Nhân tài - động lực và nguồn lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới: Bài 2: Trọng dụng nhân tài để phát huy nguồn lực trí tuệ quốc gia (Tiếp theo và hết)

Trọng dụng đúng người, tạo môi trường để nhân tài cống hiến

 Việc thu hút nhân tài phải gắn chặt với xây dựng cơ chế sử dụng và phát triển tài năng. Chiến lược nhân tài đặt trọng dụng ở vị trí then chốt. Theo đó, cần đánh giá đúng năng lực, bố trí phù hợp với sở trường, giao nhiệm vụ tương xứng và tạo điều kiện để người tài phát huy khả năng, đóng góp thiết thực cho sự phát triển đất nước.

Trong phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: Trọng dụng không đồng nghĩa với bổ nhiệm chức vụ lãnh đạo, quản lý. Hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ đòi hỏi trình độ chuyên môn sâu, quá trình tích lũy tri thức lâu dài và môi trường sáng tạo phù hợp. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế sử dụng, đãi ngộ tương xứng với năng lực và thành tựu chuyên môn, bảo đảm để các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành được tập trung nghiên cứu, phát huy sở trường và phát triển sự nghiệp, thay vì phải chuyển sang công tác quản lý để có điều kiện được ghi nhận, đãi ngộ xứng đáng.

Trong sử dụng nhân tài, vấn đề giao nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định. Những người có năng lực nổi trội cần được lựa chọn trên cơ sở yêu cầu của những nhiệm vụ cụ thể, được giao những công việc có giá trị tương xứng với trình độ và khả năng. Việc phân công nhiệm vụ phải gắn với điều kiện bảo đảm, thẩm quyền chuyên môn và trách nhiệm đối với kết quả thực hiện. Giao việc mà không có điều kiện thực hiện, trao trách nhiệm nhưng thiếu thẩm quyền, hoặc đánh giá kết quả không phù hợp với tính chất nhiệm vụ sẽ làm giảm hiệu quả của chính sách nhân tài.

Hoạt động nghiên cứu thường phải giải quyết những vấn đề mới, chưa có sẵn phương pháp và kết quả xác định. Thành tựu khoa học có thể đòi hỏi quá trình nghiên cứu dài hạn, nhiều lần thử nghiệm và điều chỉnh. Cơ chế quản lý vì vậy cần cho phép chấp nhận rủi ro khách quan có kiểm soát, đồng thời giữ nghiêm yêu cầu về trung thực khoa học, trách nhiệm giải trình và sử dụng nguồn lực đúng mục đích. Việc đánh giá phải coi trọng chất lượng, giá trị lâu dài của kết quả thay vì chạy theo số lượng sản phẩm.

Một môi trường khoa học lành mạnh phải đề cao năng lực chuyên môn, tôn trọng sự thật khách quan, khuyến khích tranh luận học thuật và tạo điều kiện để những ý tưởng mới được kiểm nghiệm bằng phương pháp khoa học. Tài năng sáng tạo cần có môi trường để phát triển, có những người cộng sự đủ năng lực, có những điều kiện vật chất, kỹ thuật cần thiết và cơ hội tham gia các chương trình nghiên cứu có giá trị. Những yếu tố đó không thể hình thành chỉ bằng chính sách ưu đãi đối với từng cá nhân, mà đòi hỏi quá trình xây dựng và phát triển hệ thống giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và các tổ chức sử dụng nhân lực.

Từ thực tiễn của đất nước, chính sách nhân tài cần được gắn với những nhiệm vụ phát triển chiến lược, tập trung nguồn lực cho những ngành, lĩnh vực có khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực tự chủ. Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, khoa học dữ liệu, vật liệu mới, năng lượng, công nghiệp quốc phòng và các ngành công nghiệp công nghệ cao đều cần đội ngũ nhân tài có trình độ chuyên sâu. Cùng với đó, khoa học xã hội và nhân văn, khoa học quản lý, khoa học pháp lý và những lĩnh vực nghiên cứu phục vụ hoạch định chính sách cũng có vai trò quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng thể chế và năng lực quản trị quốc gia.

Chính sách đãi ngộ nhân tài phải bảo đảm sự tương xứng với năng lực, trách nhiệm và kết quả cống hiến. Trong điều kiện cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt về nguồn nhân lực trình độ cao, chế độ tiền lương, thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp có ảnh hưởng lớn đến khả năng thu hút, giữ chân người tài. Tuy nhiên, các chính sách ưu đãi cần được thực hiện công khai, minh bạch, có tiêu chí rõ ràng, gắn với yêu cầu nhiệm vụ và những đóng góp thực tế. Đồng thời, phải bảo đảm sự công bằng giữa người được thu hút từ bên ngoài với người đang công tác, cống hiến trong các cơ quan, tổ chức.

Cán bộ Phòng Kỹ thuật Vô tuyến điện, Trung tâm Kỹ thuật thông tin công nghệ cao (Binh chủng Thông tin liên lạc) đo kiểm tra chỉ tiêu kỹ thuật máy sau khi lắp đặt.

Phát huy trí tuệ nhân tài, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia

Phát hiện, đào tạo và phát triển nhân tài trong nước phải là nền tảng lâu dài của chiến lược quốc gia. Điều đó đòi hỏi nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển những cơ sở đào tạo, nghiên cứu có trình độ cao; bồi dưỡng tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu và sáng tạo; gắn đào tạo với những nhiệm vụ phát triển của đất nước. Đội ngũ chuyên gia đầu ngành cần được tạo điều kiện đào tạo thế hệ kế cận, hình thành những tập thể nghiên cứu có sức phát triển bền vững.

Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng, Việt Nam có nhiều cơ hội tiếp cận nguồn lực trí tuệ từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và các chuyên gia quốc tế. Nhiều nhà khoa học, chuyên gia Việt Nam đang làm việc tại những cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới, có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm và khả năng kết nối với những mạng lưới khoa học quốc tế. Cần tiếp tục xây dựng những cơ chế hợp tác linh hoạt, phù hợp với nhu cầu thực tế, tạo điều kiện để nguồn lực này tham gia các chương trình nghiên cứu, phát triển công nghệ, đào tạo chuyên gia, tư vấn chính sách và giải quyết những nhiệm vụ chiến lược của đất nước.

Trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, nhân tài có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc xây dựng lực lượng vũ trang hiện đại, phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Những cuộc xung đột quân sự gần đây trên thế giới cho thấy khoa học, công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tác chiến, tổ chức lực lượng và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh. Sự phát triển của phương tiện không người lái, trí tuệ nhân tạo, tác chiến điện tử, tác chiến không gian mạng và những hệ thống vũ khí công nghệ cao đặt ra yêu cầu phải xây dựng đội ngũ cán bộ, nhà khoa học, chuyên gia kỹ thuật có khả năng nghiên cứu, làm chủ những thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến.

Đối với các học viện, nhà trường, viện nghiên cứu và cơ sở công nghiệp quốc phòng, cần quan tâm xây dựng đội ngũ nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia có trình độ chuyên sâu, có khả năng chủ trì những chương trình nghiên cứu lớn, giải quyết các vấn đề khoa học quân sự, khoa học kỹ thuật quân sự và khoa học xã hội, nhân văn quân sự. Phát triển nguồn nhân tài quân sự phải gắn với yêu cầu về phẩm chất chính trị, bản lĩnh, lòng trung thành, ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần trách nhiệm; đồng thời phải coi trọng năng lực chuyên môn, tư duy sáng tạo và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Việc sử dụng nhân tài cần gắn với những nhiệm vụ nghiên cứu thiết thực, tạo điều kiện phát huy trí tuệ, xây dựng đội ngũ kế cận và nâng cao năng lực khoa học, công nghệ quân sự của đất nước.

Trách nhiệm ấy trước hết thuộc về các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan quản lý và người đứng đầu. Người lãnh đạo có trách nhiệm phát hiện, tập hợp, sử dụng những người có đức, có tài; xây dựng môi trường làm việc công bằng, dân chủ, tôn trọng chuyên môn và khuyến khích sáng tạo. Những chính sách dù được hoạch định đúng đắn cũng khó đạt hiệu quả nếu thiếu quyết tâm tổ chức thực hiện hoặc chưa được cụ thể hóa thành những quy định khả thi, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiệu quả chính sách nhân tài, kịp thời khắc phục những bất cập trong cơ chế lựa chọn, sử dụng và đãi ngộ, bảo đảm để nguồn lực trí tuệ được phát huy vì lợi ích chung của đất nước.

Từ tư tưởng hiền tài là nguyên khí quốc gia của cha ông, tư tưởng trọng dụng người tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến những chủ trương của Đảng trong thời kỳ đổi mới và quyết sách mới tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV là sự kế thừa, phát triển nhất quán một vấn đề có ý nghĩa lâu dài đối với vận mệnh đất nước. Điều cần thiết hiện nay là chuyển những nhận thức, chủ trương đó thành những chính sách thiết thực, tạo dựng môi trường để người có tài năng được phát hiện, tin tưởng, sử dụng đúng mức và có điều kiện cống hiến. Trân trọng nhân tài phải được thể hiện bằng cách dùng người, bằng trách nhiệm của tổ chức và những điều kiện thực tế để tài năng phát huy giá trị. Đó là cơ sở quan trọng để khơi dậy và phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong thời kỳ mới.