Lễ hội Văn hoá thế giới tại Hà Nội lần thứ hai: Vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong thúc đẩy đối thoại văn hóa và hợp tác quốc tế

PV. Lễ hội Văn hóa Thế giới diễn ra vào dịp kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO, ngay sau khi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc công bố Thập kỷ Quốc tế về Văn hóa vì Phát triển Bền vững (2027–2036) và sau khi Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực được thông qua. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của Lễ hội trong bối cảnh này, đặc biệt trong việc thúc đẩy giao lưu văn hóa và tăng cường hơn nữa hợp tác giữa Việt Nam và UNESCO? Theo ông, những điểm nổi bật nhất của Lễ hội năm nay là gì?

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam: Điểm nổi bật nhất tại Lễ hội Văn hoá thế giới năm nay là sự đa dạng trong thành phần tham gia và cách Lễ hội tạo ra những cuộc gặp gỡ trực tiếp giữa con người và các nền văn hóa. Hơn 50 quốc gia và các truyền thống văn hóa đã cùng hội tụ tại Hà Nội thông qua các chương trình biểu diễn, ẩm thực, điện ảnh, thời trang và nhiều hình thức biểu đạt văn hóa khác.

Thời điểm tổ chức cũng mang lại ý nghĩa đặc biệt cho Lễ hội. Năm 2026 là dấu mốc 50 năm Việt Nam tham gia UNESCO (1976-2026), trong khi sáng kiến về Thập kỷ Quốc tế về Văn hóa vì Phát triển Bền vững do Việt Nam khởi xướng đã được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc công bố vào tháng 9 năm nay. Lễ hội cũng diễn ra sau khi Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực được thông qua, là kết quả của Hội nghị Đối thoại về Di sản và Tính xác thực, trong đó nhấn mạnh di sản văn hóa sống, sự tham gia của cộng đồng và việc truyền tải các giá trị di sản qua các thế hệ.

Trong bối cảnh đó, Lễ hội thể hiện vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong thúc đẩy đối thoại văn hóa và hợp tác quốc tế, đồng thời đưa những giá trị này đến gần hơn với công chúng thông qua các hoạt động giao lưu văn hóa trực tiếp.

Theo quan điểm của ông, những yếu tố then chốt nào tạo nên giá trị và tác động rộng lớn của một lễ hội văn hóa quốc tế có sự tham gia của nhiều quốc gia?

- Giá trị của một lễ hội nằm ở sự giao lưu văn hóa trực tiếp. Các lễ hội tạo cơ hội để mọi người tiếp xúc với một nền văn hóa khác thông qua âm nhạc, câu chuyện, nghề thủ công, ẩm thực và các hình thức biểu đạt nghệ thuật, từ đó mở ra cơ hội đối thoại và hiểu biết lẫn nhau.

Đối với UNESCO, điều này gắn chặt với sứ mệnh xây dựng hòa bình thông qua văn hóa, giáo dục và khoa học. Sự đa dạng văn hóa có thể góp phần củng cố đối thoại, lòng tin và sự gắn kết xã hội, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với những thách thức chung.

Việc Lễ hội được tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long cũng mang thêm ý nghĩa, kết nối những biểu đạt văn hóa đương đại với một Di sản Thế giới có lịch sử gần 13 thế kỷ.

Phát huy động lực được tạo ra từ Lễ hội, theo ông, những tác động và giá trị lâu dài nào có thể được tạo ra, và Lễ hội có thể mở ra những cơ hội gì cho các mối liên kết, hợp tác và sáng kiến mới trong những năm tới?

- Giá trị lâu dài của Lễ hội sẽ phụ thuộc vào những gì tiếp tục được duy trì sau khi sự kiện kết thúc. Những mối quan hệ được hình thành giữa các tổ chức văn hóa, những người hoạt động sáng tạo và cộng đồng có thể dẫn tới các hoạt động giao lưu tiếp theo, những chương trình hợp tác chung và các hình thức hợp tác văn hóa mới.

Đối với UNESCO, các lễ hội có thể đóng vai trò quan trọng trong một hệ sinh thái văn hóa và sáng tạo rộng lớn hơn. Các lễ hội có thể kết nối di sản với sự sáng tạo đương đại, tạo nền tảng cho các nghệ sĩ và nhà sáng tạo trẻ, mở rộng sự tham gia của công chúng vào đời sống văn hóa và tạo cơ hội để các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo phát triển.

Đồng thời, quá trình phát triển này cần luôn gắn chặt với việc bảo tồn các di sản, các giá trị di sản cũng như cộng đồng đang gìn giữ. Điều này đặc biệt phù hợp với một thành phố như Hà Nội - thành phố vì hòa bình của UNESCO và thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế.

Thách thức đặt ra là làm thế nào để biến động lực từ các sự kiện lớn thành những cơ hội bền vững cho học hỏi, sáng tạo, trao đổi chuyên môn và hợp tác quốc tế.

UNESCO vì vậy coi trọng việc tiếp tục tăng cường mối liên kết giữa di sản và các ngành công nghiệp văn hóa đang phát triển, đồng thời đầu tư vào kỹ năng, mạng lưới sáng tạo và các quan hệ đối tác có thể tạo ra những lợi ích lâu dài cho cộng đồng và những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa.