Tận dụng CPTPP: Không thể chờ thị trường biến động mới tìm đường chuyển hướng

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đang mở ra dư địa để doanh nghiệp Việt Nam đa dạng hóa thị trường. Nhưng khai thác dư địa này không đơn thuần là tìm thêm nơi bán hàng.

Có ưu đãi thuế chưa đồng nghĩa có đơn hàng

Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho rằng, trong những biến động của thương mại toàn cầu cũng xuất hiện những cơ hội mới. Khi quan hệ thương mại thay đổi, các đối tác có xu hướng tìm kiếm thêm nguồn cung và khách hàng. Với vị thế là một trung tâm sản xuất trong khu vực và trên thế giới, Việt Nam có thể trở thành đối tác tiềm năng cho những bên có nhu cầu đa dạng hóa thị trường và nhà cung cấp.

Theo ông Khanh, CPTPP không nên chỉ được nhìn nhận như một thị trường tiêu thụ. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng đang được định hình lại, Hiệp định còn mở thêm lựa chọn về nguồn cung nguyên liệu cho doanh nghiệp.

"Đừng nhìn CPTPP chỉ là thị trường người mua, mà thậm chí cần hình dung đó là thị trường của người bán. Điều đó sẽ giúp chúng ta tận dụng tối đa ưu thế, lợi thế của CPTPP, không chỉ đơn thuần là nơi cung cấp thị trường cho hàng hóa", ông Khanh nhấn mạnh.

Theo cách tiếp cận này, doanh nghiệp có thể nhập nguyên liệu từ một thành viên CPTPP, sản xuất tại Việt Nam, sau đó xuất khẩu sang các nước trong hoặc ngoài khối. CPTPP vì thế không chỉ giúp mở rộng đầu ra mà còn tạo thêm lựa chọn để doanh nghiệp tổ chức lại nguồn cung.

Dư địa thị trường vẫn còn lớn. Theo số liệu ông Khanh cung cấp, tổng kim ngạch nhập khẩu của các nước CPTPP, không tính Việt Nam, năm 2025 đạt khoảng 4.250 tỷ USD, trong khi Việt Nam xuất khẩu sang các nước còn lại trong khối hơn 70 tỷ USD.

Tại Canada và Mexico, hai thị trường Việt Nam có thêm lợi thế từ CPTPP, khoảng cách giữa quy mô nhập khẩu và kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam cũng còn đáng kể. Canada nhập khẩu hơn 700 tỷ USD mỗi năm, trong khi Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này hơn 7 tỷ USD. Mexico nhập khẩu hơn 650 tỷ USD, còn xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này năm 2025 đạt khoảng 6,5 tỷ USD.

Tuy nhiên, quy mô thị trường lớn không đồng nghĩa mọi mặt hàng đều còn dư địa như nhau. Theo ông Khanh, thị phần một số mặt hàng như dệt may, da giày của Việt Nam tại Canada có thể lên tới 20-22%, trong khi thực phẩm, nông sản còn rất khiêm tốn.

Bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico cho biết, nhu cầu đa dạng hóa đang diễn ra từ cả hai phía. Doanh nghiệp Việt Nam cần mở rộng thị trường, trong khi doanh nghiệp Mexico cũng có nhu cầu tìm kiếm nguồn cung mới.

Mexico không chỉ là thị trường hơn 130 triệu dân mà còn là điểm kết nối giữa Bắc Mỹ và thị trường Mỹ Latinh. Nhu cầu nhập khẩu bao gồm cả hàng hóa phục vụ tiêu dùng trong nước và nguyên liệu, linh kiện, máy móc, thiết bị cho các chuỗi sản xuất.

Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Mexico đạt 8,17 tỷ USD, tăng 27%, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Mexico đạt trên 7 tỷ USD, tăng gần 29%. Đến tháng 8/2026, thương mại hai chiều đạt 7,2 tỷ USD, tăng gần 40%. Xuất khẩu của Việt Nam đạt gần 6,3 tỷ USD, tăng gần 40%.

Tuy nhiên, theo bà Trang, có thị trường và có ưu đãi thuế quan chưa đồng nghĩa với có đơn hàng. Các nhà nhập khẩu Mexico không chỉ quan tâm tới giá mà còn xem xét quy cách, chất lượng sản phẩm, chứng nhận, năng lực sản xuất, số lượng đặt hàng tối thiểu, thời gian giao hàng, khả năng duy trì nguồn cung và khả năng phản hồi khi phát sinh vấn đề.

Thực tế, Thương vụ Việt Nam tại Mexico từng đưa 8 doanh nghiệp Mexico sang Việt Nam tham dự chuỗi sự kiện Viet Nam International Sourcing. Sau quá trình kết nối trực tiếp với các nhà cung cấp Việt Nam, 4 doanh nghiệp đạt được thỏa thuận thương mại.

Theo bà Trang, điều này cho thấy dù có CPTPP và nhu cầu thị trường, khả năng chuyển cơ hội thành đơn hàng vẫn phụ thuộc rất lớn vào năng lực của doanh nghiệp.

Chuyển thị trường là điều chỉnh cả chuỗi cung ứng

Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng, tìm kiếm và chuyển hướng thị trường không đơn thuần là tìm một thị trường khác để thay thế thị trường đang gặp khó khăn.

"Chuyển hướng thị trường không có nghĩa là doanh nghiệp hôm nay đang bán hàng sang Hoa Kỳ thì ngày mai có thể bán ngay đi Canada hay Mexico, mà cần có sự điều chỉnh chuỗi cung ứng rất phức tạp", bà Hương cho biết.

Theo bà Hương, mỗi thị trường, thậm chí mỗi khách hàng, có thể có những yêu cầu riêng về tiêu chuẩn chất lượng, kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc hay khả năng giao hàng. Doanh nghiệp vì thế không thể áp dụng một mô hình duy nhất cho toàn bộ thị trường CPTPP mà phải chuẩn bị phù hợp với từng thị trường.

Thách thức này càng rõ với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Điểm nghẽn lớn nhất không phải doanh nghiệp không có sản phẩm mà là thiếu thông tin, nguồn lực tiếp cận thị trường và mạng lưới đối tác tin cậy.

Doanh nghiệp nhỏ cũng không nhất thiết phải tự mình xuất khẩu một sản phẩm hoàn chỉnh. Một hướng đi khác là tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn, trở thành nhà cung ứng linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc đảm nhiệm một công đoạn sản xuất.

Theo ông Ngô Chung Khanh, để tận dụng hiệu quả CPTPP, doanh nghiệp trước hết phải nâng cao năng lực tuân thủ. Muốn hưởng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ. Đồng thời, doanh nghiệp cần có khả năng tổ chức lại chuỗi cung ứng và xây dựng mạng lưới đối tác kinh doanh.

Tuy nhiên, đa dạng hóa không đồng nghĩa với từ bỏ các thị trường truyền thống.

"Chúng ta phải có một chiến lược cân bằng, có đa dạng nhưng có lộ trình vừa phải và mấu chốt nhất chúng ta không 'bỏ trứng một giỏ'. Không 'bỏ trứng một giỏ' thị trường và không được 'bỏ trứng một giỏ' nguồn cung ứng nguyên liệu", ông Khanh nhấn mạnh.

Vấn đề vì thế không chỉ là doanh nghiệp sẽ chuyển sang thị trường nào khi một thị trường gặp khó khăn, mà là cơ cấu thị trường và nguồn cung đã đủ sức thích ứng trước những biến động hay chưa.

Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, doanh nghiệp không nên chờ đến khi thị trường biến động mới tìm kiếm thị trường thay thế mà cần chủ động đa dạng hóa thị trường và nguồn cung ngay từ khi hoạt động kinh doanh đang thuận lợi.