Đánh giá kỹ đề xuất luật hóa mô hình tập đoàn xuất bản

Sáng 15/7, tiếp tục Phiên họp thứ 4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Giảm một nửa thủ tục, tăng phân cấp quản lý

Theo Tờ trình dự án Luật do Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày, việc sửa đổi, bổ sung Luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển xuất bản, văn hóa, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và kinh tế tư nhân; khắc phục những hạn chế, bất cập, hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo động lực cho hoạt động xuất bản, in và phát hành, nhất là trên môi trường số. Đồng thời, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình.

Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật giữ nguyên phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Xuất bản năm 2012, không có quy định hạn chế quyền con người, quyền công dân.

Đáng chú ý, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường phòng, chống xâm phạm bản quyền, đặc biệt trên môi trường mạng. Các quy định tại Điều 10, Điều 40 và Điều 45 phân định rõ hành vi in nối bản, in lậu và làm giả xuất bản phẩm, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để thuận lợi cho việc thực thi.

Dự thảo bổ sung các yêu cầu đối với tổ chức trung gian phát hành xuất bản phẩm, tạo cơ sở pháp lý để xử lý nghiêm hành vi in lậu, xâm phạm bản quyền trên không gian mạng và lợi dụng hoạt động xuất bản để công bố tác phẩm, tài liệu vi phạm Luật Xuất bản hoặc pháp luật về an ninh mạng.

Dự thảo Luật cũng đề xuất luật hóa mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông nhằm tăng cường liên kết, tập trung nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành xuất bản.

Cụ thể, dự thảo Luật quy định tập đoàn xuất bản - truyền thông là nhóm công ty, không có tư cách pháp nhân, không phải đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp, hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con, có mối quan hệ với nhau thông qua sở hữu cổ phần, phần vốn góp hoặc liên kết khác, trong đó công ty mẹ là nhà xuất bản.

Theo dự thảo, 15 trong số 30 thủ tục hành chính của Luật Xuất bản năm 2012 sẽ được bãi bỏ, các thủ tục còn lại được đơn giản hóa và giao Chính phủ quy định chi tiết. Dự thảo Luật cũng phân cấp cho cấp xã cấp, cấp lại giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm và chuyển một số thẩm quyền từ Trung ương về địa phương, qua đó tăng tính chủ động, trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nêu rõ, Thường trực Ủy ban thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật để tiếp tục thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng trong lĩnh vực xuất bản; đồng thời nhất trí với phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự thảo.

Theo cơ quan thẩm tra, việc bổ sung quy định về hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng là cần thiết, góp phần bao quát đầy đủ hơn các hình thức sáng tạo, phổ biến nội dung số có tính chất tương tự xuất bản phẩm, đồng thời tăng cường quản lý các sản phẩm xuyên biên giới nằm ngoài hệ thống xuất bản chính thống.

Tuy nhiên, do hoạt động này hiện đã được điều chỉnh bởi nhiều luật khác như báo chí, giao dịch điện tử, an ninh mạng và sở hữu trí tuệ, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất, tránh chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định.

Hoàn thiện quy định bảo vệ bản quyền trên môi trường số

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá hồ sơ dự án Luật được Chính phủ chuẩn bị đúng tiến độ, tuân thủ quy trình xây dựng pháp luật và cơ bản đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đánh giá cao Báo cáo thẩm tra vì đã bao quát các vấn đề trọng tâm, làm rõ những nội dung còn có ý kiến khác nhau và đề xuất nhiều giải pháp cụ thể để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo khẩn trương tiếp thu tối đa ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến của cơ quan chủ trì thẩm tra để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Trong đó, lưu ý tiếp tục rà soát bảo đảm thể chế hóa tinh thần Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư và các chủ trương, định hướng mới của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên số, phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa đọc và xây dựng ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp, phát huy vai trò của xuất bản trong phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa đọc.

Cùng với đó, nghiên cứu, hoàn thiện các quy định về mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản, cơ chế liên kết xuất bản, điều kiện thành lập, quyền và trách nhiệm của nhà xuất bản, bảo đảm phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm; đồng thời, giữ vững định hướng chính trị, tư tưởng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Đối với đề xuất xây dựng mô hình tập đoàn xuất bản, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ tính phù hợp của việc luật hóa mô hình này; đánh giá kỹ tính khả thi, mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, phương thức hoạt động và cơ chế quản lý, giám sát.

Về hoạt động xuất bản trong môi trường số, đề nghị rà soát các quy định về hoạt động có tính xuất bản trên không gian mạng, xuất bản điện tử, dịch vụ trung gian phát hành, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, bảo đảm vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học công nghệ, vừa tăng cường bảo vệ quyền tác giả, phòng chống in lậu, xử lý hiệu quả các vi phạm và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trên môi trường số.

Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện các quy định về in, phát hành, nhập khẩu và quảng cáo trên xuất bản phẩm; rà soát việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản. Các quy định cần rõ ràng, khả thi, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất bản, kinh doanh, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Ủy ban Văn hóa và Xã hội tiếp tục hoàn thiện báo cáo thẩm tra, phối hợp chặt chẽ với cơ quan chủ trì soạn thảo để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ vào tháng 8.