Thu nhập tăng nhưng sức mua của người dân chưa cải thiện tương xứng

Sáng 18/10, thảo luận tại Tổ 3 gồm các Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, Lạng Sơn và Hà Tĩnh về tình hình kinh tế - xã hội, ngân sách và đầu tư công, các đại biểu ghi nhận những kết quả tích cực của nền kinh tế năm 2026, đồng thời đề nghị Chính phủ quan tâm hơn đến thu nhập thực tế, sức mua và chất lượng cuộc sống của người dân trong kế hoạch năm 2027.

Các đại biểu cơ bản thống nhất với báo cáo của Chính phủ, báo cáo thẩm tra và dự thảo Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, xung đột tại Trung Đông đẩy giá dầu thô có thời điểm lên gần 120 USD/thùng, Hoa Kỳ áp thuế bổ sung với hàng hóa của 60 nền kinh tế, Việt Nam vẫn đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận.

GDP 9 tháng tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95%; thu ngân sách cả năm ước đạt 3,06 triệu tỷ đồng, trong khi vẫn thực hiện miễn, giảm, gia hạn khoảng 360.000 tỷ đồng tiền thuế và các khoản thu ngân sách. Kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu vượt 1.000 tỷ USD; thời gian và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính lần lượt giảm 53% và 55%.

"Tôi xin chia sẻ cùng cử tri sự trân trọng đối với nỗ lực đó", ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) nói.

Thu nhập tăng nhưng sức mua chưa cải thiện tương xứng

Bên cạnh những kết quả tăng trưởng tích cực, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng cần đánh giá đầy đủ hơn mức cải thiện thu nhập thực tế và sức mua của người dân.

Theo báo cáo của Chính phủ, thu nhập bình quân của người lao động trong 9 tháng đạt khoảng 9,1 triệu đồng/tháng, tăng khoảng 9%. Tuy nhiên, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân cũng tăng 4,52%, riêng tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, mức cao nhất trong nhiều năm.

Đại biểu phân tích, khi tính đến yếu tố lạm phát, thu nhập thực tế chỉ tăng khoảng một nửa so với mức tăng danh nghĩa. Với công nhân, người nghỉ hưu và người thu nhập thấp, áp lực còn lớn hơn do phần lớn thu nhập dành cho các khoản thiết yếu như ăn uống, nhà ở và đi lại.

Dẫn báo cáo của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phản ánh mức cải thiện thu nhập thực tế chưa tương xứng với biến động giá cả, đại biểu đề nghị Chính phủ bổ sung đánh giá về thu nhập thực tế và sức mua của người dân trong báo cáo kinh tế - xã hội.

"Cần coi đây là một thước đo chất lượng tăng trưởng", ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh, cho rằng điều này phù hợp với tinh thần dự thảo Nghị quyết lấy "đời sống Nhân dân làm thước đo".

Cùng quan tâm đến tác động của lạm phát, ĐBQH Hoàng Văn Tuyên (TP. Hải Phòng) phân tích, giá các mặt hàng, dịch vụ thiết yếu như nhà ở, điện, nước và thực phẩm tăng gây sức ép khác nhau đối với từng nhóm hộ gia đình. Người thu nhập thấp phải dành phần lớn thu nhập cho nhu cầu thiết yếu nên khi giá cả tăng, họ buộc phải cắt giảm các khoản chi khác.

Sức mua thu hẹp khiến doanh nghiệp khó tiêu thụ hàng hóa, tạo việc làm và tăng lương. "Khó khăn về đời sống vì vậy gắn trực tiếp với khả năng tăng trưởng", đại biểu nhận định.

Với mục tiêu kiểm soát CPI năm 2027 khoảng 4,5%, ĐBQH Hoàng Văn Tuyên đề nghị Chính phủ tính toán kỹ thời điểm, mức độ điều chỉnh giá dịch vụ công và năng lượng, tránh để nhiều khoản cùng tăng trong một thời điểm. Việc điều chỉnh giá cần được đánh giá tác động theo từng nhóm hộ gia đình, nhất là nhóm thu nhập thấp.

Đối với các chính sách miễn, giảm thuế, phí mang tính tạm thời, đại biểu đề nghị đánh giá tác động trước khi kết thúc hoặc điều chỉnh để doanh nghiệp, người dân chủ động trong sản xuất, kinh doanh và chi tiêu. Đồng thời, ngân sách cần tập trung hỗ trợ đúng nhóm chịu tác động lớn, kết hợp các giải pháp giảm chi phí vận chuyển, phân phối và tháo gỡ khó khăn về nguồn cung.

Đặc biệt, theo đại biểu, đánh giá đời sống người dân không nên chỉ dựa vào thu nhập bình quân mà cần xem xét phần thu nhập còn lại sau khi trừ chi phí thiết yếu, khả năng duy trì việc làm và mức độ tiếp cận các dịch vụ cơ bản.

"Kết quả bình quân chung chưa phản ánh hết gia đình khó khăn", ĐBQH Hoàng Văn Tuyên lưu ý, nhất là khi tiền lương, lương hưu hoặc thu nhập từ sản xuất điều chỉnh chậm hơn chi phí sinh hoạt.

Đánh giá an sinh xã hội từ hiệu quả thụ hưởng thực tế

Từ góc độ an sinh xã hội, ĐBQH Nguyễn Thị Mai Thoa (TP. Hải Phòng) cũng cho rằng cần đánh giá đầy đủ hơn tác động thực tế của các chính sách đối với đời sống người dân, thay vì chủ yếu thống kê nguồn lực đã bố trí, số người thụ hưởng và số lượng chính sách được triển khai.

Ghi nhận những kết quả tích cực trong thực hiện chính sách người có công, trợ giúp xã hội, giảm nghèo và bảo vệ trẻ em, đại biểu lưu ý một số chỉ tiêu chưa đạt kế hoạch, trong khi nhu cầu chăm sóc, hỗ trợ các nhóm yếu thế ngày càng tăng.

Đáng chú ý, tỷ lệ hộ nghèo năm 2026 ước giảm 0,5 điểm phần trăm, không đạt mục tiêu đề ra. Trong khi đó, kế hoạch năm 2027 tiếp tục đặt mục tiêu giảm 1-1,5 điểm phần trăm nhưng chưa làm rõ thực trạng hộ nghèo, hộ cận nghèo và nguyên nhân không hoàn thành chỉ tiêu năm trước.

Theo đại biểu, cần rà soát mục tiêu giảm nghèo khi áp dụng chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027-2030, đồng thời đánh giá khả năng thoát nghèo bền vững, nguy cơ tái nghèo, mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản và khả năng tự chủ sinh kế của người dân.

Chính sách giảm nghèo cần gắn với tạo việc làm, tín dụng chính sách, đào tạo nghề, bảo hiểm xã hội và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đặc biệt, cần có giải pháp phù hợp đối với người nghèo không có khả năng lao động, bảo đảm các nhóm yếu thế và người lao động thu nhập thấp không bị bỏ lại phía sau.

Trước xu hướng già hóa dân số, ĐBQH Nguyễn Thị Mai Thoa đề nghị phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật tại cộng đồng, mở rộng các mô hình chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng và hỗ trợ hòa nhập xã hội. Cùng với đó, cần đánh giá đầy đủ khả năng tiếp cận thực tế của người khuyết tật đối với y tế, giáo dục, việc làm và các dịch vụ cơ bản, đồng thời bảo đảm người có công được thụ hưởng đầy đủ các chế độ chính sách.

Đối với công tác bảo vệ trẻ em, đại biểu ghi nhận một số chỉ tiêu tích cực như tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng thể thấp còi còn 14,8%, thấp hơn mục tiêu 16,8%; tỷ lệ huy động trẻ nhà trẻ ước đạt 35,5%, vượt mục tiêu 35%. Tuy nhiên, tình trạng bạo lực, xâm hại, đuối nước, bạo lực học đường và các nguy cơ trên môi trường mạng vẫn diễn biến phức tạp.

Đại biểu đề nghị sớm hoàn thiện khung pháp lý và các công cụ kỹ thuật bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng; tăng cường thanh tra, kiểm tra cơ sở bảo vệ, chăm sóc trẻ em, nhất là khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; đồng thời nâng cao năng lực cán bộ bảo vệ trẻ em cấp xã sau sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp.