Thủ tướng Phạm Minh Chính: Khoa học xã hội củng cố sức mạnh nội sinh và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia

Nhân dịp năm mới Bính Ngọ 2026, sáng 24-2, tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tới thăm, làm việc với Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam và các nhà khoa học, chuyên gia tiêu biểu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

Cùng dự có Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, lãnh đạo các bộ, ngành, cơ quan Trung ương và thành phố Hà Nội.

2402-thu-tuong-tham-vien-han-lam-khoa-hoc-xa-hoi.jpg
Thủ tướng Phạm Minh Chính tham quan không gian trưng bày về Hán Nôm tại Viện Hàn lâm khoa học và xã hội Việt Nam. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Khẳng định vai trò nghiên cứu chiến lược và tư vấn chính sách

Trước khi làm việc, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tham quan các thành tựu về khoa học xã hội Việt Nam; nghe giới thiệu về những dấu ấn các nhà khoa học trên mọi nẻo đường của Tổ quốc; giới thiệu 20 Giải thưởng Hồ Chí Minh - giải thưởng cao quý của Nhà nước dành cho công trình, cụm công trình đặc biệt xuất sắc; 28 Giải thưởng Nhà nước dành cho công trình, cụm công trình xuất sắc và công trình khoa học thực hiện các Nghị quyết của Bộ Chính trị. Cùng với đó, Thủ tướng cũng tham quan những tư liệu ảnh của Viện Viễn Đông Bác Cổ (Pháp) chuyển giao cho Viện Thông tin khoa học xã hội lưu trữ và hiện đang xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là Di sản thế giới.

Tại buổi làm việc, Chủ tịch Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi cho biết, trải qua 73 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam đã khẳng định vị thế là cơ quan nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn hàng đầu của Đảng, Nhà nước, góp phần quan trọng vào việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước.

Trong năm 2025, Viện đã tập trung rà soát, hoàn thiện thể chế nội bộ, sửa đổi và ban hành mới 34 văn bản quy chế, quy định quản lý trên nhiều lĩnh vực; thành lập Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ; khôi phục hoạt động Hội đồng khoa học, thành lập 3 nhóm nghiên cứu chuyên biệt gắn với các lĩnh vực kinh tế - xã hội, chính trị - xã hội - pháp luật và các vấn đề quốc tế.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục được duy trì với 130 bài công bố trên các tạp chí quốc tế; tổ chức nhiều diễn đàn, hội thảo khoa học lớn, cung cấp thêm luận cứ khoa học phục vụ công tác tham mưu, tư vấn chính sách.

Trong công tác tư vấn chính sách, Viện đã thực hiện đầy đủ 12 báo cáo phân tích, dự báo tình hình kinh tế - xã hội phục vụ các phiên họp thường kỳ của Chính phủ; riêng quý IV-2025 đã xây dựng và gửi 28 báo cáo tư vấn chính sách đến lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành Trung ương.

Ở lĩnh vực đào tạo sau đại học, Học viện Khoa học xã hội đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép tuyển sinh trở lại 5 ngành tiến sĩ và 4 ngành thạc sĩ. Hệ thống 22 tạp chí khoa học tiếp tục phát huy vai trò diễn đàn học thuật; hoạt động hợp tác quốc tế được duy trì với 39 thỏa thuận hợp tác, góp phần mở rộng trao đổi học thuật và hội nhập quốc tế.

thutuong1.jpg
Thủ tướng Phạm Minh Chính tham quan không gian trưng bày kết quả nghiên cứu về khoa học - xã hội tại Viện Hàn lâm khoa học và Xã hội Việt Nam. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Tại buổi làm việc, lãnh đạo, cán bộ và các nhà khoa học của Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam đã chia sẻ nhiều vấn đề nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh mới, nhất là yêu cầu tăng cường cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế và phát triển bền vững đất nước.

Cùng với đó, Viện đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là cơ chế tài chính, cơ chế sử dụng và đãi ngộ nhân lực khoa học, cơ chế đặt hàng nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn, nhằm nâng cao chất lượng và tính ứng dụng của các kết quả nghiên cứu.

Viện cũng kiến nghị Thủ tướng quan tâm chỉ đạo tăng cường đầu tư cho hạ tầng nghiên cứu, hiện đại hóa cơ sở vật chất, hỗ trợ triển khai các chương trình nghiên cứu trọng điểm và tạo điều kiện để Viện phát huy tốt hơn vai trò là cơ quan nghiên cứu chiến lược, tư vấn chính sách của Đảng, Nhà nước trong giai đoạn tới.

Tại cuộc làm việc, thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Thủ tướng Phạm Minh Chính gửi lời chúc mừng năm mới tốt đẹp nhất, trân trọng cảm ơn, ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực, cống hiến của các thế hệ nhà khoa học Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam trong suốt hơn 7 thập kỷ qua. Trân trọng cảm ơn các giáo sư, nhà khoa học đã có những phát biểu rất tâm huyết, trí tuệ, sâu sắc, sát thực tiễn, Thủ tướng khẳng định sẽ tiếp thu các ý kiến quý báu với tinh thần cầu thị cao nhất, suy nghĩ thấu đáo nhất và hành động quyết liệt nhất.

Dành nhiều thời gian phân tích về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của khoa học xã hội, Thủ tướng khẳng định, khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật quan trọng, mà còn là nền tảng tư duy, kim chỉ nam cho hoạch định đường lối, chính sách phát triển mọi mặt của đất nước.

Thủ tướng nêu rõ, qua lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam ta đã hun đúc kho tàng hệ giá trị văn hóa, tư tưởng, tinh thần quý báu. Đó chính là nền tảng, nguồn học liệu quý mà ngành khoa học xã hội và nhân văn có sứ mệnh nghiên cứu, gìn giữ, phát triển và lan tỏa trong thời đại mới.

Người đứng đầu Chính phủ khẳng định, từ trước đến nay, Đảng, Nhà nước ta luôn coi trọng, xác định khoa học xã hội và nhân văn có mối quan hệ gắn bó hữu cơ, là một thực thể không thể tách rời; là trụ cột quan trọng của nền khoa học nước nhà, giữ vai trò đặc biệt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã khẳng định: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi" và Người căn dặn về sứ mệnh của trí thức, người làm khoa học: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Giáo sư Trần Văn Giàu từng nói: “Chủ nghĩa yêu nước là sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn bộ lịch sử Việt Nam từ cổ đại đến hiện đại, ở đây bản chất Việt Nam biểu lộ rõ ràng, đầy đủ, tập trung nhất, hơn bất cứ chỗ nào khác. Yêu nước thành một triết lý xã hội và nhân sinh của người Việt Nam”. Theo Thủ tướng, đây cũng là nền tảng cốt lõi mà khoa học xã hội cần nghiên cứu để chuyển hóa thành sức mạnh trong kỷ nguyên mới.

Thủ tướng đánh giá, trong mỗi giai đoạn cách mạng, khoa học xã hội và nhân văn đều thể hiện vai trò đi trước mở đường, cung cấp nền tảng lý luận cho Đảng và Nhà nước trong hoạch định đường lối, chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong giai đoạn giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, khoa học xã hội và nhân văn đã góp phần phát triển, làm sâu sắc và bồi dưỡng nền tảng lý luận về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng ta; nâng cao tinh thần yêu nước, ý chí độc lập, tự cường của nhân dân ta; phê phán quan điểm, tư tưởng phản động sai lầm bằng lý luận sắc bén và minh chứng bằng thực tiễn thuyết phục; đẩy mạnh phát triển giao lưu văn hóa, khoa học với bạn bè quốc tế.

Trong thời kỳ Đổi mới, khoa học xã hội và nhân văn góp phần quan trọng hình thành cơ sở lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; cung cấp luận cứ khoa học cho soạn thảo Cương lĩnh 1991 và 2011; xây dựng Chiến lược phát triển khoa học xã hội các giai đoạn.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Đảng xác định, phát triển khoa học, công nghệ là “đột phá quan trọng hàng đầu”; không hy sinh tiến bộ, công bằng xã hội, an sinh xã hội để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

thutuong2.jpg
Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại buổi thăm và làm việc với Viện Hàn lâm khoa học và Xã hội Việt Nam. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Thủ tướng khẳng định, khoa học xã hội và nhân văn có vai trò quan trọng trong việc bồi đắp nền tảng tư tưởng, định hướng hệ giá trị, phát triển văn hóa, tri thức xã hội, tạo sức mạnh, phát huy khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế. Đội ngũ những nhà khoa học xã hội chính là lực lượng quan trọng, góp phần cung cấp “phần hồn” cho sự phát triển, phát huy bản sắc, củng cố sức mạnh nội sinh và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao hơn nữa

Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam là trung tâm nghiên cứu chiến lược hàng đầu của Đảng và Nhà nước về khoa học xã hội, lực lượng nòng cốt nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước, góp phần quan trọng gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa, con người, trí tuệ Việt Nam.

Viện chính là “cơ quan tham mưu chiến lược” của Đảng, Nhà nước về khoa học xã hội và nhân văn, xây dựng con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa - nơi kết tinh trí tuệ của nhiều thế hệ nhà khoa học, trung tâm luận giải những vấn đề lớn của đất nước, khơi mở tư duy, phương pháp luận, cách tiếp cận để giải quyết vấn đề thực tiễn.

Phân tích yêu cầu về phát triển khoa học xã hội trong kỷ nguyên mới, Thủ tướng cho biết, Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng xác định: “Phát triển đồng bộ, liên ngành, có trọng tâm, trọng điểm khoa học xã hội và nhân văn… đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới”.

Nghị quyết số 59 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế nhấn mạnh chuyển tư duy “từ tham gia sang xây dựng, định hình” luật chơi quốc tế. Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về xây dựng và thi hành pháp luật yêu cầu “coi trọng, chủ động nghiên cứu chiến lược, chính sách từ sớm, từ thực tiễn, từ kinh nghiệm của thế giới”. Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về kinh tế tư nhân yêu cầu phải “xóa bỏ triệt để nhận thức, tư tưởng, quan niệm, thái độ định kiến”…

Trên cơ sở đó, Thủ tướng nhấn mạnh, thời gian tới, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam cần phát triển đột phá, khẳng định vai trò “cơ quan tham mưu chiến lược” của Đảng, Nhà nước về khoa học xã hội và nhân văn với phương châm 24 chữ: “Lý luận phát triển - Bản sắc giữ gìn - Truyền thống phát huy - Tinh hoa hấp thụ - Phản biện sắc sảo - Kiến tạo tương lai”. Viện phải tập trung cao độ triển khai quyết liệt, hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị với quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, hiệu quả, phân công “6 rõ” và bảo đảm nguồn lực thực hiện; nâng cao chất lượng nghiên cứu cơ bản gắn với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới. Viện chủ động, tích cực tham gia nghiên cứu tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

thutuong3.jpg
Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại buổi thăm và làm việc với Viện Hàn lâm khoa học và Xã hội Việt Nam. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Viện cần tiên phong trong nghiên cứu, luận giải, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới của Đảng; con đường và mô hình phát triển xã hội chủ nghĩa phù hợp với điều kiện Việt Nam, về xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; chủ động đấu tranh phản bác các luận điểm sai trái, xuyên tạc, thù địch. Nâng cao chất lượng, hiệu quả tư vấn chính sách, đóng góp thiết thực cho lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Đảng, Nhà nước, Chính phủ trên tinh thần “Tư vấn kịp thời - Phân tích sâu sắc - Dự báo chính xác - Kiến nghị khả thi và thiết thực”.

Viện Hàn lâm khoa học xã hội phải đẩy mạnh đào tạo nhân lực trình độ cao về khoa học xã hội, đáp ứng nhu cầu đất nước trong tình hình mới; quá trình đào tạo cũng là quá trình tạo động lực, truyền cảm hứng cho người học. Viện tăng cường hợp tác trong nước và quốc tế; thúc đẩy hiệu quả hợp tác 3 nhà: Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp với tinh thần hội tụ trí tuệ, lan tỏa lợi ích; đoàn kết để có sức mạnh, hợp tác để có lợi ích và đối thoại để tăng cường lòng tin. Viện tiên phong, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động nghiên cứu và quản lý, trong chuyển đổi xanh; góp phần thay đổi trạng thái, xoay chuyển tình thế. Đơn vị hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật gắn với đổi mới mô hình quản trị, khẩn trương quy hoạch hoàn thiện các tòa nhà, trụ sở làm việc, đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

Đồng thời, Viện cần phát triển đội ngũ cán bộ khoa học ngang tầm nhiệm vụ, xây dựng tập thể trong sạch, vững mạnh toàn diện; tiếp tục sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy bảo đảm “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả” phù hợp với tình hình mới; tập trung xây dựng trình cấp có thẩm quyền và triển khai các đề án về tăng cường năng lực, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, viên chức của Viện.

Thủ tướng Phạm Minh Chính mong Viện tập trung nghiên cứu tư duy, phương pháp luận, cách tiếp cận, con đường và mô hình phát triển xã hội chủ nghĩa; nghiên cứu, phân tích sâu sắc hơn về nội hàm của “kỷ nguyên mới”, “kỷ nguyên vươn mình của đất nước” mà Tổng Bí thư Tô Lâm đưa ra; nghiên cứu các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng, đối ngoại trong tổng thể; giải pháp kết hợp, phát huy sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại; tiên phong trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi cơ cấu; luôn đặt con người là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu, là động lực, nguồn lực phát triển, phát huy tối đa nguồn lực con người…

Chính phủ, các bộ, ngành sẽ rà soát cơ chế, chính sách, trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao hơn nữa về hoạt động, khai thác nguồn lực và phát triển đội ngũ nhân lực. Thủ tướng nhất trí xem xét giải quyết các đề xuất, kiến nghị của Viện theo thẩm quyền và đề xuất cấp có thẩm quyền nếu vượt thẩm quyền.

Thủ tướng giao các bộ, cơ quan hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho Viện Hàn lâm khoa học xã hội phát triển. Thủ tướng tin tưởng, với sứ mệnh "tham mưu chiến lược" cho Đảng, Nhà nước, truyền thống đoàn kết, sức sáng tạo vô hạn và bản lĩnh học thuật ưu tú, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam sẽ tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, xứng đáng là niềm tự hào của nền khoa học nước nhà./.

Tác giả: Hà Linh

Nguồn tin: hanoimoi.vn