chịu nạn đói cấp tính – tức là đói quay quắt như thời kỳ đầu đổi mới của chúng ta (những năm 1985, 1986, 1987 thiếu lương thực).

Ngay tại nước Mỹ, có 42 triệu người cũng phải tham gia vào chương trình bổ sung dinh dưỡng của chính phủ.

Nhìn lại Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng, từ đầu thời kỳ đổi mới đến bây giờ, chúng ta bắt đầu giải bài toán nông nghiệp trước hết về mặt chính sách. Từ Khoán 100 đến Khoán 10, ai cũng biết đó là một sự giải bài toán nông nghiệp, nông thôn rất thắng lợi.

Lần đầu tiên, Đảng ta đặt lại vấn đề nông dân, nông thôn, nông nghiệp trước hết là vấn đề kinh tế, chứ không phải trước hết là vấn đề chính trị. Giương cao ngọn cờ ruộng đất không phải chỉ để tập hợp nông dân, mà là trả lại ruộng đất cho nông dân để người nông dân – nói đúng như Engels: Được “bình tĩnh suy nghĩ trên luống cày của mình” và quyết định phương án trồng trọt, chăn nuôi.

Từ một nước đứng bên bờ của nạn đói, chúng ta đã trở thành top 3 xuất khẩu gạo thế giới. Đấy là một kỳ tích lịch sử mà có thể nói rằng giai cấp nông dân Việt Nam đã cứu đói cho cả dân tộc, giải thoát cả dân tộc khỏi nạn đói và tạo nên sự bền vững rất căn cơ, rất bài bản cả về kinh tế lẫn chính trị - xã hội để đất nước có thể từng bước đổi mới, vượt qua được thời kỳ khủng hoảng.

Như bây giờ chúng ta biết, Đảng đã nhận định: "Chưa bao giờ chúng ta có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế quốc tế như bây giờ" để bước vào kỷ nguyên vươn mình. Công ơn đầu tiên phải là của những người nông dân chân lấm tay bùn, của những người trí thức dấn thân vào sản xuất nông nghiệp. Các đại biểu dự toạ đàm hôm nay, có ông Nguyễn Lân Hùng, ông Đặng Kim Sơn đều là những trí thức thực sự dấn thân cùng với bà con của các địa phương để tham gia giải quyết bài toán này.

Cũng theo ông Tung, đến bây giờ, nông dân, nông thôn, nông nghiệp theo suy nghĩ của tôi lại đang đứng trước một bài toán mới còn khó hơn bài toán trước khi chúng ta bước vào Khoán 10. Đó là bài toán sinh kế của người nông dân. Lần này, tôi nghĩ toàn Đảng, toàn dân chúng ta lại phải giải lại bài toán nông dân, nông thôn, nông nghiệp vì những thách thức sau:

“Chưa bao giờ lại có nhiều ruộng đất bị bỏ hoang như bây giờ, nhất là ở Nam Định, Thái Bình, Hải Dương. Hay như quê tôi Hải Dương, lần nào về tôi cũng rất đau xót khi thấy hàng cánh đồng mênh mông bị bỏ hoang cho cỏ mọc và cho chuột chạy ở trong đó. Người nông dân không ly hương, nhưng họ đã bắt đầu ly nông.

Bởi vì họ làm cả năm "dãi nắng dầm sương", quần quật như vậy thì nếu được mùa cũng chỉ tích lũy được vài chục triệu; trong khi họ làm công ty thì hàng tháng có thể bỏ túi, tiết kiệm được nhiều hơn và bền vững hơn”, ông Tung nói và cho biết, vấn đề sinh kế ở đây không chỉ còn là vấn đề quan hệ sở hữu về ruộng đất, không chỉ là kỹ thuật "trồng cây gì, nuôi con gì", mà ở đây là: Tầm nhìn nông dân được chủ động là chủ thể của sinh kế nông thôn trong tư duy toàn cầu.

Họ phải sản xuất được những sản phẩm bán được ra thị trường toàn cầu, có thể truy xuất nguồn gốc, tham gia vào chuỗi cung ứng sản xuất lương thực toàn cầu và cạnh tranh ở phân khúc giá trị cao nhất,

Theo ông Tung, để giải được bài toán nông nghiệp – nông dân – nông thôn trong giai đoạn mới, chúng ta phải giải quyết được 4 vấn đề:

Thứ nhất là cần sự vào cuộc thực hiện (không chỉ có Nghị quyết ở thành phố là đưa ra những bài báo quốc tế hay sản phẩm công nghệ cao, chip...). Trước hết là phải chuyển đổi số và phát triển khoa học công nghệ như thế nào để đưa nền sản xuất nông nghiệp của chúng ta đến một tầm cao mới.

Thứ 2 là chưa bao giờ môi trường nông thôn bị ô nhiễm đến mức như bây giờ. Phần lớn tất cả các con sông không còn các loài tôm cá trong lành mà chúng ta đã từng tắm gội và đơm đón, bắt được.

Nếu như tất cả môi trường nước bị ô nhiễm, bị suy thoái bằng nhiều cách khác nhau, và cao hơn nữa là các hiện tượng biến đổi khí hậu – năm nào thiên tai cũng quật một trận là mất hết cả sinh kế cả đời, mất hết cả tài sản của người nông dân – thì chúng ta phải có những giải pháp thích ứng để nông dân, nông nghiệp có thể phát triển bền vững.

Thứ ba là tầm tư duy toàn cầu. Từ đổi mới, chúng ta đã trở lại mô hình sinh kế lấy hộ nông dân làm hạt nhân. Thế nhưng bây giờ, trong chuỗi sản xuất cung ứng toàn cầu như thế này, hộ nông dân còn đủ sức để trở thành đơn vị sinh kế chủ thể hay không? Hay chúng ta phải có hình thức mới của những doanh nghiệp nông nghiệp, trong đó có các hộ nông dân, để doanh nghiệp mới đủ tầm?

Nếu vừa và nhỏ thì không thể chủ động được trong đổi mới công nghệ theo như chúng tôi nghiên cứu, mà phải có những doanh nghiệp lớn với sự hỗ trợ của Nhà nước và sự liên kết của các tầng lớp, các bộ phận khác của nền kinh tế thì mới có thể có "tư duy toàn cầu và giải pháp địa phương".

Điều cuối cùng, sau đợt tái tổ chức, sắp xếp lại các đơn vị hành chính, hiện nay ở các xã vùng nông thôn, các xã nhỏ sáp nhập thành xã to. Những kết nối dọc từ Trung ương đến cấp xã về cơ bản là thông suốt. Mặc dù chuyển đổi số chưa xong, nhưng kết nối ngang (giữa các thôn, giữa các xã mới với nhau) đang gặp sự đứt gãy rất nhiều.

Đặc biệt là kết nối sâu – tức là kết nối trong hoạt động sản xuất, hoạt động dịch vụ, hoạt động buôn bán, và kết nối về văn hóa giữa xã cũ - xã mới, thôn cũ - thôn mới còn đang bị đứt gãy và chưa tìm được hình thức kết nối mới. Đây chính là nhiệm vụ của các nhà khoa học; và trong đó giới truyền thông sẽ góp phần lan tỏa thông tin, lan tỏa tâm tư nguyện vọng của người nông dân, phổ biến kiến thức khoa học và kiến thức về văn hóa rất quan trọng.

Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, bắt đầu từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội XIV (2026) vừa tròn 40 năm.

Sau gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, nhờ chính sách đột phá và sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, giai cấp nông dân Việt Nam đã tự lực, tự cường biến khát vọng trên đồng ruộng thành những thành quả to lớn.

Từ một quốc gia không đủ lương thực, Việt Nam đã vươn lên trở thành cường quốc sản xuất và xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới. Nhờ các chính sách đột phá, đặc biệt là trong khoán ruộng đất, nông dân đã mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi tư duy từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp", đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu gạo và nhiều mặt hàng nông sản tỷ đô.

Đặc biệt, bức tranh nông thôn Việt Nam đã có những đổi thay đáng kể nhờ Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, trong đó nông dân là chủ thể chính. Chỉ tính riêng nhiệm kỳ vừa qua, hội viên nông dân cả nước đã hiến trên 530ha đất và đóng góp 4,6 triệu ngày công để hiện đại hóa hạ tầng nông thôn, làm thay đổi hoàn toàn diện mạo làng quê Việt Nam.

Những bước chuyển mình vượt bậc của nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam là nền tảng phát triển và ổn định xã hội, tạo tiền đề cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Nhằm nhìn lại những đóng góp của giai cấp nông dân Việt Nam sau 40 năm đổi mới cũng như nhận định các cơ hội, thách thức của lớp nông dân mới trong kỷ nguyên vươn mình, Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt tổ chức Tọa đàm với chủ đề: GIAI CẤP NÔNG DÂN VIỆT NAM – 40 NĂM ĐỔI MỚI: TỪ KHÁT VỌNG TRÊN ĐỒNG RUỘNG TỚI KỶ NGUYÊN VƯƠN MÌNH.

Đến dự buổi Toạ đàm, có các đại biểu, chuyên gia, nghệ sĩ:

- TS Lê Doãn Hợp – nguyên Ủy viên T.Ư Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông;

- TS Phùng Đức Tiến – Đại biểu Quốc hội khoá XVI, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường;

- Thiếu tướng Hoàng Kiền, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Tư lệnh binh chung Công binh;

- GS.TS Phạm Hồng Tung, Đại học Quốc gia Hà Nội.

- TS. Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn; Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao;

- Nghệ sĩ Quốc Tuấn - người nổi tiếng với vai diễn Trưởng thôn Kiên trong phim Người thổi tù và hàng tổng cùng nhiều vai diễn gắn bó với nông thôn.