Kiến tạo năng lực phát triển từ "tam nông"

Công cuộc Đổi mới đã tạo ra bước ngoặt lịch sử đối với nông nghiệp Việt Nam. Khi cơ chế khoán được triển khai, sức sản xuất của hàng triệu nông dân được giải phóng, đưa đất nước từ tình trạng thiếu lương thực trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, bài toán phát triển không còn là làm ra nhiều hơn mà là tạo ra giá trị cao hơn, năng suất cao hơn và năng lực cạnh tranh lớn hơn.

Trong khi thế giới chuyển mạnh sang kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức, nhiều khu vực nông thôn vẫn đối mặt với sản xuất nhỏ lẻ, trình độ quản trị vẫn còn hạn chế và khả năng ứng dụng công nghệ còn thấp. Khoảng cách giữa yêu cầu của nền kinh tế nông nghiệp hiện đại với chất lượng nguồn nhân lực nông thôn đang trở thành một trong những điểm nghẽn lớn của phát triển. Vì thế, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là hiện đại hóa sản xuất mà là chuyển đổi, nâng cao năng lực của hàng chục triệu người dân nông thôn.

Trong bối cảnh mới, nông dân không chỉ là người sản xuất nông nghiệp mà còn phải là người quản lý, người kinh doanh, người ứng dụng công nghệ, biết liên kết sản xuất, xây dựng thương hiệu, khai thác dữ liệu, tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh toàn cầu… Những khái niệm như chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, truy xuất nguồn gốc hay phát triển xanh không còn là những mục tiêu xa vời ở tầm chính sách vĩ mô mà đang trở nên trực tiếp, sát sườn với từng hộ sản xuất, từng hợp tác xã, từng người nông dân. Thực chất, đây là quá trình chuyển từ lao động kinh nghiệm sang lao động tri thức; từ sản xuất đơn lẻ sang tư duy kinh doanh; từ thích ứng thụ động sang chủ động đổi mới sáng tạo.

Và quan trọng hơn, đây không chỉ là câu chuyện của nông nghiệp. Khi phần lớn dân số vẫn sinh sống ở khu vực nông thôn, chất lượng nguồn nhân lực nông thôn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Một quốc gia khó có thể trở nên hiện đại nếu một bộ phận lớn lực lượng lao động chưa được trang bị đầy đủ tri thức, kỹ năng và khả năng thích ứng với những thay đổi của thời đại.

Bởi vậy, đầu tư cho nông thôn, nông nghiệp trước hết phải là đầu tư cho con người ở nông thôn, cho lao động nông nghiệp. Trong nhiều năm qua, nguồn lực cho nông nghiệp, nông thôn thường được tính bằng đất đai, vốn đầu tư, hạ tầng... Những yếu tố đó vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng trong giai đoạn phát triển mới, nguồn lực quyết định ngày càng nằm ở tri thức, kỹ năng, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng của con người.

Đó cũng là ý nghĩa sâu xa đằng sau các nhiệm vụ mà Đại hội IX Hội Nông dân Việt Nam đề ra như: hỗ trợ nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số cho nông dân; phát triển kinh tế tập thể; hỗ trợ nông dân tham gia sâu hơn vào nền kinh tế thị trường hiện đại... Đằng sau những nhiệm vụ cụ thể ấy là một tư duy phát triển mới: chuyển từ hỗ trợ sản xuất sang kiến tạo năng lực phát triển.

Sự phát triển bền vững của nông nghiệp, nông thôn xét đến cùng, không chỉ được quyết định bởi đất đai hay công nghệ mà chính là con người; năng lực phát triển của quốc gia trong những thập niên tới cũng sẽ phụ thuộc rất lớn vào việc chúng ta có xây dựng được một nguồn nhân lực nông thôn, nông nghiệp đủ tri thức, đủ kỹ năng, đủ khả năng làm chủ công nghệ và đủ năng lực thích ứng với những biến động của thời đại hay không.

Từ góc nhìn đó, Đại hội IX của Hội Nông dân Việt Nam không chỉ đặt ra những nhiệm vụ cho một nhiệm kỳ mới; xa hơn, Đại hội phản ánh một yêu cầu phát triển có ý nghĩa chiến lược: muốn nâng cao năng lực quốc gia phải tập trung kiến tạo năng lực phát triển cho hàng chục triệu người dân ở nông thôn Việt Nam, xây dựng giai cấp nông dân Việt Nam văn minh, phát triển toàn diện, có ý chí tự lực, tự cường, có khát vọng vươn lên, có đủ năng lực để hiện thực hóa các chủ trương của Đảng thành sự giàu có, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc của mỗi miền quê và của mỗi gia đình nông dân Việt Nam.