Phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Trong phiên làm việc buổi sáng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với nhóm 2 dự thảo: Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư; Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.

Tiếp đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Tạo điều kiện lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước

Tờ trình về giải pháp thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia do Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày cho biết, việc thống nhất nhằm tổ chức lại cấu trúc các Chương trình để khắc phục chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, giảm thủ tục phối hợp, tạo điều kiện lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Đồng thời, bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị.

Giải pháp chung là xây dựng 1 Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 Chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển. Riêng Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 có tính chất đặc thù riêng nên không phù hợp để thống nhất trong Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội.

Chính phủ ban hành 1 Nghị quyết quy định: thống nhất khung nội dung, cơ chế, chính sách, tiêu chí, định mức và trách nhiệm tổ chức thực hiện; không phát sinh thêm thủ tục, hồ sơ, chế độ báo cáo trùng lặp. Thiết lập cơ chế theo dõi, điều chuyển vốn; gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ hoàn thiện cơ chế, phân bổ, phê duyệt nhiệm vụ, giải ngân và kết quả đầu ra.

Nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể có tên gọi là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Kết cấu nội dung gồm 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có: phát triển hạ tầng thiết yếu và bảo vệ môi trường: tập trung giao thông, thủy lợi, cấp nước, điện, viễn thông, môi trường tại địa bàn nông thôn, miền núi và địa bàn khó khăn; phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm và nâng cao thu nhập, tập trung hỗ trợ chuỗi giá trị, sản phẩm OCOP, mô hình cộng đồng và tín dụng chính sách; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực, tập trung thực hiện kiên cố hóa trường lớp, nâng cấp thiết bị, giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và chuyển đổi số…

Không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng

Báo cáo thẩm tra do Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn trình bày nêu rõ, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhất trí sự cần thiết tích hợp 4 Chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân.

Tuy nhiên, phải quán triệt đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị là hình thành một Chương trình tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất, không chỉ gộp đầu mối hoặc đặt 4 Chương trình vào một “vỏ” chung. Đồng thời, không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng, nhất là chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về mục tiêu, đối tượng và xử lý trùng lặp, giao thoa, Nghị quyết mới không nên dẫn chiếu 4 hệ thống mục tiêu cũ mà phải quy định hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu đến năm 2030, năm 2035 và sản phẩm đầu ra thống nhất, có khả năng đo lường. Việc sắp xếp thành 7 nhóm nhiệm vụ không được làm mất nhiệm vụ cốt lõi, đối tượng thụ hưởng và mức ưu tiên đã được Quốc hội quyết định. Riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cần có bảng tổng hợp để theo dõi riêng mục tiêu, cơ chế đặc thù, nguồn lực và kết quả thụ hưởng.

Cần phân biệt rõ trùng lặp với giao thoa. Một địa bàn, hộ gia đình cùng thụ hưởng chính sách về hạ tầng, sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa chưa phải là trùng lặp nếu các chính sách đáp ứng những nhu cầu khác nhau. Chỉ tích hợp, loại bỏ khi trùng cả mục tiêu, đối tượng và nội dung hỗ trợ; chính sách đặc thù phải được duy trì, bảo đảm nguồn lực và theo dõi riêng…

Thể chế và cơ chế phân cấp để địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, chủ trương thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia đã được Bộ Chính trị bàn rất rõ để khắc phục tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm chi phí tuân thủ, hành chính, đẩy mạnh phân cấp, quản lý vốn, ngân sách.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý 4 vấn đề chính trong tích hợp lần này.

Một là, thể chế và cơ chế phân cấp làm sao địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm; Trung ương, Quốc hội, Chính phủ kiến tạo để phát triển. Thực trạng điểm nghẽn trước đây là quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành dẫn đến giải ngân chậm.

Do đó, giải pháp tới đây làm sao chuyển từ phân bổ theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và tiêu chí định mức ngân sách. Địa phương phải chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần tùy thuộc vào nhu cầu thực tế của từng địa bàn. Giao thẩm quyền điều hành danh mục cho HĐND cấp tỉnh. Cần quy định rõ HĐND cấp tỉnh được quyền điều chỉnh, chuyển đổi vốn giữa các dự án thành phần.

Hai là, cơ cấu nguồn vốn và kế hoạch tài chính thực trạng điểm nghẽn vừa qua cơ cấu nguồn vốn gồm 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. Do đó, không nên “ép cứng” địa phương áp dụng tỷ lệ này một cách cứng nhắc.

Bên cạnh đó, cơ chế lồng ghép vốn cần quy định rõ quy trình, thủ tục lồng ghép vốn từ các chương trình này với vốn ngân sách địa phương và vốn xã hội, tránh tình trạng thanh tra, kiểm tra, kiểm toán coi việc lồng ghép là sai mục đích.

Ba là, thu gom đầu mối quản lý, tránh cộng gộp cơ học. Thực trạng vừa qua gom thành một chương trình tổng thể nhưng nếu bên dưới vẫn tồn tại các Ban quản lý chuyên trách riêng thuộc các bộ thì thủ tục hành chính vẫn lòng vòng.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, giải pháp có thể thành lập văn phòng điều phối chung liên ngành, tích hợp ở cấp Trung ương để làm đầu mối một cửa cho địa phương. Chuẩn hóa tiêu chí đánh giá là phải tích hợp bộ tiêu chí đánh giá đầu ra, tránh trùng tiêu chí, không chồng chéo thì ở dưới mới thông thoáng.

Bốn là, giám sát quản trị dữ liệu, chuyển tiếp chính sách là phải xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ, kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu. Chỉ số đầu ra phải cập nhật liên tục để kịp thời chuyển vốn từ nơi chậm sang nơi làm tốt.

“Quy định rõ điều khoản chuyển tiếp thì cần khai thác tối đa giai đoạn 2026 - 2030, những dự án dở dang từ các Chương trình riêng lẻ trước đây phải có cơ chế tiếp nối vốn rõ ràng, không để xảy ra tình trạng đứt gãy dự án hoặc nợ đọng xây dựng cơ bản.”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể giai đoạn 2026 - 2030 nhằm đổi mới quản lý, tập trung nguồn lực và khắc phục các hạn chế hiện nay.

Đồng thời, đề nghị Chính phủ cần hoàn thiện hồ sơ theo hướng chỉ trình một phương án duy nhất để thông qua chủ trương đầu tư Chương trình tổng thể tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Dự thảo Nghị quyết phải tích hợp đầy đủ các nội dung từ tên gọi, mục tiêu, phạm vi đến cơ chế chính sách đặc thù và hệ thống bộ chỉ tiêu đánh giá kết quả đầu ra.