Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên chủ trì hội thảo về công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo

Hội thảo do Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp với Hiệp hội Cơ khí Việt Nam tổ chức.

Tham dự có các Ủy viên Trung ương Đảng: Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải; Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Ngô Đông Hải.

Nền móng của nền công nghiệp quốc gia

Phát biểu mở đầu hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, trong lịch sử phát triển của các quốc gia công nghiệp, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo luôn được xem là các ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò quan trọng đối với năng lực sản xuất quốc gia, năng lực tự chủ và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Không có nền công nghiệp vật liệu phát triển thì không thể có công nghiệp chế tạo hiện đại; công nghiệp bán dẫn; công nghiệp điện tử; công nghiệp năng lượng; công nghiệp quốc phòng; hạ tầng giao thông hiện đại; chuyển đổi xanh; chuyển đổi số và các ngành công nghệ cao. Tương tự, không có ngành cơ khí mạnh thì không thể làm chủ máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất, robot, tự động hóa và các ngành công nghiệp chiến lược của đất nước.

"Công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo chính là nền móng của nền công nghiệp quốc gia, là nền tảng của công nghiệp hóa, hiện đại hoá, tự chủ công nghệ, tự chủ sản xuất và là yếu tố đầu vào, điều kiện tiên quyết phục vụ phát triển các lĩnh vực thiết yếu, các công nghệ chiến lược và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường".

Nhấn mạnh như vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng cho biết, Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách và các giải pháp thúc đẩy phát triển hai ngành công nghiệp vật liệu và cơ khí, chế tạo.

Các nước đang cạnh tranh khốc liệt về công nghệ, chuỗi cung ứng, năng lượng, vật liệu mới, AI, bán dẫn, robot và sản xuất thông minh... Trong bối cảnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, "phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí không còn là vấn đề riêng của từng ngành sản xuất mà đã trở thành vấn đề chiến lược của quốc gia".

Phó Chủ tịch Quốc hội nhắc lại quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: phát triển ngành công nghiệp vật liệu phải có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, tập trung vào ba nhóm lớn: vật liệu nền, vật liệu chiến lược, vật liệu tương lai; đồng thời, phải chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên thô sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ lõi, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển công nghiệp vật liệu dựa trên khoa học – công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các doanh nghiệp quốc gia có năng lực dẫn dắt.

Từ đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, các đại biểu dự hội thảo tập trung trao đổi, thảo luận, làm sâu sắc thêm một số vấn đề trọng tâm gồm: vị trí, vai trò của công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo trong giai đoạn phát triển mới của đất nước; khẳng định sự cần thiết phải có nhận thức và cách tiếp cận mới về công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí, chế tạo xem đây là các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc của nền kinh tế.

Cùng với đó, cần đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng phát triển của hai ngành hiện nay; xác định rõ những thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn lớn nhất và mức độ tự chủ về vật liệu, thiết bị, công nghệ của nước ta. Xác định những nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới, đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ bán dẫn, AI, robot, quốc phòng, đường sắt tốc độ cao, năng lượng mới, điện hạt nhân và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Trên cơ sở đó, Phó Chủ tịch Quốc hội mong muốn các đại biểu sẽ đề xuất, kiến nghị các chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước đối với phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo trong giai đoạn mới; những nội dung cần hoàn thiện về thể chế, nhất là các quy định liên quan đến đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn - quy chuẩn, khai thác và chế biến khoáng sản, công nghiệp hỗ trợ và các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Đồng thời, góp ý cho việc xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo định hướng đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo. “Đây sẽ là cơ sở chính trị đặc biệt quan trọng để Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục thể chế hóa thành các luật, chiến lược, quy hoạch, chương trình, cơ chế, chính sách phát triển trong thời gian tới”, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, các đại biểu đề xuất các giải pháp nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học.

Đồng thời, gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo với các chương trình, dự án chiến lược quốc gia như: đường sắt tốc độ cao; điện hạt nhân; năng lượng tái tạo; hạ tầng số; trung tâm dữ liệu; công nghiệp bán dẫn và công nghiệp quốc phòng; hình thành một số doanh nghiệp quốc gia có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, đủ sức dẫn dắt các chuỗi giá trị vật liệu chiến lược.

Phó Chủ tịch Quốc hội mong muốn các đại biểu không chỉ tập trung thảo luận những giải pháp, nhiệm vụ trước mắt mà quan trọng hơn là đề xuất những vấn đề mang tính chiến lược dài hạn để phục vụ quá trình tham mưu, nghiên cứu đề xuất cấp có thẩm quyền về phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí trong giai đoạn mới, từ đó, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách của Nhà nước trong thời gian tới.

Tập trung hoàn thiện đồng bộ thể chế, tạo bước phát triển đột phá

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, trước yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, cần tập trung hoàn thiện đồng bộ thể chế, pháp luật, cơ chế, chính sách nhằm tạo bước đột phá trong phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cần nghiên cứu xây dựng và ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghiên cứu xây dựng Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp cơ khí, chế tạo trong giai đoạn mới. Chiến lược cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển cơ khí gia công, lắp ráp sang tư duy phát triển cơ khí chế tạo công nghệ cao, làm chủ công nghệ lõi và thiết bị chiến lược.

Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải cũng cho rằng, cần rà soát toàn diện hệ thống pháp luật hiện hành để đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí. Trọng tâm là các quy định về: đầu tư; địa chất và khoáng sản; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chuyển giao công nghệ; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; đấu thầu; mua sắm công; thuế; tín dụng; đất đai; bảo vệ môi trường; công nghiệp hỗ trợ.

Cần xây dựng cơ chế hình thành các doanh nghiệp quốc gia dẫn dắt trong lĩnh vực vật liệu và cơ khí. Có chính sách lựa chọn, hỗ trợ và phát triển một số doanh nghiệp lớn có tiềm năng trở thành doanh nghiệp đầu đàn trong các lĩnh vực: luyện kim; vật liệu chiến lược; vật liệu bán dẫn; thiết bị năng lượng; robot; cơ khí chính xác; thiết bị đường sắt tốc độ cao; thiết bị điện hạt nhân. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, cần xây dựng các chương trình khoa học và công nghệ quốc gia về công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí. Ưu tiên hình thành các chương trình khoa học và công nghệ quốc gia đối với: vật liệu chiến lược; vật liệu tương lai; công nghệ luyện kim tiên tiến; công nghệ đất hiếm; công nghệ robot; thiết bị bán dẫn; thiết bị năng lượng mới; thiết bị điện hạt nhân; công nghệ sản xuất thông minh; công nghệ chế tạo tiên tiến. Đồng thời, đầu tư xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, trung tâm nghiên cứu và thử nghiệm đạt trình độ khu vực và quốc tế.

Cùng với đó, cần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí. Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ chuyên gia. Gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình, dự án chiến lược quốc gia.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng đã tập trung đánh giá thực trạng nhằm nhận diện những khó khăn, thách thức của ngành công nghiệp cơ khí, vật liệu; đề xuất các giải pháp cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp nền tảng của đất nước.