Thành lập thành phố Quảng Ninh góp phần bứt phá không gian phát triển, kiến tạo cực tăng trưởng mới vùng Đông Bắc

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung thảo luận

Xây dựng Quảng Ninh vươn tầm đô thị trực thuộc Trung ương

Thảo luận tại phiên họp, các đại biểu Quốc hội nhất trí rất cao với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Việc xem xét, quyết định thành lập thành phố Quảng Ninh ngay tại kỳ họp này được đánh giá là thể chế hóa kịp thời Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, các Kết luận của Bộ Chính trị cũng như Quyết định của Ban Chấp hành Trung ương 3 khóa XIV. Quyết sách này đồng thời hoàn toàn phù hợp với các quy hoạch tổng thể, quy hoạch không gian biển quốc gia và quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình)  tán thành cao đối với chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh khi đề án đã bảo đảm đầy đủ các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Đại biểu phân tích, Quảng Ninh là địa phương hội tụ những lợi thế hoàn toàn biệt lập như: đây là tỉnh duy nhất trên cả nước sở hữu cả đường biên giới trên bộ và trên biển tiếp giáp với Trung Quốc, sở hữu hệ thống cửa khẩu quốc tế Móng Cái sầm uất. Quảng Ninh có bờ biển dài với hơn 2.770 hòn đảo lớn nhỏ; trong đó, vịnh Hạ Long đã 3 lần được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới và được tổ chức New7Wonders bình chọn là 1 trong 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình phát biểu

Nhờ hạ tầng chiến lược tương đối đồng bộ, hiện đại, Quảng Ninh đã cùng với Hà Nội và Hải Phòng tạo thành tam giác động lực phía Bắc, được định vị là cực tăng trưởng chiến lược của cả miền Bắc, đóng vai trò cửa ngõ giao thương, trung tâm kinh tế biển hiện đại tầm cỡ quốc tế, đồng thời là tuyến đầu vững chắc về quốc phòng, an ninh vùng Đông Bắc của Tổ quốc.

Về khía cạnh kinh tế, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh nêu rõ, Quảng Ninh là địa phương có quy mô kinh tế nằm trong nhóm top đầu cả nước. Tốc độ tăng trưởng năm 2025 của tỉnh đứng thứ nhất toàn quốc với mức đạt 11,89%. Thu ngân sách của tỉnh đứng thứ 6 cả nước, đóng góp rất lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội chung. Toàn bộ các điều kiện này đã hình thành nên một nền tảng kinh tế, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới đô thị đủ lớn để chuyển dịch sang mô hình quản trị của thành phố trực thuộc Trung ương.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cùng các đại biểu tham dự Phiên họp

Cùng chung góc nhìn, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) nhấn mạnh, việc thành lập thành phố Quảng Ninh không chỉ thuần túy xuất phát từ yêu cầu tổ chức hành chính mà được đặt trên nền tảng các điều kiện, tiêu chuẩn đã được pháp luật quy định nghiêm ngặt. Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số và số đơn vị hành chính cấp xã hiện nay đã đáp ứng trọn vẹn 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn theo quy định. Địa phương có vị trí đặc biệt về kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; có không gian phát triển liên kết đô thị, biển đảo, biên giới, di sản; đồng thời sở hữu năng lực hạ tầng và khả năng huy động nguồn lực mạnh mẽ để đáp ứng yêu cầu phát triển ở một tầm cao mới.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu

Bổ sung thêm các số liệu ấn tượng, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, quy mô kinh tế của Quảng Ninh hiện đã đạt khoảng 14 tỷ USD, xếp thứ 7 cả nước. Đáng chú ý, chỉ số GDP bình quân đầu người của Quảng Ninh đứng đầu toàn quốc. Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt hơn 86.000 tỷ đồng. Với tốc độ tăng trưởng năm 2025 đạt 11,89% (cao nhất nước), nếu có cơ chế tương thích, Quảng Ninh hoàn toàn có thể phát triển bứt phá mạnh mẽ hơn nữa theo định hướng đô thị biển đảo, biên giới, di sản, trở thành một hệ sinh thái đô thị xanh, văn minh, hiện đại và giàu bản sắc.

Quản trị đô thị hiện đại: Từ đột phá tư duy đến bộ máy tinh gọn, hiệu năng

Nhiều đại biểu Quốc hội chỉ ra rằng, việc nâng cấp cấp hành chính từ tỉnh lên thành phố trực thuộc Trung ương không thể chỉ là "một tấm áo khoác hành chính" mới, mà phải là một cuộc tái thiết sâu sắc về thể chế và năng lực quản trị.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) cho rằng, đây là thời khắc lịch sử đánh dấu bước chuyển mình mang tính chiến lược nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính thức kiến tạo hai cực tăng trưởng trọng yếu có tính chất dẫn dắt và lan tỏa toàn diện, góp phần cùng Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh lân cận thúc đẩy sự phát triển bứt phá của vùng đồng bằng sông Hồng và dải đất Đông Bắc của Tổ quốc.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi phát biểu

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị chính quyền địa phương phải quyết liệt thực hiện các giải pháp đột phá, trước hết là đột phá về tư duy quản trị, đó là cần chuyển đổi triệt để sang mô hình quản trị đô thị hiện đại, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả; sử dụng các phương thức quản trị dựa trên kết quả, áp dụng bộ công cụ đo lường KPI và OKR đến tận cấp cơ sở để đánh giá thực chất năng lực và hiệu quả làm việc của bộ máy. Đồng thời, mọi chính sách ban hành phải bảo đảm việc chuyển đổi thủ tục hành chính diễn ra thuận tiện, tuyệt đối không làm xáo trộn đời sống sinh hoạt của nhân dân cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Ngoài ra, đại biểu cho rằng cần ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ số vào Trung tâm vận hành thông minh (IOC) từ cấp thành phố đến tận cấp xã, phường. Chuyển đổi số phải được xem là công cụ hữu hiệu để công khai, minh bạch và tự động hóa các dịch vụ công, phục vụ nhân dân và doanh nghiệp một cách nhanh chóng, chất lượng.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Đồng tình với định hướng tổ chức bộ máy, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh thống nhất với giải pháp của Đề án là trước mắt kế thừa, giữ nguyên bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện có. Đây là giải pháp chuyển tiếp cần thiết nhằm bảo đảm hoạt động của các cơ quan hành chính diễn ra liên tục, không làm gián đoạn việc giải quyết công việc hàng ngày cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh việc giữ nguyên trạng chỉ nên xem là tạm thời. Thành phố Quảng Ninh cần sớm xây dựng lộ trình cụ thể để sắp xếp tổ chức, bố trí lại nhân lực theo vị trí việc làm và thực hiện tinh giản biên chế. Tinh thần là không làm tăng biên chế một cách cơ học nhưng tuyệt đối không thể thiếu nhân lực chuyên sâu trong các lĩnh vực then chốt như quản lý đô thị, đất đai, xây dựng, môi trường và chuyển đổi số. Trong đó, thành phố cần đặc biệt quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý phát triển đô thị gắn với đổi mới sáng tạo cho đội ngũ cán bộ - một lĩnh vực đòi hỏi tư duy và năng lực hoàn toàn khác biệt so với quản lý hành chính nông thôn trước đây.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cùng các đại biểu tham dự Phiên họp

Giữ gìn "linh hồn di sản" và giải bài toán phát triển hài hòa, bền vững

Một trong những vấn đề cốt lõi được các đại biểu phân tích là làm sao để quá trình đô thị hóa tốc độ cao không làm tổn hại đến tài nguyên môi trường, cảnh quan di sản và bảo đảm sự phát triển cân bằng giữa các khu vực.

Theo đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, đô thị hóa tuyệt đối không được phép làm phai nhạt linh hồn di sản và không gian văn hóa đặc sắc. Với Quảng Ninh, nguyên tắc xuyên suốt là "tuyệt đối không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế". Thành phố phải bảo tồn nghiêm ngặt Vịnh Hạ Long và giữ gìn trọn vẹn vùng đất thiêng Yên Tử – cái nôi của Phật giáo Trúc Lâm. Bối cảnh mới đòi hỏi phải điều chỉnh quy hoạch đô thị để phát triển hài hòa giữa "làng và phố", giữa truyền thống và hiện đại, giữa đô thị và nông thôn, tránh tình trạng đô thị hóa tự phát. Quy hoạch phải đi trước một bước, tập trung nâng cấp hạ tầng đồng bộ cho các xã còn lại theo lộ trình sát với thực tiễn để nâng cấp lên phường, đồng thời giải quyết triệt để các bài toán đô thị như ô nhiễm môi trường, rác thải và xử lý nước thải.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Phân tích sâu hơn về đặc thù địa lý, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh lưu ý Quảng Ninh có địa hình bị chia cắt mạnh, trình độ phát triển giữa các khu vực đô thị, đồng bằng, ven biển với khu vực miền núi, biên giới còn chênh lệch khá lớn. Do đó, đại biểu kiến nghị thành phố Quảng Ninh sau khi thành lập cần chú trọng thiết lập cơ chế tài chính để điều tiết nguồn thu từ các khu vực phát triển năng động sang hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật và an sinh xã hội cho các vùng khó khăn, tránh tình trạng đô thị hóa chỉ dồn vào một vài cực tăng trưởng mà bỏ lại phía sau các địa bàn còn thiếu thốn.

Tỉnh có vịnh Hạ Long vừa là di sản thiên nhiên thế giới, vừa là "lá phổi" và thương hiệu du lịch quốc tế. Quá trình đô thị hóa nhanh, việc phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp nếu không được kiểm soát chặt sẽ tạo áp lực lên môi trường, cảnh quan và làm phá vỡ không gian văn hóa truyền thống. Vì vậy, theo đại biểu, thành phố phải tăng cường quản lý chặt chẽ quy hoạch, trật tự xây dựng, kiểm soát môi trường để giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa đặc sắc vốn có.

Khai thác tiềm năng "quốc gia biển mạnh thu nhỏ" và lan tỏa động lực liên kết vùng

Đi sâu vào thế mạnh đặc thù của Quảng Ninh, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) tập trung phân tích giải pháp phát huy tiềm năng biển đảo để biến Quảng Ninh thực sự trở thành một "quốc gia biển mạnh thu nhỏ" và là cực tăng trưởng toàn diện của cả nước.

Đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội phát biểu

Đại biểu Tạ Đình Thi dẫn chứng Quảng Ninh có đường bờ biển dài hơn 250 km, diện tích mặt biển rộng lớn hơn 6.000 km² (gần tương đương diện tích đất liền); hơn 2.000 hòn đảo lớn nhỏ, chiếm phần lớn số lượng đảo của cả nước và sở hữu các vịnh nổi tiếng như Hạ Long, Bái Tử Long cùng nhiều danh thắng biển đảo như Cô Tô, Quan Lạn, Minh Châu, Trà Cổ. Nhờ đó, Quảng Ninh hội tụ đầy đủ lợi thế địa chiến lược, chính trị, kinh tế để phát triển toàn diện các ngành kinh tế biển mũi nhọn: du lịch di sản, kinh tế hàng hải, logistics, thủy sản bền vững, năng lượng tái tạo và các ngành kinh tế biển mới như y dược biển, công nghệ sinh học biển.

Để khai thác hiệu quả miền không gian giàu tiềm năng này trong giai đoạn mới, đại biểu Tạ Đình Thi kiến nghị cần tích hợp ngay vào kế hoạch thực hiện Nghị quyết của Quốc hội các nhiệm vụ trọng tâm: xây dựng bộ máy chính quyền đô thị tinh gọn, hiện đại, đủ năng lực quản lý tổng hợp không gian biển dựa trên dữ liệu số, quy hoạch và hệ sinh thái theo tinh thần Nghị quyết 36 của Trung ương.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Tiếp tục hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số; ưu tiên các công trình lưỡng dụng phục vụ phát triển kinh tế kết hợp bảo vệ chủ quyền biển đảo. Hướng tới kết nối tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh và phát triển mô hình cửa khẩu thông minh Móng Cái.

Ngoài ra, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Ban hành cơ chế đặc thù để thu hút, trọng dụng nhân tài, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho nền kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế biển hiện đại.

Dưới góc độ chính sách vĩ mô, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt đánh giá giá trị của việc thành lập thành phố Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc tạo ra một đơn vị hành chính mới, mà quan trọng hơn là kiến tạo một cực tăng trưởng có sức lan tỏa rộng lớn. Đại biểu đề nghị Chính phủ và các bộ, ngành khi xây dựng cơ chế, chính sách phát triển sau thành lập cần chú trọng thúc đẩy liên kết vùng, kết nối giữa các cực tăng trưởng mạnh với các địa phương còn hạn chế về hạ tầng, công nghệ và thị trường. Sự phát triển của Quảng Ninh phải trở thành cơ hội phát triển chung cho nhiều địa phương khác trên cả nước, bảo đảm việc sắp xếp hành chính thực sự tạo ra một không gian và dư địa phát triển mới.

Các đại biểu tham dự Phiên họp

Bên cạnh những kỳ vọng lớn, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức thực tế mà một đô thị trực thuộc Trung ương phải đối mặt.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) bày tỏ sự thống nhất cao với 17 điểm trọng tâm trong dự thảo kế hoạch triển khai của địa phương. Tuy nhiên, từ kinh nghiệm thực tiễn, đại biểu đưa ra 3 nhóm kiến nghị thiết thực: chính quyền địa phương cần đẩy mạnh công tác truyền thông, tích cực hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, tổ chức làm việc cả ngoài giờ hành chính và thực hiện miễn phí các thủ tục chuyển đổi giấy tờ cần thiết. Địa phương phải chủ động có kế hoạch điều tiết, ổn định mặt bằng giá cả để bảo đảm đời sống nhân dân ngày càng tốt hơn.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu

Đại biểu nhấn mạnh, đô thị hóa nhanh thường đi kèm với các thách thức lớn như ùn tắc giao thông, thiếu hụt nhà ở xã hội, quá tải trường học, bệnh viện, rác thải, nước thải và an ninh trật tự phức tạp. Quảng Ninh cần sớm rà soát, điều chỉnh quy hoạch với các tiêu chí, tiêu chuẩn cao hơn, đặc biệt là quy hoạch kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội để kết nối hiệu quả các động lực tăng trưởng. Đại biểu cũng kỳ vọng Quảng Ninh sẽ tận dụng tốt các ưu thế từ Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội cho ý kiến để tăng tốc phát triển.