Động lực để GDP quý IV tăng 12,5%

Đánh giá sức bền của công nghiệp và xây dựng

Theo số liệu của Cục Thống kê, trong 9 tháng, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào tăng trưởng tổng giá trị tăng thêm của nền kinh tế. Khu vực dịch vụ tăng 8,69%, đóng góp 45,03%; nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,02%, đóng góp 5,35%.

Trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, với giá trị tăng thêm tăng 11,36%, đóng góp 33,85% vào tăng trưởng chung. Ngành xây dựng tăng 12,22%, đóng góp 8,23%. Tính chung, giá trị tăng thêm toàn ngành công nghiệp tăng 11,02%.

Như vậy, xét từ phía cung, khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong quý IV phụ thuộc đáng kể vào công nghiệp, đặc biệt là chế biến, chế tạo. Những tín hiệu hiện tại tương đối tích cực. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 9 tháng tăng 12,3%, riêng chế biến, chế tạo tăng 12,9%. Chỉ số tiêu thụ của ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8%, gần tương đương tốc độ tăng sản xuất. Tuy nhiên, chỉ số tồn kho của ngành tại thời điểm 30/9 vẫn tăng 11,9% so với cùng kỳ. Diễn biến sản xuất, tiêu thụ và tồn kho vì thế cần tiếp tục được theo dõi để đánh giá sức bền của động lực công nghiệp trong những tháng cuối năm.

Một vấn đề khác là khả năng chuyển mức tăng sản xuất thành giá trị gia tăng. Trong khi IIP toàn ngành công nghiệp tăng 12,3%, giá trị tăng thêm (VA) tăng 11,02%; riêng chế biến, chế tạo, hai mức tăng tương ứng là 12,9% và 11,36%. Không thể từ khoảng cách 1,54 điểm phần trăm giữa tốc độ tăng IIP và VA của chế biến, chế tạo kết luận khả năng tạo giá trị gia tăng đang giảm.

Bởi lẽ, IIP chủ yếu phản ánh biến động về khối lượng sản xuất, còn VA phản ánh phần giá trị mới được tạo ra sau khi loại trừ chi phí trung gian. Hai chỉ tiêu được xây dựng theo phương pháp khác nhau, nhưng sự khác biệt này gợi mở câu hỏi quan trọng về chất lượng tăng trưởng: phần sản xuất công nghiệp tăng thêm đang tạo ra bao nhiêu giá trị thực sự trong nền kinh tế Việt Nam? Đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm với chế biến, chế tạo - khu vực có sự tham gia lớn của doanh nghiệp FDI và sử dụng nhiều nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu. Bởi vậy, cùng với tốc độ tăng sản lượng, cần nhìn vào tỷ lệ đầu vào được cung ứng trong nước, khả năng liên kết với doanh nghiệp nội địa và phần giá trị được giữ lại trong nền kinh tế.

Cầu trong nước cần được củng cố

Xét theo phía sử dụng GDP, 9 tháng năm 2026, tiêu dùng cuối cùng tăng 8,51%, tích lũy tài sản tăng 17,88%, xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng 21,29%, trong khi nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng 27,19%. Trong đó, tích lũy tài sản tăng gần 18% cho thấy đầu tư đang là một động lực đáng kể. Xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng trên 21% cũng tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng. Với tiêu dùng, cần nhìn kỹ hơn vào các cấu phần bên trong.

Mức tăng 8,51% của tiêu dùng cuối cùng không đồng nghĩa với mức tăng tiêu dùng của hộ gia đình, bởi chỉ tiêu này bao gồm cả tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình và Chính phủ. Vì vậy, cần tách hai cấu phần để đánh giá chính xác hơn sức mua của khu vực dân cư cũng như đóng góp thực tế của tiêu dùng đối với tăng trưởng.

Để đạt tốc độ tăng trưởng rất cao trong quý IV, cầu trong nước cần tiếp tục được củng cố. Đẩy nhanh đầu tư sẽ tạo thêm lực kéo cho tăng trưởng, nhưng tiêu dùng cũng cần duy trì đà tăng để tạo thế cân bằng hơn giữa các động lực. Tuy nhiên, khi cầu đầu tư tăng mạnh, hiệu quả đầu tư cần được đặc biệt quan tâm, bởi đầu tư kém hiệu quả có thể làm gia tăng áp lực lạm phát.

Nhập khẩu tăng chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực

Xuất khẩu là một trụ cột khác cần giữ nhịp trong bối cảnh nhu cầu bên ngoài còn nhiều biến động. Tuy nhiên, khi khu vực FDI chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu, vấn đề không chỉ là kim ngạch tăng bao nhiêu mà còn là khả năng kết nối với doanh nghiệp nội địa và mức độ giá trị được tạo ra trong nước.

Một diễn biến đáng chú ý khác là nhập khẩu tăng nhanh. Ở hệ thống số liệu thương mại hàng hóa, 9 tháng năm 2026, nhập khẩu tăng 36,7%, cao hơn mức tăng 24,5% của xuất khẩu, khiến cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 19,42 tỷ USD. Tuy nhiên, không thể từ đó suy luận rằng nhập khẩu tăng sẽ làm giá trị gia tăng trong nước giảm tương ứng.

Trong phương pháp tính GDP theo phía sử dụng, nhập khẩu được trừ nhằm loại phần giá trị được tạo ra ở nước ngoài nhưng đã nằm trong tiêu dùng, đầu tư và chi phí đầu vào cho sản xuất. Đây là cách xác định đúng phần sản xuất thuộc nền kinh tế trong nước, không có nghĩa nhập khẩu tự thân làm giảm GDP.

Điều đáng quan tâm hơn là nhập khẩu phục vụ mục đích gì. Trong 9 tháng, tư liệu sản xuất chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu; trong đó máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng chiếm 58,3%, nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu chiếm 35,8%. Như vậy, phần lớn hàng nhập khẩu đang phục vụ sản xuất và đầu tư. Nếu máy móc, nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu được sử dụng để mở rộng năng lực sản xuất, nâng năng suất và tạo thêm giá trị trong các công đoạn trong nước, nhập khẩu có thể trở thành đầu vào cho tăng trưởng. Do đó, vấn đề cần quan tâm là những đầu vào đó được chuyển hóa thành sản lượng và giá trị gia tăng trong nước như thế nào?

Bốn điều kiện để tăng tốc trong quý IV

Trước hết, công nghiệp phải tiếp tục giữ nhịp tăng cao. Chế biến, chế tạo đang là động lực quan trọng nhất từ phía cung, nên khả năng duy trì sản xuất, tiêu thụ và kiểm soát tồn kho sẽ ảnh hưởng lớn đến kết quả tăng trưởng cả năm. Nếu không kiểm soát tốt giá của chi phí đầu vào, đặc biệt điện nước, xăng dầu thì khả năng chuyển tăng trưởng sản xuất thành giá trị gia tăng sẽ chịu áp lực, qua đó ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số.

Cùng với đó, cầu trong nước cần được củng cố. Tích lũy tài sản đang tăng mạnh, nhưng để tạo nền tảng tăng trưởng cân bằng hơn, cần đồng thời duy trì sức mua và thúc đẩy đầu tư.

Thứ ba, xuất khẩu phải giữ được đà tăng trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động. Quan trọng hơn, tăng trưởng xuất khẩu cần tạo sức lan tỏa lớn hơn tới doanh nghiệp và các ngành sản xuất trong nước.

Cuối cùng, sản xuất và đầu tư phải chuyển hóa thành nhiều giá trị gia tăng hơn trong nước. Nhập khẩu tư liệu sản xuất tăng không nhất thiết là tín hiệu tiêu cực nếu những đầu vào này giúp mở rộng năng lực sản xuất. Nhưng về dài hạn, sức mạnh của nền kinh tế phụ thuộc vào phần giá trị được tạo ra và giữ lại trong nước, mức độ liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp nội địa và khả năng từng bước nâng tỷ lệ đầu vào trong nước.

Mục tiêu tăng trưởng 12,5% trong quý IV vì thế không chỉ đòi hỏi các động lực hiện tại tăng tốc. Quan trọng hơn là khả năng chuyển sức tăng của sản xuất, đầu tư và xuất khẩu thành nhiều giá trị gia tăng hơn trong nền kinh tế. Đó cũng là điều kiện để tốc độ tăng trưởng cao đi cùng với chất lượng và sức bền.